Marcel Beukenboom, Koos Biesmeijer | directeuren Naturalis Natuur en biodiversiteit hebben waarde. Ze houden de planeet leefbaar, mensen genieten ervan. Museum Naturalis werkt aan modellen die voor financiële instellingen de geldelijke kosten van verlies aan biodiversiteit in kaart brengen.
Marcel Beukeboom, algemeen directeur van het Naturalis Biodiversity Center (links), en Koos Biesmeijer, wetenschappelijk directeur bij Naturalis, bij de schedel van een tyrannosaurus rex in The CubeHouse op de Amsterdamse Zuidas.
Achter de entree van The Cubehouse, het grote gebouw in Amsterdam waar bank BNP Paribas zijn Nederlandse hoofdkantoor heeft, staat een enorme schedel van een tyrannosaurus rex op een paal. Spitse open bek, grote puntige tanden. Wat doet die replica van deze dinosaurus daar? Een paar meter verderop zie je een vos, een das, een grote krab. Om de hoek, bij de wc’s, vind je ook nog eens kasten met honderden bijensoorten en vlinders.
Curieus om deze dieren uit de collectie van Naturalis op de Amsterdamse Zuidas te treffen. Het is bedoeld om de mensen uit de zakelijke sector die dag in, dag uit door dit gebouw lopen „de waarde van de natuur bij te brengen”, verklaart Marcel Beukeboom, algemeen directeur van het Leidse natuurhistorisch museum.
Schade aan biodiversiteit beïnvloedt het verdienvermogen van bedrijven. Een gezonde natuur en de financiële sector zijn daarom niet los van elkaar te zien, stellen Beukeboom en zijn wetenschappelijk directeur Koos Biesmeijer. Een grote variëteit aan planten en dieren, zuivere lucht, schoon water, een gezonde bodem – ook die bepalen mede de prestaties van bedrijven. De Nederlandsche Bank becijferde in 2020 al dat Nederlandse financiële instellingen wereldwijd voor zo’n 510 miljard euro aan financiering hebben uitstaan bij bedrijven die sterk afhankelijk zijn van ‘diensten’ die gezonde natuur en biodiversiteit biedt. Denk aan dierlijke bestuiving, een goede bodemvruchtbaarheid en het maken van hout.
Bij Naturalis werken ze aan modellen om de kosten van verlies aan biodiversiteit in kaart te brengen. Beukeboom en Biesmeijer zijn naar de Zuidas gereisd voor een gesprek daarover.
Het is zeker niet de eerste keer dat de economische waarde van de natuur tot uitdrukking wordt gebracht. Zo publiceerde de Nederlandse econoom Roefie Hueting in 1970 het boek Wat is de natuur ons waard? Hij pleitte voor het meetellen van door milieuvervuiling veroorzaakt welvaartsverlies. Dat stuitte op argwaan van biologen en ecologen. Nu kennen zij zelf een economische waarde aan natuur en biodiversiteit toe.
Op plekken als de Zuidas wordt de link tussen biodiversiteit en bedrijfsprestaties lang niet altijd gelegd, zeggen ze bij Naturalis. Beukeboom: „Bij economie op de middelbare school leerde ik over de natuur als externe factor.” De kosten van milieuschade, biodiversiteitsverlies en klimaatopwarming vallen zo buiten de marktprijs van goederen en diensten. „Generaties economen hebben geleerd dat de natuur iets is wat buiten het economisch systeem staat”, gaat hij verder.
„We zien al jaren dat de biodiversiteit achteruitgaat”, zegt Biesmeijer. „Met een alarmerende snelheid.”
Ook het voortgangsrapport dat de Verenigde Naties publiceerden in aanloop naar de VN-biodiversiteitstop die nu plaatsvindt in de Armeense hoofdstad Jerevan, trekt een trieste conclusie. De doelen voor natuurbehoud en duurzaamheid die in 2022 zijn opgesteld door de VN , zullen zoals het er nu voorstaat niet voor de 2030-deadline worden gehaald.
Het beeld dat natuur en biodiversiteit buiten de economie staat, is niet meer houdbaar, zegt Beukeboom. De economie is afhankelijk van de natuur en biodiversiteit. Natuurschade heeft een prijs.
Biesmeijer: „Banken en pensioenfondsen kijken naar risico’s op de lange termijn. Zij investeren voor twintig of dertig jaar, en moeten zeker weten dat een investering ook dan rendabel is.”
Beukeboom: „Neem water. Dat is een kritische randvoorwaarde voor bijna alles wat we in de economie doen. Het is nodig voor de landbouw en voor de bouw, het is een transportader. We hebben deze zomer kunnen zien wat er gebeurt als er niet genoeg water is voor transport. Water is verkoeling voor datacenters en energiebedrijven. In Nederland weten we van oudsher dat wij een waterland zijn en hoe we ons tegen water moeten beschermen. Maar we denken niet na over de waarde van water. We hebben het lang als vanzelfsprekend gezien dat er schoon water uit de kraan komt, dat we kunnen varen op water.”
Biesmeijer: „Ik werk bijvoorbeeld met Heineken; elke brouwerij in de wereld lééft van water. Water is hun nummer-één-belang, en hun nummer-één-risico is een watertekort. Dus een brouwer moet afwegen waar hij gaat investeren. En ze gaan weg uit plekken die moeilijk zijn. Of ze investeren met de partners in de buurt om de omgeving te verbeteren.”
Biesmeijer: „Een tekort of teveel aan water kan te maken hebben met een veranderend klimaat. Maar je lost zo’n probleem niet direct op; het klimaat is dan een gegeven. Dus zoek je het in biodiversiteit. Met het vormgeven van landschappen bijvoorbeeld. Zorgen dat je dijken duurzamer zijn.
„Weet je waar het water vandaan komt dat je in dit gebouw hier uit de kraan haalt?”
Biesmeijer: „Uit de duinen. Het is daar zestig dagen gefilterd, door planten en allerlei soorten bacteriën die in de bodem zitten. Als je gezonde duinen hebt, dan heb je een goede filtering. Het duingebied is het grootste industriegebied van Nederland.”
Daar spelen enorm veel processen die goed zijn voor het milieu, en daarmee voor de economie, wil hij maar zeggen.
Biesmeijer: „Soms heb je bijzondere natuur die bescherming verdient. Maar je kunt de natuur ook benutten bij investeringen die de natuur zelf in stand houden én goed renderen. In New York zagen ze dat vijfentwintig jaar geleden al. Daar moesten ze toen hun hele watersysteem vernieuwen. Dat zou 10 miljard dollar kosten, wat toen veel geld was. Een andere oplossing was een natuuroplossing. Ten noorden van New York ligt het bosrijke Catskillgebergte. Dat bos houdt water vast en dit voeren ze nu naar de stad. Dat gaat goed zolang het landschap waar het water doorheen stroomt, gezond blijft. Gezonde natuur als technologie. Dat was een investering van zo’n 100 miljoen.”
Beukeboom: „Als je op de korte termijn kijkt naar de economische waarde van natuur, dan is een omgezaagde boom meer geld waard dan een boom laten staan. Je kunt de boom als planken verkopen of als brandhout. Maar kijk er breder naar. Neem je de kwaliteit van de bodem, het filtreren van water en de schaduw mee, dat zit er meer waarde in het laten staan van die boom. Die waarde in cijfers uitdrukken is best ingewikkeld, maar dat is uiteindelijk wat de financiële sector wil. En dat is ook waar wij mee bezig zijn: hoe de financiële sector biodiversiteit mee kan laten wegen in zijn beslissingen, aangezien dat de economische stabiliteit bevordert.”
Biesmeijer: „Pensioenfondsen hoeven niet morgen hun geld terug – zij investeren voor de lange termijn. Dat is anders bij private-equitybedrijven, daarvoor gaat de natuur vaak te langzaam.”
Biesmeijer: „Er zijn verschillende manieren. Zo kun je in het voorbeeld van New York de kosten van een op de natuur gebaseerde oplossing vergelijken met die van een technische oplossing.”
Beukeboom: „Dan is er de risicobenadering. Stel: ik ben van plan te investeren in een fabriek en ik denk na of ik die op plek A of plek B zal zetten. Wat betekent dat voor klimaatverandering? Wat doet dat met de natuur? Wat doet dat met mijn aanvoerlijnen, en de beschikbaarheid van grondstoffen? En dan kijk ik ook naar de langetermijneffecten. En naar de invloed van die fabriek op de biodiversiteit die deze fabriek weer zal beïnvloeden. Als je zo het hele systeem overziet, hoeft je investering niet ten koste van de natuur te gaan.”
Volgens Beukeboom zijn de gevolgen van het nauwelijks meewegen van biodiversiteit al duidelijk in de landbouw. „We hebben lang gedacht dat we de landbouw konden optimaliseren door kunstmest te gebruiken en door met bestrijdingsmiddelen plagen uit te roeien. Op die manier halen we gigantisch veel van één hectare af. Maar er zijn gebieden waar de bodem zo verarmd is, dat je er zonder kunstmest niets meer kunt verbouwen. Alle voedingsstoffen moet je erheen brengen. En er zijn ook gebieden waar geen bestuivers meer voorkomen door al die pesticiden – in China moeten boeren appelbomen met de hand bestuiven. Als je dat economisch bekijkt, is dat een enorme kostenpost. Ooit was bestuiving gratis, vanuit de natuur, en nu moet je het met de hand doen. Hoe lang gaat dat goed? Is het op lange termijn niet gewoon goedkoper om de natuur te herstellen?”
Biesmeijer: „Ja, dat is moeilijk, maar denk je dat economische modellen beter zijn? Er komt een coronavirus voorbij, en de modellen slaan op tilt; een oorlog, en de modellen slaan weer op tilt. En alsnog investeert men miljarden. Dus het is niet zo dat we moeten wachten tot ons model honderd procent waterdicht is.”
Biesmeijer. „De natuur is mooi en super inspirerend, dat zou genoeg moeten zijn. Toch is dat andere verhaal – van waarde en kosten – ook belangrijk. Maar als ik hier op de Zuidas langsga, dan is het eerste dat ik vraag: wat betekent natuur voor je?”
Biesmeijer: „Vrijetijdbesteding, ontspanning. En dan zeg ik: daar gaat het over, natuur en de mens. Niemand denkt in eerste instantie aan geld. Mijn tweede vraag is: wat betekent natuur in je werk? Dan zeggen ze niets.”
Beukeboom: „Met deze tentoonstelling proberen we mensen aan te spreken op hun gevoel bij natuur, dat ze het belang ervan inzien. Dat vraag je ze in eerste instantie als mens. Pas daarna vraag je ze dat te vertalen naar wat ze hier als werknemer of werkgever doen. Kun je dat belang van de natuur bij een bank meenemen in je investeringsbeslissing? Of als aannemer in je keuze voor materialen? Niet heel veel mensen ziet dat meteen.”
Beukeboom: „We hebben hiermee wel een beetje onze nek uitgestoken. Dus dat moet ook wel een beetje effect hebben. Maar die vraag moet je bij de receptie stellen – die zitten hier iedere dag.”
Desgevraagd zegt de receptionist dat ook mensen van buiten dit kantoor naar binnen lopen, en dat gasten van werknemers hier even blijven kijken. Zo’n dinoschedel is toch een „spektakel”.
Beukeboom: „Gelukkig zien meer en meer partijen het belang van natuur. Omdat er een koppeling met hun eigen belang is, en door die intrinsieke waarde.”
Biesmeijer: „Mensen uit de zakenwereld zeggen nu ook: de economie is afhankelijk van de natuur. Niet ik zeg dat, als groene professor – nee, een bankier.”
Beukeboom noemt het een lichtpuntje. „Er is een onderstroom die zich steeds meer bewust wordt van het belang van de natuur en biodiversiteit. Wij hadden laatst honderd topmensen van bedrijven bij Naturalis, en dan spreken ze met elkaar: hoe zorg jij ervoor dat je bedrijf toekomstbestendig wordt? Dat stemt mij hoopvol.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie