Besmettelijke ziekte De Russische autoriteiten ontkennen dat er een uitbraak van de pest is, maar hun terughoudendheid met informatie voedt juist de geruchten. „Het onderstreept een fundamentele zwakte van een regime dat in toenemende mate op censuur en leugens is gebouwd.”
Archiefbeeld van een medewerker van het anti-pestonderzoeksinstituut in Irkoetsk.
Is de pest uitgebroken in Rusland? Hoewel er te weinig feiten bekend zijn om dat met zekerheid te kunnen stellen, leidt deze vraag tot grote onrust in en buiten Rusland.
Eind vorige week kwam naar buiten dat een 28-jarige medewerkster van een anti-pestonderzoeksinstituut in Irkoetsk overleed aan longpest. Daria Sjipilova zou volgens de eerste berichten op 25 september per ongeluk een reageerbuis met pestbacterieën gebroken hebben. Die lezing is onbevestigd. In de nacht van 2 oktober overleed Sjipilova na een kort verblijf in het ziekenhuis van het plaatsje Sjekelov.
De gouverneur van een naburige regio bevestigde aanvankelijk dat het om de pest ging, maar zwakte dit later af naar „mogelijk”. Kremlingezinde media berichtten eerst wel over het sterfgeval, maar verwijderden later deze berichten. De Russische gezondheidsautoriteit Rospotrebnadzor stelt dat de vrouw is overleden aan een longontsteking door een onbekende oorzaak, en dat er geen micro-organismen in haar lichaam waren aangetroffen die verband hielden met haar werk.
De ontkenning maakt burgers alleen maar bezorgder, omdat er duidelijk wel iets aan de hand was. In een later verwijderd bericht stond dat tweehonderd mensen in quarantaine zijn geplaatst. Het hoofd van de Russische staatsgezondheidsdienst vloog naar Siberië voor een gesprek met de commissie voor volksgezondheid en epidemiebestrijding.
Op de dag van het overlijden van Sjipilova verschenen er om 22.00 uur auto’s bij de flat waar de vrouw woonde. Mensen in oranje pakken met gasmaskers op begonnen de ingangen van het gebouw met een zeer stinkend goedje te desinfecteren, vertellen bewoners aan de lokale nieuwssite Baikal Journal. Ze kregen te horen dat een meisje aan een virus was overleden.
Nog twee keer kwamen er mannen in beschermende pakken de ingangen van het pand desinfecteren. Eén inwoner zegt tegen de nieuwssite dat verteld werd dat het een behandeling „tegen kakkerlakken” betrof.
Het lijkt erop dat het Kremlin paniek wil voorkomen door terughoudend te zijn met informatie over de gebeurtenis. Maar door ontbreken van een andere plausibele verklaring wordt het tegenovergestelde bereikt. „Het hoofddoel is niet het waarborgen van de openbare veiligheid, maar het toedekken van de zaak en erover liegen”, vat de presentator van TV Rain, een kritische zender die vanuit Nederland werkt, de perceptie samen.
Burgers voelen zich op zichzelf aangewezen. Ze roepen op sociale media op om gezichtsmaskers te gaan dragen, hotelreserveringen in de regio worden afgezegd.
„Duidelijk is dat veel Russen de geruchtenmolen meer vertrouwen dan de Russische regering”, schrijft Rusland-expert Mark Galeotti. „Het onderstreept een fundamentele zwakte van een regime dat in toenemende mate op censuur en leugens is gebouwd.” Eerder dit jaar werden tienduizenden veedieren geruimd wegens een vermoedelijke uitbraak van mond-en-klauwzeer, die door de autoriteiten werd ontkend.
De pest is een bacteriële infectie met Yersinia pestis. De ziekte heeft een mythische status omdat in de veertiende eeuw ongeveer de helft van de Europese bevolking er aan stierf tijdens de ‘Zwarte Dood’-pandemie.
De ziekte kent drie vormen: bloedvergiftiging, de builenpest, te herkennen aan zwaar opgezwollen lymfeklieren die bulten op het lichaam veroorzaken, en de longpest die een zeer dodelijke longontsteking veroorzaakt. De builenpest verspreidt zich via vlooienbeten of het nuttigen van besmet voedsel. Met name onder knaagdieren komt de pest nog altijd voor, maar bij mensen is de ziekte zeer zeldzaam.
De Wereldgezondheidsorganisatie WHO registreerde in de afgelopen zes jaar zo’n vierduizend gevallen en 423 doden. Uitbraken vinden vooral plaats in Madagaskar en de Democratische Republiek Congo. Indien bijtijds gediagnosticeerd, valt de pest te behandelen met een hoge dosis antibiotica.
Longpest is van mens op mens overdraagbaar en dus gevaarlijker. Maar de Amerikaanse arts Ashish Jha, oud-coördinator bij het Witte Huis van de reactie op de coronapandemie, stelt tegenover NBC News dat het „eigenlijk heel moeilijk” is voor de pest om van mens op mens over te springen. „De kans dat dit een grotere uitbraak wordt, laat staan een pandemie, is zeer klein.”
Maar, voegt hij onheilspellend toe: „Als er biologische wapenprogramma’s aanwezig waren in deze laboratoria, zou deze kwestie veel zorgwekkender zijn.” Rusland heeft een uitgebreid ‘anti-pestmonitoringssysteem’ geërfd uit de Sovjettijd. Het richt zich niet alleen op de pest, maar op het indammen en voorkomen van epidemieën van allerlei gevaarlijke ziekten. Vanaf de jaren zestig kregen de anti-pestinstituten ook een rol in het groeiende biologische wapenprogramma.
De Amerikaanse president Donald Trump hielp Moskou niet door aan te kondigen dat hij er bij de Russische president Vladimir Poetin op zal aandringen meer informatie vrij te geven. De Amerikaanse ambassade gaf een gezondheidswaarschuwing af en herhaalde het algeheel negatieve reisadvies voor Rusland en de oproep aan Amerikaanse staatsburgers om per direct te vertrekken. Overigens is de pest ook in de VS endemisch en doen zich er jaarlijks enkele infecties voor, soms met dodelijke afloop.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie