Draagmoederschap Bij Nick en Omar duurde het drie jaar voordat zij een kind konden krijgen. Net als bij premier Rob Jetten en zijn partner ging het om hoogtechnologisch draagmoederschap. „Het moeilijkste was een draagmoeder vinden, je mag geen oproepje plaatsen.”
Nick (rechts), zijn partner Omar en hun dochters Ayla (3) en Bibi (1).
Warempel, dacht Nick, toen hij maandag Rob Jettens babynieuws las, „de premier heeft waarschijnlijk bij dezelfde kliniek gelopen als wij”.
Nick (33) uit Haarlem, manager in de kinderopvang, en zijn man Omar (36) kregen twee kinderen via hoogtechnologisch draagmoederschap. De draagmoeder en de eiceldonor zijn dan twee verschillende vrouwen, bij laagtechnologisch draagmoederschap komt ook de eicel van de draagmoeder. Nick en Omar konden terecht bij een fertiliteitskliniek in het Brabantse Elsendorp. „Het was 2021, we waren de eerste van zeven koppels die daar een traject begonnen”, zegt Nick.
In 2023 werd hun dochter Ayla geboren, in 2025 dochter Bibi.
Rob Jetten, Nederlands eerste openlijk homoseksuele premier, en zijn partner Nicolás Keenan kondigden aan dat ze een kind verwachten via hoogtechnologisch draagmoederschap. Dat werd wereldnieuws. „We zijn onze eiceldonor, onze draagmoeder Lisa en hun gezinnen super dankbaar”, stelden ze.
Op 14 december buigt de Tweede Kamer zich over een wetsvoorstel over draagmoederschap. Zo wordt geregeld dat een kind al vanaf de geboorte onder het gezag van wensouders valt, en wordt het wensouders toegestaan oproepjes voor een draagmoeder te plaatsen. Of de wet het haalt, valt nog te bezien. De inhoudelijke behandeling liet drie jaar op zich wachten. De SGP vindt dat de wet van tafel moet, de partij dreigt anders het belastingplan van het minderheidskabinet-Jetten niet te steunen.
Hoogtechnologisch draagmoederschap is in Nederland sinds 1997 toegestaan. Stellen kunnen terecht bij het VUmc in Amsterdam en Nij Clinics in Elsendorp. Deze fertiliteitsklinieken begeleiden jaarlijks gemiddeld tien respectievelijk vijf succesvolle zwangerschappen, stellen ze in de media. Daartussen zitten ook hetero-wensouders.
Draagmoederschap wordt vooral in verband gebracht met lhbti-koppels. Het aantal ouderparen bestaande uit twee vaders of twee moeders is sinds eind jaren negentig „sterk toegenomen”, meldt het CBS. Het betreft „nog altijd een kleine minderheid” van het totaal aantal ouderparen. In 2024 telde Nederland ruim negenduizend twee-moederstellen en duizend twee-vaderkoppels. Daartussen zitten ook kinderen die via hoogtechnologisch draagmoederschap zijn geboren. . Lhbti-stellen met een kinderwens kunnen ook kiezen voor vormen van co-ouderschap of pleegkinderen – tot enkele jaren terug was ook buitenlandse adoptie een optie.
De afgelopen jaren „komen mensen door technologische mogelijkheden vaker voor vragen rondom een kinderwens te staan”, zegt Hilmar Bijma, bijzonder hoogleraar kinderwensverkenning aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. „Naarmate meer technieken moeten worden ingezet om een zwangerschap tot stand te brengen of een kind te krijgen, worden de barrières die je voor een kinderwens moet overwinnen ook groter.” Hoogtechnologisch draagmoederschap is een traject van de lange adem, waarbij volgens Bijma veel onzekerheden bestaan, veel factoren afgewogen moeten worden en „waar het voor betrokkenen heel intensief en moeilijk kan zijn”.
En dan komt volgens Bijma ook nog eens stigmatisering om de hoek kijken. „Draagmoederschap is lastig te verbloemen zodra bij de wensouders geen zwangerschap te zien is.” Het traject kan door de vele stappen vragen oproepen. „Internationaal onderzoek laat zien dat zowel wensouders als draagmoeders met morele oordelen te maken krijgen”, zegt Bijma. Ze noemt dat „belastend”, omdat een kinderwens over een „heel persoonlijk en diepmenselijk verlangen” gaat.
In Nicks directe omgeving reageerde iedereen positief op hun kinderwens. De negatieve reacties op het babynieuws van premier Jetten vindt hij „heftig”. Uit vrees voor „nare reacties op onze eigen situatie”, wil Nick zijn achternaam niet in de krant, deze is bekend bij de redactie. „Als er zoveel aandacht voor is, snap ik ergens de reactie dat het mensen door de strot wordt geduwd.” Tegelijk denkt Nick: mensen moesten eens weten hoe uitgebreid het traject is dat Jetten nu doorloopt, „dan is er vast meer begrip”.
Bij Nick en Omar duurde dat traject drie jaar. Ze wilden allebei altijd al kinderen. „We spraken met een vrouw over co-ouderschap, maar zij had echt een andere kijk op opvoeden.” Bij een informatiebijeenkomst voor wensouders hoorden ze voor het eerst van hoogtechnologisch draagmoederschap. De zus van Omar stemde toe een eicel te doneren, de zaadcel kwam van Nick. „Het moeilijkste was een draagmoeder vinden, je mag geen oproepje plaatsen.” Uiteindelijk vonden ze een vrouw in Nederland, een moeder van drie, die nogmaals zwanger wilde worden. Ze hadden allebei gereageerd onder een nieuwsbericht over Oekraïense baby’s. „We voegden elkaar toe op Facebook, we belden en spraken af. Er was direct klik.”
„Vervolgens leef je van afspraak naar afspraak om je te verantwoorden”, zegt Nick. „De raad voor de kinderbescherming komt langs om te kijken hoe je woont. We hadden een psychologisch onderzoek, spraken met een curator en een advocaat. We gingen mee naar alle echo’s, hadden een wekelijks telefoonmomentje met onze draagmoeder – dan mocht ze effe klagen en zeuren door alles wat bij een zwangerschap komt kijken. Er was de gender reveal waarop de draagmoeder het geslacht bekend mocht maken voor ons.” Nick drukt Jetten op het hart: „Geniet ook van het zwanger zijn”.
Dochtertje Bibi (rechts) vierde op 7 oktober haar eerste verjaardag. „De adoptieprocedure om de zeggenschap over haar te krijgen, loopt nog altijd.”
Uiteindelijk waren Nick en Omar zo’n dertigduizend euro kwijt aan het traject – „een hele investering”. Hun tweede dochter kregen ze via dezelfde draagmoeder. „Ze heeft geen rol in de opvoeding, we hebben een liefdevolle relatie met elkaar. We leren onze oudste nu wie haar draagmoeder is. Twee keer per jaar gaan we gezellig met z’n allen naar een speeltuin.”
Op 7 oktober vierde Bibi haar eerste verjaardag. „De adoptieprocedure om de zeggenschap over haar te krijgen, loopt nog altijd.”
Volgens Annette Olland, familierechter in Den Haag en woordvoerder van alle familierechters in Nederland, kan zo’n procedure bij de familierechter inderdaad „tot wel een jaar of anderhalf jaar duren” voor de zeggenschap bij de wensouders ligt. Daardoor blijven het kind, de ouders en de draagmoeder volgens Olland „in een situatie zitten die niet klopt met de werkelijkheid”. De draagmoeder is de juridische moeder van het kind: wensouders mogen dan bijvoorbeeld geen medische beslissingen nemen.
Een „onzorgvuldig traject” ligt volgens Olland momenteel op de loer. Daardoor moeten familierechters „kiezen tussen twee kwaden”: of een onzorgvuldig proces waarbij het juridisch ouderschap toch wordt toegekend, of een uitkomst die niet in het belang van het kind is.
Mede daarom zijn Olland en andere familierechters „erg blij” dat er een mogelijke wet op draagmoederschap komt, die volgens Olland „voor duidelijkheid” zorgt. „De wet maakt duidelijk waar wensouders en de draagmoeder aan moeten voldoen voordat ze aan het traject beginnen: als ze aan de eisen voldoen, kunnen ze meteen bij de geboorte alles juridisch netjes geregeld hebben”, aldus Olland. Ook andere ideeën uit het wetsvoorstel stemmen tevreden, zoals dat wensouders en de draagmoeder zich met counseling moeten laten informeren.
Tegelijkertijd bestaan ook bezwaren. Zo adviseerde de Raad van State om te zorgen voor meer waarborgen voor de rechtspositie van de draagmoeder. Ook familierechters zien meerdere verbeterpunten , zegt Olland. „Wat na het traject gebeurt, wordt niet meer getoetst”, zegt Olland. „Wij vinden dat ook na de geboorte nog een toets moet worden gedaan, met name een dna-test, zodat we zeker weten dat het plan ook is uitgevoerd zoals de bedoeling was.”
Daarnaast vindt Olland dat er in de wet meer aandacht moet zijn voor de rol van draagmoeders. Daarvoor moet de bedenktijd van de draagmoeder om bezwaar te maken tegen het afstaan van het kind volgens Olland in uitzonderingssituaties worden verruimd. „Zoals in gevallen waarin de draagmoeder om medische redenen, zoals een postnatale depressie, niet in staat is binnen drie maanden actie te ondernemen.” Ook moet worden gekeken naar een geschillenregeling. „Als er toch iets gebeurt tijdens het traject waardoor een geschil ontstaat , is daar nu niets over geregeld.”
Soms strandt een traject al eerder, merkte advocaat Max Gruijters uit Someren. Met zijn man Michael Bennenbroek zoekt hij al drie jaar een draagmoeder; „een speld in een hooiberg”. „We zaten in een traject, we planden zelfs al wanneer we zwanger zouden worden. In januari trok de vrouw de stekker eruit omdat haar moeder het heel erg zou vinden dat ze geen oma kon worden.”
„Toen klapte ons plaatje weer uit elkaar”, zegt Gruijters. Ze sloegen weer aan het ‘daten’ met draagmoeders. „Je leert snel, bijvoorbeeld dat het niet werkt om midden op de bowlingbaan te vragen hoe ze de kraamperiode zien of wat te doen bij complicaties tijdens de bevalling.”
Gruijters, die maar een Instagramaccount begon om te zoeken, hoopt dat de aankondiging van Jetten meer draagmoeders oplevert. „Er zijn nu veel meer wensouders dan draagmoeders. Commercieel draagmoederschap in het buitenland ziet Gruijters niet zitten. „Als het kindje contact wil met de draagmoeder, moet dat mogelijk zijn zonder continu naar de VS te vliegen. En over commerciële draagmoeders in bijvoorbeeld Georgië of Cyprus horen we te veel schrijnende verhalen over dat vrouwen soms worden gedwongen. We willen onszelf recht in de spiegel kunnen aankijken.”
Gruijters hoopt dat de nieuwe draagmoederwet het haalt. „Dan mogen stichtingen bemiddelen. Uiteindelijk is onze wens niet anders dan die van een heterostel, ik wil gewoon een kindje waar ik iets van mezelf in terug kan zien.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie