Valérie Urbain | topvrouw Euroclear Het Brusselse effectenbewaarhuis Euroclear houdt het leeuwendeel van de geblokkeerde Russische tegoeden vast. Daarmee staat het ongewild in de geopolitieke belangstelling. Sommige EU-leden willen dat kapitaal gebruiken voor Oekraïne. Ook de VS bemoeien zich ermee; zij willen zelf een deel beheren. De baas van Euroclear: „De Russische tegoeden zijn Europa’s grootste troef.”
Valerie Urbain, ceo van Euroclear
Op een gevel aan de Brusselse Place Rogier is een immense man afgebeeld, met bolhoed en zwevende groene appel voor zijn gezicht, naar het werk van kunstschilder René Magritte. Vlak ernaast staat het postmodernistische hoofdkantoor van de financiële instelling Euroclear, een grijze massa van graniet met donkere ramen. Op de zestien verdiepingen daarachter zijn slechts tl-bakken te onderscheiden.
Een naambord op de gevel ontbreekt. Grote camera’s houden de omgeving in de gaten. De fotograaf die voor NRC werkt, wordt dwingend gevraagd beelden te verwijderen waarop camera’s, bedrijfspassen of toegangspoorten staan. Het tekent de geopolitieke spanningen rond dit strak beveiligde effectenbewaarhuis, waar medewerkers zich bezighouden met aandelen en obligaties, activa en passiva, complexe financiële transacties en sanctiebeleid.
Surrealisme à la Magritte leek daar ver weg, dachten ze. Tot de Belgische premier Bart De Wever zich een jaar geleden uitsprak over de 200 miljard euro aan Russische tegoeden die bij Euroclear ‘geïmmobiliseerd’ zijn. „Ceci n’est pas une confiscation”, zei hij in oktober 2025 spottend over Europese plannen om de bevroren tegoeden te gebruiken voor een lening aan Oekraïne. Onder meer door zijn volhardende ‘nee’ bleven de Russische tegoeden bij Euroclear onaangeroerd.
De „gelukkige tijden van in de luwte opereren” zijn voorbij, zegt ceo Valérie Urbain, al bijna 35 jaar werkzaam voor Euroclear. Achter haar, in een strakke vergaderzaal op de eerste verdieping, hangt het woord ‘Courage’ aan de muur – sinds vorig jaar een van de „interne waarden” van het bedrijf. „Net op tijd voor de storm”, zegt ze glimlachend. „Neutraal blijven, onze corebusiness, is een evenwichtsoefening nu we zo in de schijnwerpers staan”.
Euroclear heeft ruim 45.000 miljard euro aan effecten onder beheer en handelt zo’n 100 miljoen transacties per kwartaal af. De Brusselse effectenbeheerder is daarmee een van de belangrijkste spelers achter de schermen van de mondiale kapitaalmarkten.
„Zeer belangrijk. Voor de sancties vielen de 200 miljard euro aan Russische effecten in het niet bij de 45.000 miljard van het totaal. De centrale bank van Rusland was, net als vele andere centrale banken, klant bij Euroclear voor het beheer van de deviezenreserves [het bezit aan buitenlandse beleggingen]. Rusland hield effecten aan, hoofdzakelijk obligaties. Wanneer effecten in bewaring worden gegeven, staan ze niet op onze balans. Ze blijven eigendom van de houder.
„Toen de Europese sancties werden ingesteld, werd de volledige portefeuille bevroren. Omdat het ging om kortlopende effecten – vastrentende waarden – liepen deze af, waardoor ze werden omgezet in cash. Omdat we een bank zijn, kwamen die contanten op de balans terecht. Onze gebruikelijke balans bedraagt ongeveer 40 miljard euro. Tel daar de 200 miljard euro aan Russisch geld bij op, en het wordt ineens een fors bedrag. Mét de verplichting de centrale bank van Rusland op enig moment terug te betalen.”
„Het systeemrisico is enorm. Als we de Russische activa gebruiken voor confiscatie of verplaatsing, kan Euroclear wel degelijk failliet gaan. Zowel Euroclear als Europa dreigt dan nat te gaan.”
„Ik waardeer de moed, maar er bestaat geen magische oplossing. Veiligheid en vertrouwen zijn ook kernwaarden van Europa. Je kan inventief zijn, zolang je de rechtszekerheid waarborgt en het vertrouwen in de rechtsstaat in stand houdt.
„Er is een specifiek internationaal regime voor de bescherming van activa die aan een staat toebehoren. Daarom spreken we van ‘geïmmobiliseerde’ activa; ze vallen onder een bijzonder regime. Bij activa van andere banken spreken we daarentegen van ‘bevroren’ activa. Er is dus een nuance die het verschil in het juridische regime weerspiegelt. Activa in beslag nemen die toebehoren aan een centrale bank of een land is een uiterst gevoelige kwestie.”
„Als het mogelijk was geweest, hadden we dat al gedaan. Er ligt hier een juridische claim vanuit Rusland: neemt Europa die ook over? Als we een overdracht doen, is het alles of niets. Juridisch blijven er veel vraagtekens: de devil is in the details.
„Er zijn ook veiligheidsrisico’s, op bijvoorbeeld cybervlak. En vergeldingsrisico’s. De Russen laten dit niet zomaar gebeuren.”
„Er zijn dreigingen. Meer kan ik hier niet over zeggen.”
Stilte. „Het grootste risico is het verlies van vertrouwen. Dat raakt aan heel Europa, dat internationaal bekendstaat om het respect voor de rechtsstaat, rechtszekerheid en bescherming van activa. Dat ter discussie stellen – door iets onverwachts te doen – zou onzekerheid creëren en een reactie op de Europese markten teweegbrengen.
„In een tijd waarin we spreken over de Spaar- en Investeringsunie [een Europees initiatief dat voortbouwt op een gedeelde Europese kapitaalmarkt] en waarin we worden geconfronteerd met een economische crisis, de noodzaak voor financiering – op het vlak van defensie, digitale transformatie, klimaatverandering – en een vergrijzende bevolking, is het belangrijk te beseffen wat dit kan doen met buitenlandse investeringen in Europa.”
„Ik begrijp de Europese bereidheid om Oekraïne te steunen. Maar de geopolitieke situatie is nu nog moeilijker te beheersen dan een jaar geleden. Juist in een onzekere tijd, met volatiele markten, is een financiële marktinfrastructuur die stabiliteit biedt van grote waarde. We zagen dat ten tijde van de financiële crisis van 2008, en opnieuw tijdens de coronacrisis.”
„Alle inkomsten uit het beleggen van contante middelen behoren toe aan Euroclear. Als we het hebben over de Russische activa, zijn dit voordelen die ons eigenlijk niet toekomen. Daarom dragen wij deze inkomsten af aan de Europese Commissie. De EU kan daar Oekraïne mee steunen. Tot nu toe hebben we al zo’n 8 miljard euro overgemaakt. Ik denk niet dat er veel andere private ondernemingen zijn die ons dat nadoen. Daarnaast reserveren we kapitaal uit de overwinst om de Russische rechtszaken op te vangen.”
„We hebben de geldigheid van die vordering zeer krachtig van de hand gewezen. Tegelijkertijd hebben we ons nooit echt kunnen verdedigen. Er is geen sprake geweest van een eerlijk proces, en het vonnis is in extreem hoog tempo tot stand gekomen.
„Naast de zaak van de centrale bank hebben we te maken met ruim honderd zaken van Russische particulieren, die we vrijwel standaard verliezen. Het gaat om individuele personen die niet gesanctioneerd zijn, maar wier activa worden aangehouden bij een lokale centrale effectenbewaarinstelling die wél onder de sancties valt. [Euroclear beheert dat kapitaal.] Zij zijn daardoor verstrikt geraakt in de bevriezing van activa.
„Wij zijn gebonden aan Europese wetgeving. Dit alles kost ons veel energie. Meer dan honderd medewerkers houden zich bezig met de Russische kwestie. Op juridisch én operationeel vlak. Telkens wanneer een nieuw sanctiepakket wordt uitgevaardigd, moeten we alle dagelijkse controles opnieuw uitvoeren of aanvullen.”
„Toen de geest eenmaal uit de fles was, hebben we gedacht: hoe kunnen we dit positief inzetten voor Euroclear? Door onze grotere naamsbekendheid is het makkelijker talent aan te trekken. We groeien snel, onder meer in Azië. Op een meeting in Japan vroeg ik onze belangrijkste klant wat ze strategisch gezien van ons verwachten. Ik vermoedde dat ze zouden beginnen over digitale activa. Maar ze zeiden: ‘We willen veerkracht en het vertrouwen dat we elke dag op jullie kunnen rekenen.’ In zekere zin hebben de sancties dus ook een positieve invloed op ons: sanctiebeleid implementeren is immers onderdeel van ons werk.”
„Laten we niet vergeten dat in vredesonderhandelingen met Rusland de Russische tegoeden Europa’s grootste troef zijn.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie