Internationale rechtsorde Het kabinet-Jetten zoekt internationale steun tegen de door de VS aangekondigde sancties tegen het Internationaal Strafhof. Maar de regering is zelf niet consequent in de toepassing van het internationaal recht, zegt een belangrijke adviescommissie.
In 2013 werd de eerste steen gelegd van het nieuwe Internationaal Strafhof (ICC) op het terrein van de voormalige Alexanderkazerne in Scheveningen.
Het kabinet-Jetten etaleert een „inconsistente houding” tegenover het internationale recht en ondergraaft de werking ervan door dat internationale recht openlijk te relativeren. Dit is schadelijk voor de belangen van Nederland, stelt de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) in een ongevraagd advies dat dinsdag is aangeboden aan minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA). „Het kabinet moet weer de taal van het internationale recht gaan spreken”, zegt voorzitter Daniëlla Dam-de Jong.
Volgens de CAVV is er „een verschuiving zichtbaar in de houding van de Nederlandse regering”. Zo staat in het coalitieakkoord dat in de huidige multipolaire wereld internationaal recht „niet vanzelfsprekend prevaleert” en dat Nederland „de taal van de macht” moet leren beheersen. Hoewel dergelijke oproepen tot realpolitik op zich niet nieuw zijn, vindt de CAVV het verontrustend dat het kabinet nu ook zélf het internationale recht in twijfel trekt.
Zo stelde minister Berendsen in februari, in reactie op de (illegale) Amerikaanse aanval op Iran, dat „het internationaal recht niet het enige kader” is om het optreden van de VS te beoordelen. Het kabinet toonde daarom „begrip” voor de Amerikaanse bombardementen op Iran en sprak geen veroordeling ervan uit. De CAVV bekritiseert die houding. „Je kunt wel de taal van de macht leren spreken, maar er zijn grenzen en die worden getrokken door het internationale recht”, zegt voormalig voorzitter Cedric Ryngaert, een van de auteurs van het advies.
Het komt niet vaak voor dat het CAVV ongevraagd advies uitbrengt aan de regering. „Dat doen wij eigenlijk alleen als we het gevoel hebben dat er iets niet goed gaat in de politieke discussie”, zegt Dam-de Jong. De huidige voorzitter zegt ongerust te zijn over de manier waarop de regering omgaat met het volkenrecht.
Het advies komt voor het kabinet op een lastig moment. Afgelopen september waarschuwde premier Jetten tijdens de Algemene Vergadering van de VN voor de dreigende Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag. „Handen af van het Internationaal Strafhof”, zei Jetten. Maar de premier richtte zich niet rechtstreeks tot de regering-Trump. „Je ziet dat de regering huiverig is om zich duidelijk uit te spreken”, zegt Ryngaert. „Dus zei Jetten alleen in algemene zin dat druk op het ICC ongepast is.”
Nederland heeft een lange traditie in het behartigen van internationaal recht, en is gastheer van belangrijke instituties zoals het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof, het belangrijkste hof van de Verenigde Naties. In artikel 90 van de Grondwet is bovendien vastgelegd dat de Nederlandse regering de internationale rechtsorde dient te bevorderen. Als het gaat om de illegale Russische agressieoorlog in Oekraïne neemt het kabinet een duidelijk standpunt in. Op andere dossiers, zoals de oorlog in Gaza of het unilaterale optreden van de regering-Trump, schrikt het kabinet echter terug voor een heldere stellingname, aldus het CAVV-advies.
Het kabinet-Jetten volgt „een dubbele lijn”, zegt voorzitter Dam-de Jong. „Aan de ene kant horen we regelmatig van het kabinet dat het internationale recht heel belangrijk is. Maar als je je vervolgens in concrete gevallen niet duidelijk uitspreekt, verliezen die internationale regels hun waarde.” Ryngaert spreekt van een „hellend vlak”. „Als landen als Nederland, toch een van de vaandeldragers van het internationaal recht, al niet meer hun verantwoordelijkheid nemen, dan zullen andere landen evenmin genegen zijn om dat nog te doen.”
Volgens de auteurs van het advies heeft het kabinet een juridische verplichting zich meer in te zetten voor het internationaal recht. Maar Nederland heeft ook een evident beláng om dit te doen, in een wereld waarin grootmachten als de VS en China zich steeds minder genegen laten liggen aan de belangen van kleine en middelgrote staten. Als handelsland is Nederland afhankelijk van een stabiele en rule-based internationale orde, zegt Ryngaert. „We zijn geen wereldmacht. Dus als het internationale recht aan importantie inboet, zal dit zich tegen ons gaan keren.” Het bevorderen van internationaal recht is óók realpolitik, zegt Dam-de Jong: „Geopolitiek en economische belangen spelen natuurlijk een rol in het verkeer tussen landen, maar internationaal recht bepaalt uiteindelijk de spelregels.”
Ook in de Tweede Kamer wordt minder belang gehecht aan het internationaal recht, zien Dam-de Jong en Ryngaert. „Ik wil nu geen namen noemen, maar sommige Kamerleden hebben daar boude uitspraken over gedaan”, zegt Dam-de Jong. „Daar zien we dus dezelfde trend. Ons advies richt zich echter tot de regering. Die heeft de juridische opdracht en daar moet het beginnen.”
De CAVV adviseert het kabinet om artikel 90 van de Grondwet weer centraal te stellen in beleidsdocumenten en om internationaal recht als kompas te gebruiken voor het buitenlandse optreden. Nu de VS hun rol als beschermer van de internationale orde hebben opgegeven, moet Den Haag coalities smeden met andere landen om het internationale recht te versterken. Daarbij moet Nederland niet alleen samenwerking zoeken met andere westerse landen, zegt Ryngaert. „Een land als Gambia is een procedure begonnen bij het Internationaal Gerechtshof tegen Myanmar [het land beschuldigend van genocide tegen de Rohingya-minderheid]. De voorstanders van het internationaal recht vormen een heterogeen gezelschap. Nederland kan daarin een voortrekkersrol spelen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie