Extreem weer De Europese Unie houdt zich meer bezig met de bestrijding van natuurbranden. In een crisiscentrum in Brussel worden branden gemonitord en hulpvragen gecoördineerd. De burgerbescherming van de EU beschikt inmiddels over één eigen helikopter.
Moisés Galán Santano toont een kaart binnen het Emergency response coordination centre (ERCC) over aantal branden in Europa in 2026.
In een Brussels kantoorpand wijst Moisés Galán Santano op een beeldscherm naar enkele blauwe vlekken die over een kaart van Griekenland schuiven. „Dit zijn de bosbranden van afgelopen augustus rondom Athene”, zegt de Spaanse expert op het gebied van bosbranden. „Het vuur volgde het pad van de enige bossen die nog niet waren platgebrand bij de branden van voorgaande jaren. Als je de route van een brand weet in te schatten, kan een land zich beter voorbereiden.”
Al dertig jaar adviseert Santano over de inzet van brandweerlieden en blusmaterieel. Eerst alleen in zijn thuisland Spanje, inmiddels voor heel Europa – hij werkt voor het EU-Mechanisme voor civiele bescherming (UCPM), de crisisdienst van de Europese Commissie. Op honderden, soms duizenden kilometers afstand van de brigades die met brandslangen en blusvliegtuigen Europese bossen proberen te redden, houdt hij branden vanuit Brussel nauwlettend in de gaten op grote videoschermen met satellietkaarten.
Want de rol van Europa bij de bestrijding van bosbranden wordt groter. Rampenbestrijding mag een bevoegdheid van nationale regeringen zijn, steeds vaker kloppen landen bij Santano en zijn collega’s van het EU-crisismechanisme aan met het verzoek om hulp. Zo kreeg Frankrijk afgelopen zomer assistentie van blusvliegtuigen uit Kroatië en Portugal om de hevige branden nabij Bordeaux te blussen. Tsjechië en Slowakije stuurden helikopters. De Franse president Emmanuel Macron bedankte „Europese partners voor hun solidariteit”. Voor de bestrijding van de branden rondom Madrid kwamen blusvliegtuigen uit Griekenland en Italië.
Het ‘brandenseizoen’ van het EU-mechanisme begon met een vraag uit onverwachte hoek: op 30 april vroeg Nederland voor het eerst om blushulp. Op de heide bij ’t Harde waren grote branden, veroorzaakt door militaire oefeningen. Brussel regelde hulp van brandweerlieden uit Frankrijk en Duitsland om het vuur te bestrijden.
„Voor ons was dit de zomer van de waarheid, vanwege meerdere grote branden die tegelijkertijd woedden”, zegt woordvoerder Eva Hrncirova. Ze is naar het crisismechanisme (afdeling Emergency Response Coordination Centre) gekomen om uit te leggen wat het crisismechanisme doet. „Ik noem dit altijd onze newsroom”, wijst ze naar een zaal vol beeldschermen die Europese satellietkaarten met neerslag en wind tonen. Andere schermen tonen nieuwsuitzendingen van BBC, Sky News, Al Jazeera. Van hieruit worden ook medische evacuaties uit Oekraïne geregeld en noodhulp bij (natuur)rampen elders ter wereld.
„Hier rinkelt de telefoon als er ergens in Europa een noodgeval is”, zegt Hrncirova. Bosbrandenexpert Santano voegt toe: „Via een online platform dienen landen een verzoek in, lidstaten of partners reageren met de hulp die zij kunnen leveren. Dat koppelen wij aan elkaar, zo komt de machine op gang.”
Via zijn satellietkaarten heeft Santano zo’n brand dan al lang in de smiezen. „We bieden landen onze analyse van de situatie aan, vertellen hoeveel dagen het naar schatting kost het vuur onder controle te krijgen en welke middelen daarbij volgens ons handig zijn.” Het is dan aan lidstaten om iets met dat aanbod te doen.
Zo’n achthonderd brandweerlieden uit EU-lidstaten en ‘partnerlanden’ werden deze zomer gestationeerd op ‘strategische posities’ met de grootste kans op bosbranden – Nederlanders waren alvast naar Spanje gestuurd. Landen stelden 22 blusvliegtuigen en vijf helikopters beschikbaar. „Deze vloot is eigendom van de lidstaten, maar we werken aan een permanente EU-vloot van blusvliegtuigen en helikopters”, zegt Hrncirova. Voorlopig is er één zo’n ‘rescEU‘-helikopter, die staat in Roemenië.
Een blusvliegtuig boven een brand nabij Bouleternerre, een dorpje in de Franse Pyreneeën, begin juli.
Vanuit een met beeldschermen gevulde ruimte in Brussel houdt het Emergency response coordination centre (ERCC) bosbranden in de gaten.
Een brandwacht bij een grote brand die eind juli plaatsvond in de buurt van de Spaanse plaats Formariz.
In een vitrinekast staat wel al een miniatuur blusvliegtuigje. Aan een wand hangen houten memorabilia – bedankjes van de brandweer van het Britse Essex, de Finse defensie-universiteit, de Veiligheidsregio Zeeland. . Over bureaustoelen hangen blauwe bodywarmers met gele sterretjes en het opschrift ‘European Union Civil Protection‘ – die droegen de ambtenaren onder meer toen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in augustus langskwam. Woordvoerder Hrncirova: „In haar State of the Union [jaarlijkse toespraak] heeft de voorzitter gezegd dat het mechanisme wordt versterkt. Als landen samen optrekken, kunnen we crisissituaties beter te lijf. Het mechanisme is eigenlijk een perfect voorbeeld van Europese solidariteit.”
Zuchtend toont bosbrandenexpert Santano een nieuwe satellietkaart, hij wijst naar Frankrijk en Spanje. „Sommige branden hadden deze zomer een snelheid van vier of zelfs zes kilometer per uur. Brandweerlieden kunnenmaximaal driehonderd meter per uur blussen. Dat betekent dat het vuur soms twintig keer zo snel was. Met alleen bluscapaciteit komen we er niet, het gaat óók om preventie.”
Woordvoerder Hrncirova, lachend: „Ik geef altijd het voorbeeld van wijngaarden, daar willen journalisten dan álles van weten. Tussen wijnranken zit best veel afstand, waardoor een brand minder snel overspringt.”
Woordvoerder Eva Herncirova bij het Emergency response coordination centre (ERCC).
Santano: „Iedere donderdag overleg ik met de bosbrandenexperts van de lidstaten en partnerlanden, dan deel ik dat soort voorbeelden over de aanleg van bufferzones.”
Hrncirova heeft een stencil met een briefing voor dit interview. Daarop staat ‘nog beter voorbereid’ zijn als de belangrijkste les die het EU-mechanisme uit afgelopen zomer trekt. „Maar die voorbereiding kan niet gebeuren zonder actie van onze lidstaten. Het Mechanisme heeft meer capaciteit gekregen en doet meer ‘operaties’ om EU-burgers te beschermen, maar uiteindelijk vervangen we niet het nationale crisisbeheer. Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid bij lidstaten, wij kunnen dat niet van bovenaf bepalen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie