Fotografie Eve Arnold noemde zelf haar vrouw-zijn „een bevoorrechte positie. Het gaf me iets eigens in een door mannen gedomineerde wereld.” Als fotograaf bij Magnum Photos had ze geen ‘spierballenvertoon’ nodig en liet ze de kwetsbare kant zien van iconen als Joan Crawford en Marilyn Monroe.
Eve Arnold op de set van de film ‘Becket’ in 1963.
Zo’n kwarteeuw voordat fotograaf Oliviero Toscani in de jaren tachtig van de vorige eeuw nieuwsfoto’s gebruikte voor de reclamecampagne van Benetton, kreeg een reportage van de Amerikaanse fotograaf Eve Arnold een tweede, commercieel leven. Met name het beeld van het handje van een pasgeborene in de hand van zijn moeder vond zijn weg naar advertenties voor onder meer verzekeringen en cornflakes. Het leven en de breekbaarheid uitgelicht. „Typisch Eve Arnold”, vindt Nina Mika-Helfmeier, samensteller van de tentoonstelling Eve Arnold: all about Eve die momenteel is te zien in het Fotomuseum aan het Vrijthof in Maastricht.
De foto van de hand en het babyhandje hoorde bij een voor Arnold heel persoonlijke serie. Na een miskraam worstelde de fotograaf met een depressie. Daarna maakte ze als een soort verwerking in een geboortekliniek een winter lang opnames van de eerste vijf minuten na geboortes: de baby verruilt de warme geborgenheid van de baarmoeder voor een wereld vol andere mensen, licht, geluid en eerste controles. Het tijdschrift Life trok er in 1959 acht pagina’s voor uit. Over het hergebruik voor marketingdoeleinden twijfelde Arnold niet: „Het heeft enorme bedragen opgebracht waarmee onafhankelijke projecten zijn gefinancierd die ik anders nooit had kunnen uitvoeren.”
Eve Arnold werd geboren als Eve Cohen. Ze was de vijfde van negen kinderen van naar New York gekomen joods-Russische immigranten. Als fotograaf werd ze bekend met de naam van de man met wie ze een aantal jaren was getrouwd.
Die loopbaan begon pas rond 1946 via werk in een foto-ontwikkelcentrale en een cadeau gekregen camera. Als mid-dertiger volgde ze een cursus fotografie die onder leiding stond van Alexey Brodovitch van Harper’s Bazaar.
Een modeopdracht van hem interpreteerde ze vrij: Arnold koos niet voor studiowerk of de geijkte catwalks, maar toog naar de New Yorkse wijk Harlem, waar per jaar zo’n driehonderd drukbezochte modeshows werden gehouden. Een voor wit Amerika verborgen wereld. Omdat ze zich voor de schermen vanwege haar kleur gevolgd voelde door honderden ogen van de toeschouwers, ging ze achter de schermen fotograferen. „Het leverde een voor die tijd volstrekt unieke serie op”, zegt Mika-Helfmeier. „Misschien wel iets te uniek. Want in Amerika kreeg ze de serie niet verkocht. Een Brits blad plaatste de foto’s wel.”
Beeld uit de serie ‘Black is Beautiful’ die Eve Arnold maakte in 1968.
Niet veel later wist Arnold als eerste vrouw binnen te komen bij Magnum Photos. Volgens Mika-Helfmeier onderscheidde ze zich van de mannen daar – „toch een beetje macho’s die niet vies waren van fotografisch spierballenvertoon” – door haar diepmenselijke blik. „In reportages, maar ook bij portretten van grote sterren, wist ze vrijwel steeds door pantsers heen te breken.”
Voor Magnum maakte Arnold in 1969 de serie Behind the Veil, waarvoor ze verschillende landen in het Midden-Oosten bezocht en doordrong tot in harems. Mika-Helfmeier: „Het knappe van die foto’s is dat je ondanks de sluiers en maskers steeds ook echte individuen ziet.”
Malcolm X tijdens een Black Muslims demonstratie in Washington D.C. in 1961.
Aan het begin van dat decennium had Arnold al een jaar lang Malcolm X gevolgd. Het leverde haar bedreigingen op vanuit de hoek van de Black Muslims én de Ku Klux Klan. De fotograaf toonde zich niet onder de indruk. Ze kwam dichtbij genoeg om fraaie portretten van de leider te maken, maar schroomde niet om een man met hakenkruisband om de arm vast te leggen, waarmee de merkwaardige kongsi van X’s beweging met neonazi’s pijnlijk zichtbaar werd.
Opdrachten voor het fotograferen van beroemdheden brachten hun eigen wetten met zich mee. Arnold achtte zich er niet volledig aan gebonden. Tijdens plaatopnames van Marlene Dietrich bleef ze maar om de diva heen draaien voor foto’s. La Dietrich durfde er niets van te zeggen omdat Arnold zo veel autoriteit uitstraalde. Na afloop eiste ze bij vrijwel elke foto retoucheringen. Arnold weigerde. Uiteindelijk kon Dietrich de vernieuwende, documentaire aanpak toch waarderen. Het „grijsharige meisje” met de camera mocht vaker komen.
Marilyn Monroe tijdens studio-opnames in Californië in1960.
Marilyn Monroe op de set van ‘The Misfits’ in Nevada, 1960.
Marilyn Monroe op Champaign airport. Bement, Illinois, in 1955.
Marilyn Monroe kon Arnold tien jaar lang volgen en wist ze door de gegroeide vertrouwensband ook vast te leggen op momenten dat ze niet de gebruikelijke sekssymboolposes aannam. En Joan Crawford was in 1959 al de vijftig voorbij – voor Hollywoodbegrippen destijds oud voor een vrouwelijke ster – toen Arnold mocht vastleggen wat er allemaal voor nodig was om als ster naar buiten te treden: teennagels lakken, benen harsen, haren verven, wenkbrauwen kleuren. Crawford vond het niet te intiem. „Voor altijd liefde en vertrouwen”, schreef ze, nadat de reportage in Life was verschenen.
Marlene Dietrich tijdens opnames in de studio van Columbia Records in 1952.
Arnold zelf noemde haar vrouw-zijn „een bevoorrechte positie. Het gaf me iets eigens in een door mannen gedomineerde wereld.” En: „Ik wilde mijn vrouwelijke inzicht en persoonlijkheid gebruiken in de manier waarop ik mijn onderwerpen interpreteerde.”
In 1962 verhuisde Arnold met haar zoon naar Engeland, waar ze tot haar dood bleef wonen. Van daaruit maakte ze steeds meer reportagereizen, vooral door het Midden-Oosten.
Een verpleegster luistert naar de hartslag van een ongeboren kind in het Zuid-Afrikaanse Zululand in 1973.
Een militie-paardentraining in Binnen-Mongolië in 1979.
De bredere erkenning voor Arnolds werk kwam pas tegen haar zeventigste met een solo-expositie in het Brooklyn Museum in New York en het winnen van haar eerste belangrijke prijzen. Als tachtiger en negentiger ontving ze nog eredoctoraten en de Order of the British Empire. Arnold overleed op 4 januari 2012, dik vier maanden voor haar honderdste verjaardag.
Fotomuseum aan het Vrijthof, Maastricht, t/m 31/1/27. Meer info: fotomuseumaanhetvrijthof.nl
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie