Turkse buitenlandse betrekkingen Turkije en Griekenland hebben al decennialang een conflict over maritieme aanspraken in de oostelijke Middellandse Zee. Turkije heeft de banden met Oost-Libië verbeterd en hoopt zo zijn positie te versterken in de strijd om gasvoorraden, energieprojecten en invloed in de regio.
Een patrouillevliegtuig van de Turkse marine neemt in september deel aan een oefening in de oostelijke Middellandse Zee.
Turkije heeft een belangrijke stap gezet in zijn pogingen de invloed in de Middellandse Zee te vergroten. Een maritieme overeenkomst wordt nu gesteund door de twee rivaliserende regeringen van Libië.
Dinsdag schaarde het parlement van Oost-Libië zich unaniem achter een akkoord dat al in 2019 werd gesloten tussen Turkije en de West-Libische regering. Libië kent al jaren twee regeringen, waarvan die in het westen internationaal erkend wordt.
Het Oost-Libische parlement wees het akkoord in 2020 af, maar draait die beslissing nu terug. Het parlement van Oost-Libië besloot destijds ook tot een boycot van Turkije, die dinsdag is beëindigd. De ontwikkeling wijst op verbetering van de relatie tussen Turkije en het bestuur in Oost-Libië, maar stuit op weerstand bij Griekenland en de Europese Unie.
Voor Turkije is het akkoord een geopolitieke opsteker. Het creëert het een basis voor aanspraak op zeegebied dat volgens Griekenland deels binnen de maritieme zones van Griekse eilanden valt. Ankara hoopt hiermee zijn positie te versterken in de strijd om mogelijke gasvoorraden, energieprojecten en invloed in de regio.
Om het belang van de overeenkomst te onderstrepen stuurde de Turkse president Recep Tayyip Erdogan woensdag een groet naar het Oost-Libische parlement tijdens een bijeenkomst van zijn AK-partij in Ankara. „Ik hoop dat dit belangrijke besluit nuttig en gunstig zal zijn”, zei hij.
Volgens Libië-specialist Jalel Harchaoui, verbonden aan de Britse denktank RUSI, heeft Turkije nu een tweede staat aan zijn zijde in een omstreden visie op de maritieme grenzen. „Libië heeft een lange, strategisch gelegen kustlijn aan de zuidkant van de oostelijke Middellandse Zee”, aldus Harchaoui. „Elk gas-, elektriciteits- of olieproject dat Griekenland, Cyprus, Israël, Egypte en de EU met elkaar verbindt in dit gebied is daardoor kwetsbaarder geworden.”
Turkije en Griekenland zijn al decennia verwikkeld in een conflict over hun maritieme aanspraken in de oostelijke Middellandse Zee, waarbij het draait om hoe de gebieden tussen beide landen moeten worden verdeeld. Turkije vindt dat Griekse eilanden als Kreta en Rhodos niet mogen verhinderen dat Turkije aanspraak maakt op de zee voor haar eigen kust.
Griekenland stelt dat de eilanden volgens het internationale zeerecht recht hebben op maritieme zones. Volgens Athene houdt het maritieme akkoord tussen Turkije en Libië daar onvoldoende rekening mee.
Griekenland, Cyprus en Israël besloten eind vorig jaar hun samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie in het oostelijke Middellandse Zeegebied te verdiepen, onder meer met gezamenlijke militaire oefeningen. De toenadering tussen de drie landen is een doorn in het oog van Turkije, dat op gespannen voet staat met Israël.
Turkije speelt al langer een belangrijke rol in Libië. In 2011 kwam de Libische bevolking tijdens de Arabische Lente in opstand tegen dictator Moammar Gaddafi. De NAVO greep met een VN-mandaat in en voerde luchtaanvallen uit. Na Gaddafi’s val en dood bleef Libië instabiel, de burgeroorlog in 2014 verdeelde het land tussen rivaliserende partijen in het oosten en westen.
Turkije steunde de West-Libische regering militair. Met Turkse adviseurs en drones wisten zij een offensief van de oostelijke legerleider Khalifa Haftar op de hoofdstad Tripoli af te slaan. Haftar kreeg steun van Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten en Rusland. Daardoor stonden de verhoudingen tussen Ankara en Oost-Libië onder druk. Na het staakt-het-vuren in 2020 haalde Turkije de banden aan via economische samenwerking, investeringen en diplomatieke onderhandelingen.
De timing van het akkoord heeft volgens Harchaoui alles te maken met nieuwe benoemingen binnen Libië. Saddam Haftar, plaatsvervangend opperbevelhebber en de zoon en mogelijke opvolger van Khalifa Haftar, zou voor zijn ambities belangrijke concessies aan Turkije gedaan hebben. „Turkije was het laatste obstakel voor de benoeming van Saddam Haftar tot voorzitter van de Libische Presidentiële Raad. Ankara maakte duidelijk dat het die benoeming kon tegenhouden, maar ook mogelijk kon maken. In ruil daarvoor eiste Turkije dat het maritieme akkoord uit 2019 werd geratificeerd.”
De Griekse minister van Buitenlandse Zaken Giorgos Gerapetritis zei in een radio-interview dat de goedkeuring door het Oost-Libische parlement de juridische status van het akkoord niet verandert. Hij voegde daaraan toe dat Griekenland en de EU zich ertegen zullen blijven verzetten. EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en voorzitter van de Europese Raad António Costa verklaarden dat het akkoord de soevereine rechten van derde landen schendt en in strijd is met het zeerecht. De EU beschouwt het akkoord als nietig.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie