Droneaanvallen voor de kust van Bulgarije en Roemenië zijn inmiddels eerder regel dan uitzondering. De escalatie van Russische aanvallen in NAVO-wateren roept de vraag op of er nog wel sprake is van een hybride oorlog tussen Rusland en de NAVO.
Zeker zeven opvarenden raakten vorige week gewond toen twee tankers voor de Roemeense kust in de Zwarte Zee in rook opgingen na een aanval met drones. Het was de zesde aanval op schepen in de territoriale wateren van de NAVO-lidstaten Roemenië en Bulgarije in tien dagen tijd.
Bij die aanvallen zijn zeker 23 mensen vermist geraakt of om het leven gekomen. Daarmee ontwikkelt de Zwarte Zee zich meer en meer tot een van de gevaarlijkste maritieme gebieden ter wereld - dodelijker zelfs dan de Straat van Hormuz bij Iran.
De spanningen voor de NAVO-kust zijn voor het militaire bondgenootschap reden genoeg om extra vliegtuigen en drones richting de Zwarte Zee te sturen. Officieel worden de aanvallen in Brussel nog niet aan het Kremlin gelinkt, maar de meeste deskundigen zijn er wel over uit dat het zeer waarschijnlijk is dat Rusland hierachter zit. Moskou zelf ontkent iedere betrokkenheid.
Mocht het inderdaad zo zijn dat Rusland achter de aanvallen zit, dan is het de vraag of de NAVO nog in een hybride conflict verwikkeld is of dat we die fase al voorbij zijn, zegt inlichtingenexpert Hugo Vijver.
In een hybride oorlog is er geen sprake van direct militair conflict, maar van sabotageacties zoals desinformatie, cyberaanvallen en aanslagen die worden gepleegd door derden. Op het moment dat Russische aanvallen doden op NAVO-grondgebied veroorzaken, is het maar de vraag of je de definitie nog verder kunt oprekken.
Dat Rusland zich graag in de grijze zone tussen hybride en 'echte' oorlog begeeft, is volgens Vijver niet nieuw. "Rusland schuift met zijn aanvallen steeds verder op richting de definitie van een gewapende aanval", zegt hij. "Waarmee je raakt aan artikel 5 van de NAVO dat bepaalt: een aanval op één lidstaat is een aanval op alle lidstaten."
"Tegelijkertijd is er nog steeds sprake van een hybride oorlog, omdat de cyberaanvallen, beïnvloedingsoperaties, spionageacties en aanslagen nog steeds doorgaan", vervolgt Vijver. Dat is ook de lezing van Intigam Mamedov, die als Ruslanddeskundige is verbonden aan de Universiteit Leiden en vindt dat de aanvallen op schepen in de Zwarte Zee nog onder de hybride oorlog vallen.
"Maar dit komt nog steeds neer op het inzetten van geweld met doden tot gevolg, en dus moeten we de ernst hiervan niet bagatelliseren", benadrukt hij. "Het is belangrijk om te benadrukken dat we een constante escalatie van dit hybride conflict zien. En het is duidelijk dat Rusland in de Zwarte Zee eerder bereid is om grotere risico's te nemen."
Dat wordt de laatste tijd steeds duidelijker voor de kusten van Roemenië en Bulgarije. Naast de zes gezonken schepen provoceert Rusland die landen met militaire oefeningen in hun wateren, zegt Julia Soldatiuk-Westerveld. Zij is als deskundige op het gebied van Oost-Europa en de Zwarte Zee verbonden aan Instituut Clingendael. Daarnaast drijven niet-ontplofte zeedrones door stromingen richting de Roemeense kust, waar ze tot ontploffing kunnen komen.
Het belang van de Zwarte Zee is voor zowel Rusland als Oekraïne moeilijk te onderschatten, zeggen Mamedov en Soldatiuk-Westerveld. De zee vormt dankzij de Bosporus een belangrijke connectie met de Middellandse Zee en is daardoor cruciaal voor bijvoorbeeld de Oekraïense graanexport. Russische aanvallen zorgen voor gigantische verzekeringskosten en maken de zeeroutes daardoor "commercieel onhoudbaar", zegt Mamedov.
Daarnaast ligt in de Zwarte Zee schiereiland de Krim, dat in 2014 door de Russen werd geannexeerd. Inmiddels hebben de Russen er een belangrijke maritieme basis en is het een strategische militaire locatie voor de Russen die relatief dicht bij de kust van NAVO-lidstaten Roemenië, Bulgarije en Turkije ligt.
Rusland lijkt die kustgebieden nu dus steeds nadrukkelijker met militair geweld op te zoeken. Maar het Kremlin gebruikt niet alleen geweld om de Oost-Europese NAVO-landen te beïnvloeden, zeggen Vijver en Soldatiuk-Westerveld. Een van de middelen die het daarvoor inzet is gas, zegt laatstgenoemde.
Bulgarije, waar een pro-Russische premier aan de macht is, heeft bijvoorbeeld afgesproken om geen gas meer uit Rusland te importeren, maar het wel via eigen pijpleidingen door te voeren naar andere landen.
Roemenië is grotendeels zelfvoorzienend op het gebied van gas en inmiddels begonnen aan een groot project om gas in de bodem van de Zwarte Zee op te boren. De verwachting is dat Roemenië een belangrijke gasexporteur wordt zodra het in 2027 begint met boren. Daar gaan omliggende landen, zoals Moldavië, flink van profiteren, waardoor die landen minder kwetsbaar zijn voor Russische druk.
Het Neptun Deep Black Sea-project is stelselmatig doelwit van de Russische hybride oorlog. Europese inlichtingendiensten zien dat het gasproject regelmatig wordt gebruikt in Russische desinformatiecampagnes die stellen dat het gas gratis wordt weggeven aan Oekraïne. En afgelopen zomer werd er nog een drone aangetroffen in de buurt van een boorplatform.
Europese landen hebben er groot belang bij dat de rust op de Zwarte Zee terugkeert. Niet alleen is de zee sinds de sluiting van de Straat van Hormuz bij Iran een nóg belangrijkere handelsroute geworden, Europese NAVO-landen riskeren met het toegenomen geweld ongewild een oorlog ingezogen te worden.
"Uiteraard zal niemand er veel trek in hebben, maar op een gegeven moment móét de NAVO met gelijke munt betalen", zegt Vijver. "Zo niet, dan nodig je Rusland uit om lekker door te gaan én ondermijn je de geloofwaardigheid van de NAVO."
Source: Nu.nl algemeen