Architectuur De bouwsector is verantwoordelijk voor 40 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot. Kan architectuur niettemin bijdragen aan een toekomstbestendige wereld? Op de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) presenteren architecten vergaande plannen die dit mogelijk moeten maken.
De IABR is dit jaar geland in De Piekfabriek, op het voormalige Hunter Douglas-terrein in Rotterdam-Feijenoord.
Kan architectuur bijdragen aan een eerlijke en toekomstbestendige wereld? En hoe dan, als je weet dat de bouw verantwoordelijk is voor 40 procent van de CO2-uitstoot wereldwijd? Met een mengsel van activisme en beschouwing zoekt de twaalfde Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) in de tentoonstelling Systems of Support naar het antwoord op de vraag: kan het ook anders, kunnen de bestaande systemen worden aangepast naar een nieuwe tijd? En het antwoord, optimistisch tegen de klippen op, is: ja, dat kan.
De IABR is dit jaar geland in De Piekfabriek op het voormalige Hunter Douglas-terrein in Rotterdam-Feijenoord. ‘Henry Douglas’ was de naam die de Duitse Jood Heinrich Sonnenberg in Amerika aannam, nadat hij eerst naar Nederland en daarna naar de VS was gevlucht. Daar richtte hij samen met Joe Hunter het bedrijf op dat onder andere Luxaflex maakt. Begin jaren zeventig werd het hoofdkantoor hierheen verplaatst.
De Piekfabriek in Rotterdam.
In de nu lege hal van 4.000 vierkante meter heeft Lada Hršak van Bureau Lada een tentoonstelling ingericht met ruim vijftig ontwerpers uit binnen- en buitenland die voorbij de korte termijn denken. Aan de hand van drie thema’s – energie, water en grondstoffen – willen ze laten zien hoe ze het verschil kunnen maken. „Op deze plek komt alles samen waar de IABR dit jaar over gaat”, zegt directeur Saskia van Stein. „Dit deel van Rotterdam wordt herontwikkeld – ook dit gebouw, dat als monument is aangemerkt. Uit een studie voor de gemeente bleek dat hier ruimte is voor wel twintig woongebouwen en kantoren. Hoe zal het gaan met werken, wonen, de waterhuishouding hier vlakbij de Maas? Wordt het sloop of ‘wederombouw’? Welke financiële belangen zijn ermee gemoeid? In België levert het belastingvoordeel op als je een gebouw transformeert in plaats van het te slopen.”
Om het belang van continuïteit te verbeelden ligt een enorm driehoekig zandstenen gevelstuk van 5.000 kilo midden in de hal. Het is in 1717 gebeeldhouwd, met aan weerszijden de riviergoden van de Maas en de Rotte, voor het Pesthuis dat hier toen stond – het eerste gebouw op Zuid. De timpaan is onderdeel van de inzending ‘New Age of Stone’ waarin acht bureaus samenwerken aan de vraag of het niet duurzamer en mooier is om in natuursteen te bouwen? Ruim voorradig, geen CO2-uitstoot, sterker dan beton en baksteen, brandbestendig. „Elk stenen gebouw is een toekomstige groeve.” Twee van de deelnemende bureaus, Groupwork en Webb Yates, hebben net in Londen een stenen appartementengebouw opgeleverd van tien verdiepingen hoog. Dus ja, het kan.
Het driehoekige zandstenen gevelstuk van 5.000 kilo.
Een grote maquette van het 50 meter hoge woongebouw Sawa.
Met een grote maquette van het 50 meter hoge woongebouw Sawa in Rotterdam laat architect Robert Winkel van Mei Architects zien hoe hij diverse ambities als hergebruik, ecologie en huisvesting in één gebouw samenbrengt. Dat was mogelijk omdat hij zelf behalve architect ook de projectontwikkelaar was. De houten draagconstructie kan in herbruikbare onderdelen uit elkaar worden gehaald en de teruglopende terrassen bieden veel plek aan groen. Sawa heeft al een aantal prijzen gewonnen, zoals vorig jaar zowel de BNA Beste Gebouw van het Jaar als de Rotterdam Architectuurprijs.
Het meest vergaande plan op de IABR is zonder twijfel ‘Zeespiegelstijging? Landspiegelstijging!’ van een groep landschapsarchitecten, onder hen voormalig Rijksadviseur voor het Landschap Dirk Sijmons. Met 16 kijkdozen en een korte film leggen ze uit wat er met Nederland zou gebeuren als we een deel van onze harde verdediging tegen de zee ongedaan maken en West-Nederland geleidelijk hoger laten worden door het natuurlijk aanspoelen van sediment, met wel 4 centimeter per jaar. De zeeweringen groeien dus mee met de zeespiegel.
„We zetten natuurlijke processen slim in en kopen tijd door meer ruimte te bieden aan de dynamiek van het getij”, volgens Sijmons. „Civiele techniek is nu natuurtechniek.” De bedenkers hebben er de mooie film Zeespiegelstijging? Landspiegelstijging! (8 minuten) bij laten maken, waarin meeslepende beelden laten zien hoe revolutionair, spannend en ontregelend dit voorstel is. Dat is nog eens de systeemverandering waar het op deze editie van de IABR over gaat. Revolutie of evolutie?
Spandoeken met kreten erop: protesten uit Albanië van de ‘Flamingorevolutie’.
En wat is dat daar, die verzameling roze spandoeken naast manshoge flamingo’s van piepschuim met kreten erop gekalkt? Het zijn protesten uit Albanië van de zogeheten ‘Flamingorevolutie’, waarmee de Albanezen zich verzetten tegen het opkopen van land voor onroerendgoedprojecten van de familie Trump en aan opvallende nieuwbouwprojecten van hippe architecten uit onder andere Nederland. ‘Cancel the Projects’ staat erop.
In diezelfde trant past een inzending van twee Oekraiënse architecten die de gebouwde omgeving bij hen laten zien: een landschap van puin; duidelijk het resultaat van een bombardement, maar dan met hoopvolle kleurcodes voor onder meer leisteen, hout en baksteen. Met andere woorden, er is een toekomst, er is hoop – ooit zullen deze ruïnes de grondstoffen leveren voor een nieuwe stad.
Systems of Support / IABR, t/m 29 november, De Piekfabriek, Hunter Douglas-terrein (Piekstraat 2), Rotterdam. Inl: www.iabr.nl. De korte film Zeespiegelstijging? Landspiegelrijzing! is te zien op YouTube.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie