Verkiezingen VS Bij de Congresverkiezingen van 3 november dreigen de Republikeinen van president Trump fors te verliezen. Gaat de voorziene Democratische winst plaatsvinden in de vorm van een ‘blauwe’ rimpeling, een golf of zelfs een tsunami? En wat zou dat uitmaken voor de tweede helft van Trumps termijn?
„Amerika heeft ons een ongekend krachtig mandaat gegeven”, ronkte Donald Trump twee jaar geleden op verkiezingsavond. Niet alleen had hij in de strijd om het presidentschap in alle swing states zijn Democratische rivaal Kamala Harris verslagen. Zijn Republikeinse Partij had ook de Senaat heroverd en haar meerderheid in het Huis van Afgevaardigden weten te behouden. „We zullen Amerika weer veilig, sterk, welvarend, machtig en vrij maken”, beloofde hij.
Twee jaar later mogen Amerikanen bepalen of ze vinden dat Trump en zijn partij hun mandaat goed hebben aangewend. Op de eerste dinsdag van november worden – zoals elke twee jaar – het voltallige Huis (435 zetels), een derde van de Senaat (100) en in veel staten ook gouverneurs, burgemeesters, deelstaatvolksvertegenwoordigers en andere bestuurders gekozen.
Omdat ze halverwege een presidentiële termijn plaatsvinden worden deze verkiezingen ‘midterms’ genoemd. Landelijk lopen ze bijna altijd uit op een afrekening met de partij van de president en dit jaar is er extra reden ze te zien als referendum over Trump. De president heeft meermaals opgeroepen „te doen alsof mijn naam op het stembiljet staat”.
In Amerikaanse media wordt de laatste campagneweken vooral gespeculeerd hoe groot de Democratische winst op 3 november uitpakt. Gaat alleen het Huis verloren voor Trumps partij of ook de Senaat? Verliezen de Republikeinen zelfs zetels in conservatieve bolwerken in het Midwesten en Zuiden van de VS? Raken ze in het slipspoor van Trumps impopulariteit ook supermeerderheden op staatsniveau en gouverneursposten kwijt?
Democratische winst kan plaatsvinden in de vorm van een ‘blauwe’ rimpeling, een golf of zelfs een tsunami. De Republikeinse strateeg Matthew Bartlett hield in zakenkrant The Wall Street Journal begin oktober rekening met „een asteroïde die de hele partij wegvaagt. We moeten het nog zien, maar de peilingen en het sentiment zijn slecht. Niets valt onze kant op.”
Trump gaat bijna de tweede helft in van zijn tweede, grondwettelijk laatste termijn. De macht van presidenten dooft dan altijd enigszins uit. Maar zonder meerderheid in het Congres zitten ze helemaal als aangeschoten wild (lame duck) in het Witte Huis.
Trump zou weer rekening moeten gaan houden met de volksvertegenwoordiging. De afgelopen twee jaar kon hij daar weliswaar bogen op een dubbele Republikeinse meerderheid, maar hij toonde amper interesse in wetgeving. Liever regeerde hij per decreet of riep hij een noodwet in.
Trump blikte vorige maand in een tv-interview al vooruit op Democratische winst. „Ik zal als een blocker eindigen”, omdat hij alle „slechte dingen” van de Democraten twee jaar lang moet tegenhouden met zijn presidentiële veto, zei hij tegen Fox News.
Tegelijkertijd suggereerde hij open te staan voor ‘deals’, bijvoorbeeld over de begroting en het schuldenplafond. In zijn eerste presidentschap (2017-’21) deed hij al ervaring op met financiële onderhandelingen, nadat de Democraten halverwege het Huis hadden teruggewonnen.
Na twee jaar aan de zijlijn kan de Democratische oppositie niet wachten deze president tegengas te geven. De meerderheidspartij gaat in Washington niet alleen over stemmingen, wetsvoorstellen en de agenda, maar heeft ook vergaande onderzoeksmacht. Democraten hebben al beloofd die aan te wenden om de president, diens familieleden, zakenpartners en kabinetsleden mikpunt te maken van enquêtes, hoorzittingen onder ede, dagvaardingen en mogelijke afzettingsprocedures.
De opvolgingsstrijd kan direct na de stembusgang losbarsten. Partijgenoten kunnen zich gaan profileren als onbetwiste Republikeinse leider, en zullen zich vrijer gaan voelen afstand van Trump te nemen. De rest van de wereld biedt dit allesbehalve garantie op een kalmere Trump. Juist als hun binnenlandse macht wegkwijnt, richtten Amerikaanse presidenten zich traditioneel meer op het buitenland.
Midterms draaien om opkomst. Omdat er geen president gekozen wordt, blijven politiek minder betrokken kiezers vaak thuis in een tussenjaar. In 2014, halverwege Barack Obama’s laatste termijn, kwam slechts 41,9 procent van de kiesgerechtigden stemmen voor het Congres – een dieptepunt. Dit is veranderd sinds Trump in juni 2015 de politieke arena betrad.
In 2018, bij de midterms tijdens zijn eerste presidentschap, schoot de opkomst omhoog naar ruim 53 procent. Dit leverde een gemengde uitslag op. Democraten heroverden dat jaar het Huis, maar Republikeinen wisten hun meerderheid in de Senaat met twee zetels uit te breiden.
Na zijn verkiezingsnederlaag van 2020 en de Capitoolbestorming van 6 januari 2021 ging Trump in politiek ballingschap, maar bij de midterms van 2022 oefende hij nog grote invloed uit op zijn partij. Bovendien waren veel kiezers dat jaar nog boos over het schrappen van het federale recht op abortus, door het Hooggerechtshof. Bij een opnieuw hoge opkomst presteerden juist trumpistische kandidaten dat jaar slecht en bleef de voorspelde ‘rode golf’ uit. De electorale schade voor de partij van president Joe Biden viel mee.
Trump mag de liberale rechtsstaat dagelijks ondergraven, hij is goed voor de democratische participatie. Zijn uitdaging is om de bonte kiezerscoalitie bijeen te houden die hem in 2024 terug het Witte Huis in stemde. De meeste MAGA-aanhangers steunen hem blind, maar zowel traditionele conservatieven als de nieuwe stemmers die hij in 2024 trok onder latino’s, jongeren en onafhankelijken zijn negatiever. Hoe meer teleurgestelde Trump-stemmers op 3 november thuisblijven, hoe hoger de blauwe rimpeling of golf kan uitpakken. Mochten ze ook in grote getalen overstappen naar de Democraten dan komt voor de Republikeinen het tsunami- of asteroïdescenario dichterbij.
De Republikeinen hebben in de Senaat nu 53 zetels en de Democraten 47 (inclusief twee senatoren die formeel onafhankelijk zijn, maar wel met hen meestemmen). Dit jaar zijn er verkiezingen voor 35 van de honderd zetels. In circa een kwart ligt de strijd open.
In het begin van dit jaar werd de verkiezingskaart nog als gunstig uitgelegd voor de Republikeinen: de Democraten zouden het lastiger krijgen hun huidige zetels te verdedigen of nieuwe te veroveren. Dit beeld is de afgelopen maanden snel gekanteld. In een toenemend aantal Senaatsraces zouden Republikeinen, volgens peilingen, in het defensief zitten – óók in ‘rode’ staten die begin dit jaar nog geheel niet als spannend te boek stonden. Tegelijkertijd verbeterden de kansen van Democratische kandidaten om hun zetels te behouden.
Peilingen zaten er bij recente verkiezingen fors naast, al zijn ze bij midterms betrouwbaardere voorspellers gebleken dan in de jaren dat er een presidentsrace is. Het kantelende sentiment is ook terug te zien in de koersen op de online voorspellingsmarkten, waar gegokt kan worden op de uitslag. Zeker sinds het begin van de Iran-oorlog, eind februari, wordt hier toenemend ingezet op Democratische winst.
In de Senaat heeft bij stakende stemmen de vicepresident de beslissende stem. De Democraten moeten daarom minstens 51 zetels winnen, willen ze het Trump lastiger te maken om bewindslieden, ambassadeurs, topmilitairen of federale en opperrechters benoemd krijgen.
Een ruimere marge is comfortabeler, omdat anders één senator zijn stem duur kan verkopen. Om wetten aan te nemen zijn er vanwege de zogenoemde filibuster (een blokkeertactiek) in de praktijk veelal zelfs zestig stemmen nodig. Voor afzetting van de president of het verwerpen van een presidentieel veto is zelfs twee derde meerderheid vereist.
In de meeste staten denken analisten en enquêteurs ongeveer te weten welke partij wint. Maar circa tien races gelden nog als (enigszins) spannend.
De Senaatsrace in Texas trekt de meeste nationale aandacht en campagnegiften. Ken Paxton kreeg de steun van Trump en won zo de Republikeinse voorverkiezing. Hij is al decennia actief in de Texaanse politiek en sleept een lange reeks schandalen mee, van corruptie tot overspel. Zijn uitdager is de jonge, welbespraakte politicus-prediker James Talarico, die in peilingen licht aan kop gaat. Texas is al decennia een conservatief bolwerk: als de Republikeinen hier verliezen is dat een dreun die landelijk nagalmt.
Ook de race in Maine trekt landelijk veel interesse. De kleine noordoostelijke staat stemt overwegend Democratisch, maar senator Susan Collins houdt het er als centristische Republikein al bijna dertig jaar vol door soms tegen de partijlijn in te gaan. Ze wordt uitgedaagd door Troy Jackson, een deelstaatpoliticus met wortels in de houthakkersvakbond. De Democraten wisselden hem relatief laat in de campagne in voor een linkse economisch-populist, die moest terugtreden na aantijgingen van seksueel geweld.
De zetel in Iowa ligt open nadat de zittende Republikeinse senator botste met het MAGA-kamp en daarna afzag van hernieuwde kandidatuur. In de landbouwstaat morden boeren vorig jaar al over Trumps handelsoorlogen met China en Canada. Sinds eind februari lijden ze ook onder zijn besluit Iran aan te vallen, waardoor benzine en vooral diesel snel duurder zijn geworden. De strijd tussen de Republikeinse politica Ashley Hinson, oud-tv-journalist, en haar Democratische rivaal Josh Turek, een paralympisch rolstoelbasketballer, is hierdoor onverwachts spannend.
Michigan is een van de staten waar Republikeinen hopen een zetel af te snoepen van de Democraten. De zittende Democraat vertrekt en na een verhitte voorverkiezingsstrijd koos de partij de economisch-populist en arts Abdel El-Sayed als kandidaat. Zijn Republikeinse rivaal Mike Rogers en rechtse media zetten hem weg als communist en vallen hem aan op zijn geloof en banden met een controversiële linkse vlogger. Volgens peilingen lijkt El-Sayeds boodschap niettemin aan te slaan. Wint hij met gemak, dan is dat een opsteker voor de linkervleugel van de partij.
De geboortestaat van vicepresident Vance gold decennialang als swingstate, maar witte arbeiderskiezers in de oude industriestaat zijn onder Trump naar zijn partij opgeschoven. Sherrod Brown wist er in 2018 als een van de laatste Democraten een race op staatsniveau te winnen. De populaire ex-senator wordt nu opnieuw in stelling gebracht tegen de zittende Republikein, John Husted. Brown komt van de centristische vleugel van zijn partij. Die kan zijn winst aangrijpen om te pleiten voor gematigde kandidaten in het tijdperk na Trump.
In het afgelegen en dunbevolkte noordwestelijke Alaska is de race mede spannend door de bijzondere voorverkiezingen die deze staat kent. Om polarisatie te voorkomen houden partijen die gezamenlijk, waarbij de vier hoogst geëindigde kandidaten het stembiljet halen. De zittende Republikeinse senator Dan S. Sullivan moet vooral Democratisch oud-afgevaardigde Mary Peltola vrezen, maar ook een onbekende bijna-naamgenoot, ex-docent Dan J. Sullivan. Terwijl in deze race elke stem kan gaan tellen, zullen Republikeinse kiezers hem mogelijk verwarren met de echte Sullivan.
Deze zetel in de zuidelijke staat komt vacant, nu de zittende Republikein uit onvrede over de trumpistische koers van zijn partij vertrekt. Net als in Ohio hebben Democraten een oudgediende gerekruteerd om diens kostbare Senaatszetel af te pakken. Roy Cooper was achtereenvolgens minister van justitie en gouverneur van North Carolina en veel kiezers blikken positief op die decennia terug. De Republikeinse kandidaat Michael Whatley heeft Trumps steun, maar geniet verder weinig naamsbekendheid of ervaring. Cooper lijkt met gemak te gaan winnen.
Kansas is een andere ‘rode’ landbouwstaat die onverwachts spannend oogt, nu de agrarische sector de pijn voelt van Trumps handelsconflicten en Iran-oorlog. De Republikeinen hebben er met Roger Marshall een kandidaat die kiezers in het midden minder bekoort. De gynaecoloog moet zich in de campagne onder meer verdedigen voor rechtszaken die hij aanspande tegen honderden patiëntes met betalingsachterstanden en een onbetaalde koekjes- en gebakrekening. Net als in Texas zetten Democraten hier een politicus-predikant (Adam Hamilton) tegenover die minder controverse meesleept.
Behalve in Michigan hopen de Republikeinen ook in New Hampshire een Democratische zetel te pakken. Ze hebben een telg van een bekende politieke dynastie aangewezen om de zetel van de vertrekkende Democraat te veroveren. Deze John Sununu was eerder afgevaardigde en senator, zijn vader en broer waren gouverneur van de noordoostelijke staat. Zijn rivaal Chris Pappas is nu Congreslid en minder bekend, maar hoopt als Democraat te profiteren van het anti-Trump-sentiment onder kiezers.
De zuidelijke staat ontpopte zich in 2020 tot de ultieme swingstate, toen de Democraten er nipt twee Senaatszetels oppikten. Een van die nieuwkomers, oud-documentairemaker Jon Ossoff, maakt sindsdien een snelle opmars dankzij zijn gevatte kritiek op Trump die regelmatig viral gaat op sociale media. Aanvankelijk leek de strijd in Georgia spannend te worden, maar inmiddels wordt gespeculeerd dat Ossoff in 2028 de Democratische presidentskandidaat kan worden. Als hij zijn uitdager Mike Collins inderdaad ruim verslaat, zullen die speculaties nog luider gaan klinken.
In het Huis van Afgevaardigden hebben de Republikeinen nu een krappe meerderheid van 219 zetels, tegen 214 voor de Democraten, daarnaast zijn twee zetels vacant.
Het onpartijdige Cook Political Report rangschikt alle 435 races in zeven categorieën. In ruim 80 procent van de districten staat de uitslag al vast: 185 gaan naar de Democraten en 174 voor de Republikeinen. In slechts 21 races ligt de strijd helemaal open, in nog eens 21 races heeft één partij een licht voordeel, maar is de uitkomst onzeker. 34 zetels zijn ‘waarschijnlijk’ in Republikeinse of Democratische handen, maar ook daar kan er toch nog een verrassing optreden.
Tot eerder deze eeuw konden bij midterms vele tientallen zetels van partij wisselen, maar zulke grote verschuivingen zijn zeldzamer geworden. Dit komt deels doordat Amerikanen vaker verhuizen naar districten of staten waar al politieke geestverwanten wonen. Maar vooral door zogeheten gerrymandering, waarbij de regerende partij in een staat de grenzen van de kiesdistricten in haar eigen voordeel hertekent en zich zo van meer Huis-zetels verzekert.
Deze praktijk is zo oud als de VS zelf, maar is dit jaar extreem. Na een oproep van Trump aan partijgenoten om zetels te ‘regelen’, paste Texas de kieskaart zo aan dat Republikeinen vijf zetels extra kunnen winnen met dezelfde uitslag. Het Democratische bestuurde Californië sloeg terug door ook vijf zetels te regelen. In deze electorale wapenwedloop hebben uiteindelijk tien staten hun kaarten hertekend.
Op papier wonnen de Republikeinen hiermee netto zes zetels, maar dat is minder dan aanvankelijk gehoopt. In sommige staten dreigt de operatie zich ook tegen hen keren. Waar geprobeerd is de stem van Afro-Amerikanen weg te gummen, kan een blacklash ontstaan van ontstemde zwarte kiezers die massaler opkomen. En vooral in districten waar Republikeinen rekenen op de stem van latino’s, kan gerrymandering uitmonden in dumbmandering als die kiezers Trumps partij laten vallen.
Op de voorspellingsmarkt Kalshi gingen de meeste gokkers er als sinds het begin van Trumps presidentschap vanuit dat de Democraten het Huis konden terugveroveren. Dit is sindsdien allesbehalve veranderd.
In vorige cycli was de definitieve zetelverdeling op verkiezingsavond nog niet bekend, onder meer doordat de volkrijkste staat Californië traag telt. De volgende vijf Huis-races kunnen echter al een beeld bieden van de thema’s, trends en kiezersgroepen die de uitslag medebepaald hebben.
Trump prefereert loyaliteit boven alles, waardoor de partij veel zwakke of omstreden kandidaten telt. Dit geldt zeker voor het zevende district van Ohio, waar Trumps ex-campagnemedewerker, ex-assistent en zittend afgevaardigde Max Miller in opspraak is. De voormalig schoonzoon van senator Bennie Moreno zou zijn vrouw mishandeld en dochter misbruikt hebben. Trump belde Miller om ‘twijfels’ te uiten over zijn kandidatuur, maar liet hem publiekelijk niet vallen. De Democratische kandidaat Brian Poindexter hoopt nu deze zetel te pakken.
De Republikeinen in North Carolina hebben de kieskaart zo hertekend, dat het eerste district veranderde van een spannend in een waarschijnlijk veilig Republikeinse district. Hierdoor zou de Democratische afgevaardigde Don Davis zijn zetel zo goed als zeker verliezen aan een Republikein. Zo leek het althans eind vorig jaar nog in de zuidelijke staat, toen deze aanpassing werd aangevoerd. Inmiddels staat Davis voor op zijn Republikeinse uitdager, Laurie Buckhout.
In het vijftiende district van Texas moet afgevaardigde Monica de la Cruz kiezers met een Latijns-Amerikaanse immigratieachtergrond weten te behouden. In 2024 stapten latino’s in Zuid-Texas in grote getale over naar de Republikeinen in de hoop op een betere economie en een strenger grensbeleid. Die laatste belofte heeft Trump ingelost, maar het oplaaien van de inflatie en zijn hardvochtige uitzettingsbeleid vallen slecht in deze gemeenschap. Namens de Democraten staat de lokaal bekende tejano-zanger Bobby Pulido op het stembiljet.
De midterms van 2022 verliepen voor de Democraten beter dan vooraf gedacht, maar in New York presteerden ze juist slechter dan landelijk. In en rond de metropool waren kiezers ontevreden over een criminaliteitspiek en stapten over naar Republikeinse kandidaten die een hardere aanpak beloofden. De gematigde Republikein Mike Lawler won zo een zetel en moet die dit jaar verdedigen onder lastige omstandigheden. Terwijl onveiligheid een minder actueel thema is, wrijft zijn Democratische uitdager Cait Conley hem de keerzijden van Trumps handels- en immigratiebeleid aan.
In het eerste district van Arizona spelen datacentra een hoofdrol, zoals in meer Congresraces. Rond metropool Phoenix zetten techbedrijven enorme AI-rekenfabrieken neer, hiertoe deels verleid door belastingkortingen die de woestijnstaat biedt. De Democratische kandidaat Amish Shah steunde die fiscale lokkertjes eerder, maar heeft spijt van die stem nu kiezers zich tegen datacentra en AI keren. Zijn Republikeinse rivaal Jay Feely ontving donaties uit de AI-sector en zegt dat ‘lokale gemeenschappen zelf moeten bepalen’ of ze een datacenter willen.
Elk jaar gaan weer meer miljoenen om in Amerikaanse politieke campagnes dan tijdens de vorige verkiezingscyclus. Dit is het resultaat van een baanbrekende uitspraak van het Hooggerechtshof uit 2010, waardoor er geen maximum meer zit aan de bedragen die bedrijven en burgers mogen doneren.
Volgens de Federale Kiescommissie (FEC) hadden de campagnekassen van de Republikeinen en Trumps eigen MAGA Inc. deze zomer al samen ruim 1 miljard dollar te besteden. De Democraten kwamen tot circa een derde van dat bedrag. In enkele cruciale races, zoals die om de Senaatszetels voor Texas en Georgia, beschikten ze echter over meer geld, mede dankzij veel kleine donaties van individuele burgers.
Naast altijd al gul gevende bedrijfstakken als Big Pharma, de fossiele industrie of het bankwezen, steken ook nieuwere sectoren zoals AI, crypto en webcasino’s honderden miljoenen in Congresraces. Dit doen ze in de verwachting gunstigere wet- en regelgeving te kunnen bedingen. Omdat in veruit de meeste Huis-races de winnende partij al vaststaat, mengde het bedrijfsleven zich ook volop in de primaries waarbij de partijen hun kandidaten kozen.
Enkele individuele supervermogenden doneren tientallen miljoenen aan campagnekassen. Deze miljardairsklasse schaart zich ook dit jaar voornamelijk achter de Republikeinen. Een van de weinige wetten die Trump-II door het Congres loodste, was immers de One, Big Beautiful Bill die de belastingdruk voor Amerika’s allerrijksten laag houdt.
Nieuwszender CNBC bracht begin oktober in kaart dat veertien van de twintigste grootste donoren dit jaar alleen of bijna alleen aan de Republikeinen doneren. Naast techoligarch Musk gaat het onder anderen om financier Jeff Yass, de pro-Israëlische casinomagnaatweduwe Miriam Adelson, het conservatieve zakenechtpaar Uihlein, het durfkapitaalfonds van techinvesteerder Marc Andreessen en de cryptotweelingbroers Winklevoss. Voor de Democraten is de Hongaars-Amerikaanse miljardair-filantroop George Soros de onbetwiste topdonateur.
Dit was echter pas een tussenstand en een beperkt overzicht: een deel van de donaties wordt indirect gegeven. Alles bij elkaar opgeteld lijkt techoligarch Elon Musk opnieuw de absolute topdonateur te worden, nadat hij in 2024 al circa 300 miljoen doneerde aan Trump en diens partij. Na een felle maar korte ruzie met de president in de zomer van 2025, sloten beiden vrede en alleen al sins juli dit jaar schonk Musk 276 miljoen dollar, onthulde The New York Times half oktober. Voor het hele politieke seizoen 2025/26 komt Musk tot 366 miljoen dollar.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie