Huishoudelijke werkers kunnen ook een beroep doen op de Ziektewet, oordeelt de Centrale Raad van Beroep. Deze uitspraak is voor hen een forse stap naar gelijke behandeling met andere werknemers.
Het UWV-hoofdkantoor in Utrecht.
Als je huishoudelijk werk doet bij een particulier, heb je minder rechten dan andere werknemers. Zo ben je uitgesloten van de verplichte verzekeringen voor arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en ziekte, tenzij je meer dan drie dagen per week op hetzelfde adres werkt. Ook moet je zelf je inkomsten opgeven bij de Belastingdienst.
De particulier die je inhuurt, je werkgever, kan gewoon je salaris betalen en hoeft verder niets te doen. Doel van deze in 2007 ingevoerde wettelijke regeling: meer werk scheppen en zwartwerken tegengaan. Door de regeling is het voor werkgevers namelijk goedkoper en makkelijker iemand legaal te laten werken.
Deze regels kunnen nu deels de prullenbak in, door een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep. Deze hoogste rechter in zaken op het gebied van sociale verzekeringen oordeelde in de kwestie van een huishoudelijk werker die bij het UWV een ziektewetuitkering had aangevraagd. Na een weigering van de uitkeringsinstantie vocht de aanvrager de afwijzing aan bij de rechter.
Op 8 oktober oordeelde de Centrale Raad ten slotte dat de uitsluiting van de Ziektewet leidt tot „ongeoorloofde, indirecte discriminatie”. Waarom ‘indirecte discriminatie? Omdat huishoudelijk werkers meestal vrouw zijn en de uitsluiting in de praktijk dus voornamelijk vrouwen raakt. En ‘ongeoorloofd’ omdat het doel van de wet weliswaar legitiem is, maar de discriminerende maatregel geschikt noch noodzakelijk om dat doel te bereiken.
De Centrale Raad wijst er in de uitspraak op dat uit onderzoek in 2014 was gebleken dat de Regeling dienstverlening aan huis nauwelijks effectief was. Op basis daarvan kwam de Sociaal-Economische Raad met een aantal alternatieven, bedoeld voor nader onderzoek. En in 2021 presenteerde de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid enkele ‘denkrichtingen’ over de kwestie. Wellicht zou de huishoudelijk werker in dienst kunnen komen van een tussenpersoon, of de overheid zou de administratie kunnen doen. De particulier zou de premiekosten dan kunnen aftrekken, of subsidie krijgen. Daar is verder niets mee gebeurd.
De Centrale Raad oordeelt nu dat, zolang die alternatieven niet eens zijn onderzocht, het ook niet duidelijk is dat de Ziektewet-uitsluiting noodzakelijk is. Volgens Europese jurisprudentie mag zo’n discriminerende bepaling dan niet worden uitgevoerd. Het UWV moet de uitkeringsaanvraag daarom opnieuw beoordelen, aldus de uitspraak, zónder beroep te doen op de uitsluiting van huishoudelijk werkers. Over hoe het nu met het beleid verder moet, gaat de rechter niet – dat is aan de politiek, blijkt uit de uitspraak.
Het UWV legt desgevraagd schriftelijk uit dat het tot aan de Centrale Raad van Beroep heeft doorgeprocedeerd omdat het de taak heeft de wet uit te voeren. „Als uitvoeringsorganisatie past het UWV niet om af te wijken van een bewuste keuze van de wetgever.” De organisatie zegt de uitspraak nu samen met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid te bestuderen.
„Huishoudelijk werk is gewoon werk. Ik zie niet in waarom deze werkenden anders moeten worden behandeld dan anderen”, reageert Marlies Vegter van Bureau Clara Wichmann. Dit bureau ondersteunde de huishoudelijk werker in deze zaak, samen met de Vereniging Vrouw en Recht. „De uitsluiting ging uit van de gedachte dat vrouwen dit werk er een beetje bij doen, en al een sociaal vangnet hebben via hun man die kostwinner zou zijn. Dat idee is, voor zover het al ooit klopte, achterhaald.”
Voor een werkloosheids- en een arbeidsongeschiktheidsuitkering gelden dezelfde regels als voor ziekengeld. De uitsluiting van huishoudelijk werkers voor die sociale verzekeringen is dus óók van de baan, verwacht Vegter. De uitspraak zou dan leiden tot een flinke uitbreiding van de groep verzekerden.
Wat moeten werkgevers nu precies doen? Vegter: „Je moest al bij ziekte zes weken loon doorbetalen. En als de ziekte langer lijkt te gaan duren, kun je dit samen met de werknemer melden bij het UWV, voor een ziektewetuitkering daarna. Premie betalen hoeft in elk geval vooralsnog niet. Daarvoor zou een wetswijziging nodig zijn.”
Eerder oordeelde de Centrale Raad al dat zorgverleners die uit een persoonsgebonden budget (pgb) worden betaald, recht hebben op WW en een ziektewetuitkering. Toch was de onderhavige zaak geen gelopen race, vertelt Vegter. „Pgb-hulp betreft door de overheid gefinancierde hulp aan een duidelijk afgebakende groep; het is controleerbaar. Ontmoedigen van zwart werken speelde daar niet.”
Maakt de uitspraak het juist niet weer aantrekkelijk om iemand illegaal te laten werken, zoals het UWV aanvoerde? Vegter: „Dat argument kan nooit een reden zijn mensen uit te sluiten van sociale zekerheid. Wel kan het voor een particulier duur worden als ze ook werkgeverslasten moeten betalen. Daar moet een oplossing voor worden gezocht – maar dat kost geld en daar deinst de Tweede Kamer steeds voor terug.”
Het UWV kan nog in cassatie gaan bij de Hoge Raad, maar alleen om de vraag voor te leggen of het begrip ‘werknemer’ in dit geval juist is toegepast. Daar gaat de uitspraak volgens Vegter niet over. Dat neemt niet weg dat voor sociale verzekeringen werknemerschap een vereiste is. Vegter: „Het UWV, dat de uitkeringsaanvraag nu opnieuw moet beoordelen, zal dus moeten besluiten of de betrokkene echt in dienst was, of ZZP’er.”
De uitspraak verandert niets voor ongedocumenteerden die huishoudelijk werk doen. Tesseltje de Lange, hoogleraar migratierecht bij de Radboud Universiteit, doet al jaren onderzoek naar hun rechtspositie. „De groep lobbyt zelf voor een sterkere rechtspositie, via de FNV, maar daar zit geen beweging in.”
De Lange is nu met enkele collega’s bezig de Vereniging van Huishoudelijk Werkgevers op te richten, die bepleit dat je, als je huishoudelijk werk doet, een verblijfsvergunning moet kunnen krijgen. „Dan hoeven werkgevers ook niet meer bang te zijn voor boetes wegens illegale tewerkstelling. Politiek gezien lijkt dat nog onhaalbaar, maar door de vergrijzing zullen we steeds meer huishoudelijk werkers nodig hebben.”
De vereniging in oprichting wil ook de situatie in andere landen onderzoeken. „In Frankrijk gebruiken ze een DigiD-achtige app waarin je als werkgever de gewerkte uren invoert. Er is technisch nu zóveel mogelijk.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie