Werkomstandigheden COA-medewerkers melden onveilige werkomstandigheden noodgedwongen bij de Arbeidsinspectie, omdat er intern te weinig mee wordt gedaan. Het signaal dat hiervan uitgaat, schrijft de OR, is „dat het beter is om je mond te houden”.
Het aanmeldcentrum voor asielzoekers van het COA in Ter Apel.
Medewerkers van asielzoekerscentra die onveilige werkomstandigheden melden, vinden binnen het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) geen gehoor en zijn daarom naar de Arbeidsinspectie gestapt. Op die manier proberen ze de COA-leiding alsnog te bewegen tot ingrijpen. Dat blijkt uit een reeks vertrouwelijke brieven van de ondernemingsraad van het COA aan de directie van het opvangorgaan, die zijn ingezien door NRC.
In de afgelopen twee jaar ontving de directie veertien brieven van de OR over de omstandigheden waarin opvangmedewerkers moeten werken. Zo schreef de OR in juni dat meldingen hierover „geregeld tegen medewerkers gebruikt” worden, „in plaats van gewaardeerd”. In een andere brief spreekt de OR van een organisatiecultuur van „wie spreekt kan vertrekken”. Volgens de brieven durven medewerkers zich alleen nog bij de raad te melden met „steeds ernstiger wordende incidenten”. Daarom schakelde de OR afgelopen mei zélf de Nederlandse Arbeidsinspectie in, met een verzoek tot ingrijpen.
Een woordvoerder van de inspectie bevestigt meldingen van COA-medewerkers te hebben ontvangen. Naar aanleiding hiervan zijn er „onderzoeken en handhavingstrajecten” gestart; over de inhoud daarvan kan de woordvoerder niks zeggen.
Het COA zegt in een reactie dat veiligheid „topprioriteit” is van de organisatie. „Helaas hebben de afgelopen tijd signalen het bestuur bereikt over situaties waarin zaken te lang zijn blijven liggen en waarin medewerkers zich onvoldoende gehoord hebben gevoeld”, schrijft het opvangorgaan. „Waar het niet goed gegaan is, betreuren we dat en willen we daarvan leren.”
Zorgen over de veiligheid van het eigen personeel spelen al langer binnen het COA (zo’n 9.000 medewerkers, 83.000 bewoners, 328 locaties). In 2023 kwam uit een enquête dat maar liefst driekwart van het personeel ongewenst gedrag meemaakt, zoals uitschelden, intimidatie en bedreigingen door bewoners. Een op de drie had last van ongewenst gedrag door collega’s. Na de enquête beloofde de COA-top beterschap en maatregelen om medewerkers beter te beschermen. Maar eind 2024 was het onderwerp weer „grotendeels van de kaart” verdwenen, schrijft de OR. In een brief van dit jaar stelt de raad dat de leiding meer bezig is met de „beeldvorming” naar buiten toe, dan met het oplossen van de problemen.
De COA-opvanglocaties zitten al enkele jaren overvol. De bezetting ligt op dit moment boven de 100 procent. Daar komen problemen uit voort die de OR in de brieven aankaart. Zo zijn er op sommige locaties te weinig medewerkers voor het aantal bewoners, en zou het ontbreken aan duidelijke regels voor de minimale personeelsbezetting. Ook ontving de ondernemingsraad een „zorgelijk” signaal dat op locaties met minder dan honderd bewoners niet langer standaard een bedrijfshulpverlener (bhv’er) aanwezig is. Dat is onveilig, volgens de OR. Het COA zegt „bekend” te zijn met de signalen, en dat er inmiddels intern heldere regels over zijn verspreid. Welke dat zijn, wil het COA niet toelichten.
Veel azc’s hebben bovendien hun veiligheidsplannen niet op orde, staat in de brieven. Werkgevers zijn wettelijk verplicht arbeidsrisico’s voor hun personeel in kaart te brengen, en plannen te maken om die risico’s te beperken. Volgens signalen van de OR beschikken minstens 41 locaties niet over zo’n plan. De OR waarschuwt dat dit niet kan: „Indien er op een locatie iets gebeurt en de inspectie zou deze locatie bezoeken dan kunnen de gevolgen naast het veiligheidsprobleem nog groter zijn, zoals boetes of andere maatregelen.”
Het COA bevestigt desgevraagd dat de plannen op diverse locaties niet op orde zijn. Dat zou komen door het vele openen en sluiten van tijdelijke locaties. Het komende halfjaar worden de achterstanden „zoveel mogelijk” ingelopen, schrijft de woordvoerder.
Individuele COA-medewerkers trokken volgens de correspondentie al eerder aan de bel bij de Arbeidsinspectie. Volgens ingewijden gaat het onder meer om medewerkers in Ter Apel, die alarm sloegen over de overbezetting van het aanmeldcentrum. Doordat er veel meer mensen verbleven dan de locatie aankon, ontstonden volgens hen gevaarlijke situaties. Ook vanuit het azc in het Overijsselse Schalkhaar werd een melding gedaan. Een groot aantal medewerkers zou zijn uitgevallen na incidenten met agressieve bewoners. Door personeelstekorten zou er, volgens de melding eerder dit jaar, „druk zijn uitgeoefend” op zieke medewerkers om toch aan het werk te gaan.
Op weer een andere COA-afdeling dienden meerdere medewerkers in mei 2025 een klacht in over hun manager. Vervolgens voelden zij zich geïntimideerd door de leiding, staat in de OR-brieven. De inhoud van de vertrouwelijke melding belandde vrijwel direct bij de manager waarover werd geklaagd. Vervolgens kregen melders te horen „vooral niet te praten over de klacht”; sommigen werden zelfs van hun taken „ontheven”.
Het COA-bestuur weigerde aanvankelijk extern onderzoek te laten doen naar de zaak – volgens de brieven was dit op advies van het eigen meldpunt integriteit. De OR stelt dat dit meldpunt niet onafhankelijk genoeg is.
De afhandeling van de zaak leidde volgens de brieven tot grote onrust op de afdeling. In mei van dit jaar schreef de OR dat „het grootste deel van het team” vrijwillig of verplicht de locatie of de organisatie heeft verlaten, of nog altijd ziek thuiszit. Het signaal dat hiervan uitgaat, schrijft de OR, is „dat het beter is om je mond te houden”.
Het COA benadrukt dat het „al jarenlang onder uitzonderlijk grote druk” staat, en duizenden nieuwe medewerkers erbij heeft gekregen. Er zou inmiddels hard worden gewerkt aan het „versterken” van de „integriteitsorganisatie”.
De voorzitter van de OR, Irenka Przybylski, zegt te „betreuren dat medewerkers het noodzakelijk hebben gevonden om onze brieven via de media te lekken”. De zorgen uit de brieven zijn nog altijd actueel, zegt ze. „Nog iedere week worden we benaderd door medewerkers die vertellen over onderbezetting in de opvang.”
Reageren of tips? Mail naar onderzoek@nrc.nl
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie