Tegen de klippen op blijft de economie wereldwijd groeien. Maar de risico’s van AI, handelsconflicten en staatsschulden stapelen zich op.
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Op het eerste gezicht dieselt zij gestaag door, de wereldeconomie. Het Internationaal Monetair Fonds, dat deze week zijn halfjaarlijkse prognoses deed, voorziet een economische groei van 3,1 procent voor dit jaar en van 3,5 procent volgend jaar. En dat terwijl de bedrijvigheid wereldwijd klap na klap te verwerken krijgt.
Toen de Amerikaanse president Trump vorig jaar de invoerrechten van de Verenigde Staten fors opschroefde, was de vrees gerechtvaardigd dat bedrijven en consumenten daar flink last van zouden krijgen. Vooralsnog lijkt dat mee te vallen, zeker vergeleken met de zwarte scenario’s over de economie die al snel volgden. Bedrijven passen zich beter aan, handelsstromen en productieketens blijken makkelijker te worden verlegd dan gedacht.
De ondoordachte aanval van de Verenigde Staten, samen met Israël, op Iran heeft gezorgd voor een verstoring van de wereldwijde markt voor olie, gas en aanverwante producten, die de Arabische olieboycot van de VS en sommige Europese landen (waaronder Nederland) van 1973 nu al verre overstijgt. Onder meer een verstandig gebruik van strategische oliereserves, en een energiemarkt die zich buitengewoon flexibel toont, hebben de grootste economische ravage weten te voorkomen.
Zo zijn er vele hordes opgeworpen en stapelen de incidenten zich op – die alle vrijwel exclusief voor rekening komen van de Amerikaanse regering-Trump. Ze leiden tot een gestage erosie van wat nog, met enige moeite, de ‘internationale gemeenschap’ genoemd mag worden.
De kennelijke weerbaarheid van de internationale economie, en van alle bedrijven die zo goed en kwaad als het kan telkens oplossingen weten te vinden, is een verklaring voor de beperkte schade van dit alles. Dat geldt zeker ook voor Amerika’s partners, die zich vaak bewonderenswaardig weten in te houden bij alle roekeloosheid, beledigingen, onvoorspelbaarheid en groeiende onbetrouwbaarheid waarmee zij geconfronteerd mee worden.
En er is, zeker niet als laatste, de ongekende hausse in de investeringen in kunstmatige intelligentie, die zo fors zijn dat zij eigenhandig zorgen dat de economische cijfers er verrassend goed uitzien. Ook al omdat zij hebben geleid tot een enorme stijging van de beurskoersen die zorgt voor meer vermogen van huishoudens.
De vraag is alleen: hoelang blijft dit zo? De spanning in de wereldeconomie kruipt waar hij niet gaan kan, en komt vooral tot uitdrukking in een relatief hoge en – verontrustender – hardnekkige inflatie. De opgelopen invoertarieven, die het leven overal duurder kunnen maken, komen zo met vertraging naar boven in de inflatiecijfers. Hoge energie- en voedselprijzen als gevolg van de Iran-oorlog doen de rest. Het IMF voorziet een inflatie van wereldwijd 4,7 procent dit jaar, die terugvalt naar 4,1 procent in 2027. Maar de kerninflatie, waar energie en voeding van zijn uitgezonderd, zakt veel minder terug, van 3,9 procent naar 3,7 procent. En dat kan erop wijzen dat de inflatie hardnekkig wordt, en langer hoog blijft.
Maatschappelijke en politieke onrust plegen vaak samen te hangen met een afnemende betaalbaarheid van het leven. Ook op de wereldwijde beurzen is te zien wat structureel hogere inflatie betekent: de rente op staatsleningen loopt overal fors op, want beleggers willen een vergoeding voor het feit dat inflatie de waarde van hun uitgeleende geld uitholt. Bovendien drijft ook de enorme vraag naar kapitaal voor de AI-investeringen de rente op.
Die hogere rente zet nu vol de schijnwerpers op de fors opgelopen staatsschulden. Met name in de Verenigde Staten en Frankrijk wordt de rentelast riskant groot, wat kan leiden tot een opwaartse spiraal van nog hogere begrotingstekorten, staatsschulden en rentelasten. Handelsspanningen lopen op, nu China zich bijvoorbeeld voor zijn export sterker richt op alternatieven voor de VS en andere markten overspoelt. Europa krijgt daar grote klappen van. En daardoorheen spelen de nog onvoorzienbare gevolgen van de revolutie in kunstmatige intelligentie – die zelf via de torenhoge beurskoersen een potentieel financieel risico vormt.
Zo openbaart zich een complex web van mogelijke problemen in de wereldeconomie, die onderling sterk met elkaar samenhangen. Dit is zo’n beetje waar internationale organisaties als het IMF voor zijn opgericht: internationaal overleg, het komen tot een samenhangende diagnose en het begin van een gezamenlijk antwoord. De tijd is er rijp voor, en tegelijk zijn het er de tijden niet naar: zelfs gezamenlijke communiqués zijn in zulk internationaal overleg uiterst lastig geworden. In een tijd waarin globalisering een vies en gevaarlijk woord lijkt te zijn geworden, is samenwerking harder nodig dan ooit.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie