Frankrijk De Franse crisis na de uit de hand gelopen protesten vorige week, draait niet alleen om ordehandhaving. Niet minder dan de Franse of Europese manier van leven staat op het spel. Het speelt de radicaal-rechtse Marine Le Pen in de kaart. Zij belooft orde en gezag – net als generaal De Gaulle. „Veel mensen hebben het gevoel dat alles in Frankrijk bergafwaarts gaat.”
Marine Le Pen, leider van de radicaal-rechtse partij Rassemblement National, deze week in het Franse parlement.
Het is zondag, een dag na de destructieve rellen en president Emmanuel Macron heeft aangekondigd ’s avonds via alle zenders de natie toe te zullen spreken. Maar Marine Le Pen is hem te snel af.
Twee uur voor Macron publiceert Le Pen via haar socialemediakanalen zondagavond een video waarin ze oproept tot „kalmte, waardigheid en republikeinse matiging”. Over de beeldregie lijkt zorgvuldig nagedacht. Le Pen zit achter een fors bureau, voor een goedgevulde donkerbruine boekenkast. Direct achter haar een Franse vlag. Helemaal links in beeld is nog net de toga te zien die ze droeg toen ze nog advocaat was. Ze probeert gezag uit te stralen. Orde. Haar blik is ernstig, maar niet onvriendelijk. Wat ze zeggen wil: ik ben er klaar voor.
Video gedeeld door Le Pen op X
Over zes maanden gaan de Fransen naar de stembus voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. In alle peilingen heeft de radicaal-rechtse Le Pen een voorsprong die in jaren niet vertoond is. Na het geweld en de plunderingen afgelopen weekend in Parijs en andere grote steden, is het verschil tussen haar en de andere kandidaten alleen maar toegenomen.
De Franse president Emmanuel Macron sprak vorige week zondagavond de natie toe via een televisietoespraak.
Le Pen zou volgens een IFOP-onderzoek van dinsdag in de eerste ronde al 34 tot 38 procent van de stemmen kunnen halen. Het is lastig een peiling met een daadwerkelijke uitslag te vergelijken maar toch: Emmanuel Macron kwam in die eerste ronde in 2017 tot 24 procent van de stemmen, François Hollande in 2012 tot 29 procent. Alle nu bekende kandidaten voor volgend jaar zouden volgens dezelfde IFOP-cijfers in een tweede ronde ruim verslagen worden door Le Pen. Dit weekend komt haar partij, de Rassemblement National, bijeen in Orléans om haar aan te wijzen als presidentskandidaat. De stemming belooft er opperbest te worden.
In haar plechtige toespraak voor de boekenkast richt Le Pen zich zondagavond rechtstreeks tot de Fransen. Die zagen hoe hun land „toegetakeld” en „mishandeld” werd. „U hebt gezien hoe vernielingen en plunderingen werden gepleegd door een alliantie van politiek gemotiveerde relschoppers en delinquenten uit de voorsteden. […] U hebt gezien hoe de meest heilige symbolen van onze republiek werden geschonden.” Net als premier Sébastien Lecornu wijst ze naar de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI) die, volgens haar, „excessief geweld steunt”. Frankrijk „kan en mag nooit aan dergelijke taferelen wennen”. Ze spreekt over „een diepe crisis van vertrouwen en gezag, die de democratie bedreigt”. Maar een „wedergeboorte” van Frankrijk is mogelijk. „Vive la République et vive la France.”
Met succes heeft Le Pen haar partij de laatste jaren aan de Fransen gepresenteerd als de „parti de l’ordre”, de partij die met vaste hand de openbare orde herstelt, zegt politicoloog Gilles Ivaldi van de Parijse universiteit SciencesPo telefonisch. „Dat was natuurlijk al belangrijk voor haar eigen radicaal-rechtse achterban. Maar je ziet in opinieonderzoeken dat ook kiezers die aan de meer traditionele rechterkant zitten, en zelfs kiezers in het midden, nu overal in Frankrijk chaos en wanorde zien. Ook zij willen dit verhaal horen.” Veel oudere kiezers, en die gaan vaker naar de stembus dan jongeren, delen deze zorgen. Als geen ander profiteert Le Pen daarom van de uit de hand gelopen demonstraties van de afgelopen week, meent Ivaldi.
In Parijs (foto links) en andere groten steden (waaronder Lyon, rechts), liepen demonstraties van scholieren, studenten en ‘gele hesjes’ afgelopen weekend uit op destructieve rellen en plunderingen.
Maar wat opvalt: terwijl veel ideologische geestverwanten van Le Pen een directe link leggen tussen de plunderingen van vorige week en een hele beschaving die bedreigd zou worden door immigratie en integratie, doet Le Pen dat veel minder.
Frankrijk heeft „de derde wereld geïmporteerd uit naam van diversiteit en compassie” en daarbij „fundamentele vragen” over integratie en aanpassing „genegeerd”, schreef de Amerikaanse vicepresident JD Vance op X bij een filmpje van de brand in het stadhuis van Limoges afgelopen weekend. Volgens president Donald Trump hebben migranten Europa „overgenomen”. Dichter bij huis zei de leider van het Duitse AfD, Alice Weidel, dat Frankrijks „gewelddadige excessen” voor Duitsland een waarschuwing zouden moeten zijn.
Ook elders in Europa verwezen radicaal-rechtse politici, van de Portugese Chega-partij tot het Belgische Vlaams Belang, direct of indirect naar migratie als oorzaak van de protesten. De Poolse premier Donald Tusk, bepaald geen geestverwant van Le Pen, greep de rellen in Frankrijk aan om zijn harde migratiebeleid nog eens te verdedigen. „Polen zal de fouten van andere Europese landen niet herhalen”, schreef hij, ook op X. De Hongaarse premier Péter Magyar deed iets soortgelijks: „Als we deze zinloze verwoesting en ongerechtvaardigd geweld zien, is het misschien nu voor iedereen duidelijk waarom Hongarije de strengst mogelijke aanpak van migratie voorstaat.”
Wat zij zeggen: wat vorige week in Frankrijk gebeurde, draait niet alleen om ordehandhaving. Niet minder dan de Franse of Europese manier van leven staat op het spel. „Voor Le Pen is het niet nodig dit soort zware woorden te gebruiken”, zegt Ivaldi. Ze is immers toch al, wat politicologen noemen, ‘issue-owner’ op dit dossier. Ze heeft jarenlang alle problemen die Frankrijk kent aan immigratie gekoppeld. „Wie immigratie als een probleem ziet, weet dat hij bij haar moet zijn. Andere kiezers, die volgens haar deel zijn van een stille meerderheid, moet ze niet tegen zich in het harnas jagen. Ze hoeft zelfs geen concrete voorstellen te doen. Het enige dat ze over de ordehandhaving zegt, is dat ze vindt dat politieagenten het recht hebben om zichzelf te verdedigen.”
Voor dit weekend zijn nieuwe demonstraties aangekondigd, onder meer van de ‘gele hesjes’-beweging en studentenvakbonden.
Op Franse sociale media circuleren sinds enkele dagen AI-filmpjes waarin Charles de Gaulle, president van 1959 tot 1969, wel raad weet met de relschoppers en plunderaars. De boomlange generaal, in vol ornaat, slaat de jongens in capuchontrui zelf tegen de vlakte, of laat ze zijn laarzen poetsen. ‘De Gaulle is back’, staat aan het eind in beeld. Zeker sinds het grote succes deze zomer van een filmisch tweeluik over De Gaulle in oorlogstijd, is de roep om een autoritair en verbindend figuur als De Gaulle inderdaad terug. Terwijl de partij van Le Pen in de jaren zeventig werd opgericht als bij uitstek anti-gaullistisch (omdat De Gaulle Algerije had laten vallen), heeft zij zich de laatste jaren opgeworpen als de ware opvolger van de Franse vader des vaderlands.
Dat beaamt historicus Nicolas Roussellier. Hij spreekt van de „mythe van de sterke man of vrouw” die Frankrijk weer terugbrengt in de vaart der volkeren. Dat was al zo tijdens de langdurige crisis in 2018, toen ‘gele hesjes’ protesteerden tegen het regeringsbeleid. Ook zij verwezen vaak naar De Gaulle. Le Pen kan, denkt hij, profiteren van de hernieuwde belangstelling voor de generaal. „Veel mensen hebben het gevoel dat alles in Frankrijk bergafwaarts gaat. Ooit was dit een grote natie, met het beste onderwijs van de wereld. Nu is Frankrijk de zieke man van Europa, met een immense staatsschuld en allerhande andere problemen.”
Veel kandidaten voor de presidentsverkiezingen leggen nadruk op orde en gezag en presenteren zich als zo’n homme providentiel. Niet alleen Le Pen, aan de hele andere kant van het politieke spectrum ook Jean-Luc Mélenchon van La France Insoumise. Uiteindelijk leidt dit haast altijd tot teleurstelling, zegt Roussellier. „De verwachtingen zijn vaak te hoog gespannen. Het afbreukrisico is groot.”
Heeft Le Pen eigenlijk al gewonnen? „Dat kun je nog niet zeggen”, zucht Ivaldi. „Maar het is voor het eerst dat ik me daar echt zorgen over maak. De woede in Frankrijk is enorm en uit al onze onderzoeken blijkt dat er een grote behoefte bestaat aan radicale verandering. Al komen ze voort uit zeer legitieme grieven, deze rellen en gewelddadige demonstraties versterken in brede kringen het gevoel van chaos en wanorde. Dat zet mensen in beweging. Er komt een moment dat ze zeggen: hier moet iets aan gedaan worden. En Marine Le Pen wordt op dit moment gezien als degene, misschien wel de enige, die dat probleem zou kunnen oplossen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie