Canada Kiezers in Alberta stemmen maandag bij een referendum over de vraag of de westelijke Canadese provincie onafhankelijkheid moet nastreven. Een felle separatistische beweging wist de stemming af te dwingen – maar heeft een gedreven tegenreactie opgeroepen. „Dit is geen spelletje.”
Voorstanders van onafhankelijkheid voor Alberta zwaaien op 23 september met vlaggen van de Canadese provincie langs de weg in Dunmore, in het zuidwesten van Alberta.
Trots heeft Marta Raczkowska een bord met de afbeelding van een Canadese vlag in haar tuin gezet in haar woonplaats Calgary, in de westelijke provincie Alberta. ‘Forever Canadian’ staat erop, gevolgd door de tekst ‘Kies voor eenheid’. „We zijn allemaal Canadezen”, zegt ze telefonisch. „We houden van ons land.”
Raczkowska aarzelde geen moment om mee te doen aan de grassroots-campagne met tuinborden, om weerwoord te bieden aan een felle afscheidingsbeweging in Alberta. Radicaal-rechtse separatisten hebben, uit jarenlange ontevredenheid over de positie van de olierijke provincie binnen de Canadese federatie, een referendum afgedwongen over onafhankelijkheid. De omstreden volksstemming wordt maandag gehouden.
Marta Raczkowska uit Calgary
Raczkowska heeft al gestemd via de post, vertelt ze. „De meeste mensen in Alberta willen geen afscheiding, we houden van Alberta maar we zijn bovenal Canadezen. We zijn boos dat dit überhaupt aan de orde is. Het is belangrijk dat we aan de wereld laten zien dat we samen sterk staan.”
Het referendum over afscheiding, een burgerinitiatief, is mogelijk gemaakt door de rechtse premier van Alberta, Danielle Smith, nadat separatisten ruim 300.000 handtekeningen verzamelden. Het is een uiting van jarenlange onvrede onder veel kiezers in de provincie. Zij vinden dat de federale regering in de verre hoofdstad Ottawa de provincie van ongeveer 5 miljoen inwoners verwaarloost en de lucratieve oliesector tegenwerkt met milieuregels.
Die decennialange rancune in het ‘Texas van Canada’ kwam tot een kookpunt tijdens de regeerperiode van de Liberale Canadese premier Justin Trudeau (2015-2025). Hij dwong een voortvarend klimaatbeleid af dat door velen in Alberta als vijandig werd ervaren. Tegenstanders vonden elkaar bovendien in verzet tegen coronamaatregelen, dat leidde tot de Canadese truckersprotesten die begin 2022 wereldwijde aandacht trokken. Separatisten voorzien ongebreidelde rijkdom voor de provincie als ze het juk van Ottawa kunnen afwerpen.
Nu het referendum voor de deur staat, lijken ze echter af te stevenen op een nederlaag. Kiezers hebben twee opties: Alberta moet een provincie van Canada blijven, of er moet een officiële procedure komen om aan te sturen op onafhankelijkheid via een bindend referendum. Volgens peilingen kan optie 1 rekenen op ruim 70 procent van de stemmen; 20 tot 25 procent zou voor optie 2 zijn.
„Steun voor separatisme is al enkele jaren constant”, zegt Jared Wesley, politicoloog aan de Universiteit van Alberta in Edmonton, telefonisch. „Het is zeldzaam dat een beweging in drie jaar nauwelijks terrein wint. Het geeft aan dat inwoners van Alberta zorgen hebben over de separatistische beweging, hun doelen en hun leiding.”
Dat de separatisten moeite lijken te hebben een bredere doorbraak te bereiken, heeft volgens Wesley meerdere oorzaken. Zo missen ze een aansprekende leider; de meeste woordvoerders van de beweging worden gezien als extremisten. Bovendien zijn ze het onderling oneens, onder meer over de verhouding met het Amerika van president Donald Trump.
Evenals in andere delen van Canada roept Trump onder inwoners van Alberta weerstand op. Zijn handelsoorlog tegen het buurland heeft veel kwaad bloed gezet, evenals zijn uitspraken dat Canada een ’51ste staat’ van de VS zou moeten worden. Dat idee spreekt slechts een kleine minderheid van separatisten aan als een optie voor Alberta. Voor de meesten vormt Trump eerder een bedreiging van de soevereiniteit die ze nastreven.
Afkeer van Trump onder Canadezen heeft de separatisten in Alberta de afgelopen maanden gehinderd. Leden van Trumps regering, onder wie minister van Financiën Scott Bessent, hebben openlijk steun uitgesproken. Ook Elon Musk moedigde de afscheidingsbeweging deze maand aan. Separatistische leiders werden in verlegenheid gebracht door een onthulling dat ze prominente Republikeinen hebben ontmoet om hulp in te schakelen, in ruil voor toekomstige leveranties van grondstoffen.
„Telkens wanneer de regering-Trump spreekt over Canada als een 51ste staat, of over een onafhankelijk Alberta als een welkome speler in de Noord-Amerikaanse economie, drukt dat de steun voor separatisme”, zegt Wesley. Veel Albertanen scharen zich juist achter de Canadese premier Mark Carney, die het land verdedigt tegen aanvallen van Trump. Hoewel Carney van dezelfde partij is als Trudeau, is hij momenteel de populairste politicus in Alberta – een zeldzaamheid voor een Liberale premier.
De Canadese premier Mark Carney donderdag bij een rally van de ‘Forever Canadian’-campagne in Calgary, Alberta.
Dat heeft te maken met inspanningen van Carney, die opgroeide in Edmonton, de hoofdstad van Alberta, om de relatie tussen Ottawa en de provincie te verbeteren. Hij draaide enkele milieuwetten van Trudeau terug en maakt werk van een nieuwe oliepijpleiding naar de Canadese westkust, voor export naar Aziatische markten. „Dat zal onze afhankelijkheid van de Verenigde Staten verminderen”, zei hij donderdag tijdens een rally in Calgary, tot luid gejuich van het publiek.
Carney riep kiezers op om te gaan stemmen „alsof het voortbestaan van Canada ervan afhangt, want dat is ook zo.” Hij waarschuwde voor de verleiding om als proteststem voor optie 2 te kiezen. „Dit is geen spelletje. Dit is geen poker. Een stem tegen Canada is een gevaarlijke bluf die zal leiden tot jarenlange diepe onzekerheid en gemiste kansen”, zei hij.
De uitslag van het referendum zal in belangrijke mate afhangen van de opkomst. Separatisten leken lange tijd het voordeel van sterkere motivatie te hebben, maar ook hun tegenstanders zijn gedreven gebleken. Marta Raczkowska hoopt dat een duidelijke uitslag het debat zal beëindigen. Maar Wesley acht dat onwaarschijnlijk. „De separatisten hebben al aangegeven dat ze niet van plan zijn te stoppen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie