Twee afgekeurde soldaten die theaterstukken opvoeren voor de troepen en verliefd worden tijdens de Eerste Wereldoorlog. Daar gaat de film Coward van de Belgische regisseur Lukas Dhont over. De filmmaker moest diep in de archieven graven om deze geschiedenis boven te krijgen.
"Ik vond in een boekhandel in Parijs een boek met met foto's van soldaten die dansten en zongen in zelfgemaakte kostuums", vertelt Dhont aan NU.nl over de inspiratie voor Coward. "Ik was enorm verbaasd. Als het over oorlog gaat, zien we toch vooral loopgraven, gasmakers en tanks voor ons. Dit was een compleet ander beeld."
De film volgt de introverte boerenzoon Pierre, die wordt opgeroepen als soldaat. Hij leert in het leger de theatrale, extravagante Francis kennen die revues bedenkt om, vaak verkleed als vrouw, op te voeren voor de Belgische troepen. De ontluikende liefde tussen de twee mannen krijgt tijdens die oorlog even de ruimte.
Dhont bracht vele maanden door in de archieven van oorlogsmusea om het tijdsbeeld van de film zo goed mogelijk neer te zetten. De filmmaker spitte dagboeken en andere teksten door op zoek naar meer informatie over de soldaten die voor hun kameraden optraden. "Het is een vergeten stukje geschiedenis, dus ik moest diep graven."
Historici vertelden hoe gebruikelijk het in oorlogstijd was dat er theater werd opgevoerd om het moreel bij de troepen hoog te houden. "Omdat er geen vrouwen zo dicht bij het front waren, werden die rollen ook door mannen gespeeld. Soldaten die dat goed speelden, werden ook echt geadoreerd door de anderen. Zij misten vrouwelijke energie om zich heen."
In Coward krijgen Pierre en Francis juist door de oorlog de kans om de gevoelens die ze voor elkaar hebben te ontdekken, buiten de regels van de maatschappij. "Na de oorlog zouden ze terugkeren naar het patriarchaat en de verwachtingen van de maatschappij in die tijd. Die tegenstelling, dat een gewelddadige periode ook een bevrijding kon zijn, vind ik heel interessant."
Dhont toont amper het geweld van de oorlog, maar wel de verwoestende gevolgen ervan. Zo is te zien hoe de hoofdpersonages de lichamen van dode soldaten moeten ruimen.
"Ik wilde geen actiefilm maken met scènes waarin mannen elkaar kapotmaken. Vaak wordt in dit genre het slagveld spectaculair getoond, maar ik wilde de nasleep laten zien: de tweehonderd dode lichamen die in de modder liggen. En tegelijkertijd zie je ze de materialen voorbereiden voor de volgende slag. Het is niet spectaculair, maar vreselijk luguber."
Bij deze opnames heerste een donkere stemming, vertelt Dhont. "Als we onze telefoons openen, kunnen we ook dit soort beelden tegenkomen. Die scènes resoneren niet alleen met het verleden, maar ook met het heden en dat voel je."
De film speelt met de vraag wie we als held en als lafaard moeten zien. "Als je door de archieven gaat, zit je met open mond te kijken naar de hoeveelheid propaganda rondom lafheid. Niet meevechten werd echt beschaamd. Wat gaan je kinderen zeggen? Hoe kun je je vrouw nog in de ogen kijken?"
Een personage in de film neemt juist drastische maatregelen om niet terug de loopgraven in te moeten. Dhont wijst op 150 Belgische soldaten die na de oorlog nooit meer zijn teruggevonden. Die ontsnapten waarschijnlijk van het front en zijn ergens anders een nieuw leven begonnen. "Daar kun je ook bewondering voor hebben."
Dhont staat erom bekend compleet onervaren acteurs te gebruiken voor zijn hoofdrollen, zoals in zijn eerdere films Girl (2018) en Close (2022). "Ik hou enorm van het castingproces. Ik kijk heel graag naar mensen, ook met het idee of ze bepaalde rollen zouden kunnen spelen."
Emmanuel Macchia, die de rol van Pierre speelt, had nog geen acteerervaring toen de regisseur hem op zijn landbouwschool aansprak. "Ik zag een ongelofelijk timide iemand. Die energie trok me aan. Het personage Pierre is precies zo geschreven, als de stille, die wil verdwijnen in de groep. Het interessante aan Emmanuel is dat zijn gedrag niet verandert zodra er een camera op hem staat."
Hoe zorg je ervoor dat zo'n onervaren acteur niet verdrinkt in een grote filmproductie? "Ik vestigde zo min mogelijk aandacht op zijn onervarenheid. Ik maakte hem duidelijk dat ik hem vertrouw, we het samen doen en ik hem kan bijsturen waar nodig."
Voor de rol van de extravagante Francis werd de meer ervaren Valentin Campagne gecast. "Hij had een beetje gelogen op zijn cv. Hij wist dat we op zoek waren naar iemand die kan zingen, dus hij had erop gezet dat hij opera zingt. Toen we hem dat vroegen te doen bij de auditie, bleek dat hij nog nooit een noot opera had gezongen. Maar hij deed alsof hij het al honderd keer had gedaan en dat was precies de overtuiging die we zochten."
De acteurs bleken tegenpolen. Zeker voor de stille Macchia was het wennen om te spelen met de uitbundige Campagne, herinnert Dhont zich. Door genoeg tijd met elkaar door te brengen, liet Macchia Campagne alsnog toe. Niet zonder resultaat: het duo won samen de acteursprijs van het Filmfestival van Cannes, zoals op de foto hieronder te zien is.
Coward draait vanaf donderdag in Nederlandse bioscopen.
Source: Nu.nl algemeen