Duitse politiek Bondskanselier Friedrich Merz staat onder grote druk. Er zijn spanningen binnen zijn regering, de AfD rukt op en de peilingen zijn slecht. In zijn thuisregio Sauerland beseffen mensen dat ‘hun’ bondskanselier Merz het zwaar heeft. Er is ook ongeduld. „Ik wil nu snel concrete resultaten zien.”
Bondskanselier Friedrich Merz tijdens een bijeenkomst van de CDU-top in het Konrad Adenauer Haus in Berlijn.
Waarom de Duitse bondskanselier Friedrich Merz zó impopulair is in Duitsland? Op de Alte Markt in Arnsberg, de woonplaats van Merz, moeten ze erom lachen. „Er is geen enkele bondskanselier in de afgelopen tijd geliefd geweest. Ja, Merkel misschien. Maar verder?”, vraagt Ralph Breidenstein zich af.
Barbara Anesser, die ook over de Alte Markt loopt, somt de bondskanselieren op: „De vorige, Olaf Scholz, werd ook continu aangevallen. Willy Brandt lag onder vuur, zelfs Helmut Kohl werd door het slijk gehaald.”
Bondskanselier zijn, willen ze maar zeggen, is een bijzonder lastige positie.
Dat geldt zeker voor Merz. De afgelopen maanden stapelden de problemen voor de bondskanselier zich op: verloren deelstaatverkiezingen – in Mecklenburg-Vorpommern kreeg zijn partij CDU zelfs zo weinig stemmen dat die helemaal uit het parlement verdween. Grote druk, ook vanuit zijn eigen partij, om op te stappen. Strubbelingen in de coalitie van christen-democraten en sociaal-democraten. En Merz’ partij worstelt met de omgang van het radicaal-rechtse AfD, dat al maanden ruim voorstaat in de peilingen. Binnen CDU gaan stemmen op de Brandmauer, een ongeschreven afspraak om niet samen te werken met AfD, op te geven.
Merz gaat stug door: hij liet snel weten dat hij niet zal opstappen, en kreeg de steun van de belangrijkste partijprominenten. Hij denkt zelf dat hij het tij nog kan keren. Maar voorlopig zien de cijfers er dramatisch uit voor Merz: nog maar 10 procent van de Duitsers is tevreden met het kabinet, bleek begin oktober uit de ARD DeutschlandTrend, een langlopend opinieonderzoek. Niet eerder sinds 1996, het begin van het onderzoek, was die score zo laag.
Negen op de tien Duitsers maakt zich zorgen over de toestand van het land, blijkt uit de peiling. Ze noemen tal van problemen, van kunstmatige intelligentie tot de dreiging van Rusland, en van de kwakkelende economie tot migratie. Maar de meest genoemde zorg: dat de politiek al die grote problemen niet het hoofd kan bieden.
Het dorp Niedereimer in de gemeente Arnsberg (niet ver van Dortmund) in de regio Sauerland in deelstaat Noordrijn-Westfalen is sinds vorige lente de woonplaats van Friedrich Merz.
Het is niet moeilijk om een paradijs in Sauerland te zien. Wie één van de vele groene heuvels beklimt, kan de plaatsjes met karakteristieke witte huisjes met blauw-grijze daken in het dal zien liggen, langs kronkelende riviertjes.
De stadjes, met namen als Arnsberg, Brilon of Attendorn, zijn klein – je rijdt er in tien minuten doorheen. Een flink deel van de route gaat dan over industrieterreinen, waar zogeheten ‘verborgen economische kampioenen’ gevestigd zijn: middelgrote bedrijven die een grote speler op de wereldmarkt zijn. Het zijn vaak bedrijven waar geen mens van heeft gehoord, die producten maken die geen mens kent. Denk aan ventielen voor industriële machines, kettingen voor achtbanen, verbindingen voor metalen leidingen, de hele wereld koopt die in Sauerland.
Zo bezien was het bijna een inkopper dat Merz bij de Bondsdagverkiezingen in 2025 campagne voerde met de slogan ‘Meer Sauerland voor Duitsland’. Het sloeg aan: Duitse media kwamen een kijkje nemen om te zien hoe familiebedrijven grote economische successen boeken, wat de Sauerlandse mentaliteit van aanpakken inhoudt en brachten een bezoek aan schutterijen, die populair zijn in Sauerland en waar Merz zelf ook lid van is.
Friedrich Merz viert zijn nominatie als CDU-kandidaat voor zijn district in Sauerland, november 2024.
Merz won in zijn eigen kiesdistrict Hochsauerland met gemak: hij kreeg 48 procent van de stemmen. De belangrijkste tegenkandidaat, van de SPD, kreeg 21 procent. In 2021, toen hij nog geen lijsttrekker van CDU/CSU was, had hij meer moeite om de SPD-kandidaat te verslaan.
„Toen Merz aantrad heerste er een voelbaar optimisme”, stelt Frank Hohmann, topman van ITH-Schraubtechnik uit Messchede. Dat bedrijf ontwikkelt hoogspecialistische schroeven voor onder meer windmolens. Het optimisme van bijna twee jaar geleden heeft flinke butsen opgelopen. Het bedrijf van Hohmann heeft de wind nog in de zeilen, maar hij ziet ook in Sauerland veel bedrijven met economische malaise kampen. De ondernemer somt op: „De hoge energiekosten, een tekort aan goed geschoold personeel, de toenemende bureaucratie.”
De concurrentiepositie van sommige sectoren zakt bovendien weg door Chinese bedrijven, die dankzij staatssteun veel goedkoper zijn dan Duitse producenten. „Duitsland heeft hervormingen nodig om zijn concurrentiepositie te verstevigen. Op dat gebied waren de verwachtingen hooggespannen.”
De plannen die Merz op dat gebied presenteerde, onder meer een verhoging van de pensioenleeftijd en langere tijdelijke arbeidscontracten, zijn onder kiezers niet populair maar volgens Hohmann „de goede koers”. De meeste maatregelen zijn nog niet doorgevoerd. Hohmann, ook voorzitter van de ondernemersvereniging in de gemeente Messchede, ziet het ongeduld bij ondernemers in zijn regio toenemen. „En ik wil nu zelf ook snel concrete resultaten zien. Maar het is onterecht om dat alleen op Merz af te schuiven, in een coalitieregering is niet alleen de bondskanselier verantwoordelijk.”
Die milde houding ten opzichte van Merz hoor je vaker in Sauerland. Op de Alte Markt in Arnsberg is er begrip voor de „moeilijke taak” die Merz op zich heeft genomen. „Ik ben het misschien niet altijd met de voorstellen eens, maar je krijgt in elk geval het idee dat hij wat probeert te doen”, zegt Breidenstein, die zelf niet op Merz stemde („CDU is een werkgeverspartij, ik ben een werknemer”). „Dat was wel anders bij zijn voorgangers.”
„Iedereen vindt dat er wat moet veranderen”, zegt Anesser. „Maar als iemand, Merz in dit geval, dan eindelijk wat doet, is iedereen verontwaardigd.”
Ze zagen ook zijn uitglijders. Merz lijkt soms weinig inlevingsvermogen te hebben. Zo wees hij een vrouw met kanker kil terecht in een gesprek met burgers over de besparingen op de gezondheidszorg. Hij doet regelmatig stellige uitspraken die niet helemaal blijken te kloppen. Max Janke begint over de plaatjes die hij op sociale media heeft gezien. „Ze hebben hem de neus van Pinokkio gegeven. Iedereen lacht om hem”, zegt hij.
Matthias Kerkhoff, voorzitter van de CDU in Hoogsauerland en lid van de Bondsdag in deelstaat Noordrijn-Westfalen, hoort op werkbezoeken ook ontevreden reacties. „De Sauerlanders worden ongeduldig. En ik word ook ongeduldig”, zegt hij. „We weten dat het nog niet genoeg is wat de regering tot nu toe heeft bereikt. En dat weet de bondskanselier ook.”
Maar de opdracht voor de kanselier is ook groot, nuanceert Kerkhoff. „De problemen zijn niet van de afgelopen anderhalf jaar, het zijn problemen die de afgelopen twintig jaar zijn blijven liggen. Er is dus geen tijd te verliezen, we moeten de problemen resoluut aanpakken.” Volgens Kerkhoff willen zijn kiezers ook dat Merz blijft, en dat gaat doen.
Kerkhoff heeft er vertrouwen in. „De regering is voor vier jaar gekozen, en er is ook al wel veel gelukt: maatregelen om migratie te beperken, investeringen in defensie. Dat moeten we ook erkennen.” Merz moet laten zien dat hij uit Sauerland komt, en zich „in de wedstrijd vechten”, zegt hij. „Dat is de Sauerlandse mentaliteit.”
Landelijke Duitse politici, onder wie bondskanselier Merz, keren zich deze week tegen de voorgenomen coalitie van Die Linke, de Groenen en SPD in Berlijn. Op 17 oktober presenteerden de drie linkse partijen – aangeduid als Rot-Grün-Rot – een voorlopig akkoord. Die Linke, geleid door Elif Eralp, was bij de regionale verkiezingen van 20 september de grote winnaar in de hoofdstad, met ruim een kwart van de stemmen. CDU en AfD kwamen op de tweede en derde plaats, Groenen en SPD op de vierde en vijfde plaats.
De linkse coalitie in Berlijn is om twee redenen omstreden. Die Linke voerde campagne met een pro-Palestijnse agenda, die door velen in Duitsland wordt opgevat als anti-Israëlisch of zelfs antisemitisch. Lokaal parlementslid Vanessa Emde van Die Linke keert zich tegen Israël met de herhaalde uitspraak dat staten geen bestaansrecht hebben, alleen mensen. De lokale partijleiding wil niet meer met haar samenwerken, maar een besluit over haar partijlidmaatschap werd woensdag uitgesteld.
De andere heikele kwestie is de voorgenomen onteigening van vastgoedbedrijven met meer dan 10.000 woningen. De linkse coalitie wil circa 160.000 woningen in Berlijn overnemen om huurverhogingen te voorkomen. De operatie kost 16 miljard euro.
Politici van CDU/CSU, maar ook van de SPD, waarschuwen voor een bestuur van Rot-Grün-Rot in Berlijn. CSU-leider Markus Söder spreekt van „terugkeer van het communisme”. CDU-jongeren gebruiken de leus ‘Nie wieder ist jetzt’, tot nog toe gebruikt om te waarschuwen voor de radicaal-rechtse AfD. Merz roept de SPD op te stoppen met de coalitievorming. Als Berlijn een links bestuur krijgt, met Eralp als eerste burgemeester van Die Linke in Duitsland, leidt dat waarschijnlijk tot veel politieke en juridische strijd tussen de hoofdstad en de landelijke regering.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie