De ‘grootste economische gok ooit’, zo worden de duizenden miljarden euro’s aan investeringen in AI genoemd. Anthropic, dat met historische bedrijfsverliezen naar de beurs gaat, bewijst dat de risico’s inderdaad enorm zijn – voor beleggers én voor de mensheid.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de financiële sector.
Anthropic gaat de wereld veranderen, desnoods door die te vernietigen. Dat is in een notendop het onconventionele verkoopverhaal waarmee Anthropic, maker van AI-chatbot Claude, maandag de beursgang aankondigde die alle eerdere beursgangen moet doen verbleken.
In de aanloop naar het debuut op de Nasdaq, waar Anthropic-bazen Dario Amodei en zijn zus Daniela medio november onder een regen van confetti de openingsbel willen luiden, leverde ’s werelds kostbaarste start-up maandag zijn langverwachte prospectus in. Dat is in wezen een ellenlange sollicitatiebrief, zij het niet om een baan te krijgen, maar om geld los te peuteren bij beleggers.
Werkgevers zouden vermoedelijk gek staan te kijken van een sollicitatiebrief waarin de kandidaat zichzelf aanprijst met de waarschuwing dat hij of zij soms, in een chagrijnige bui, nog weleens de neiging heeft om met een zelfgeknutselde bom naar het werk te komen en het kantoor op te blazen. Toch is dat min of meer wat Anthropic in zijn 419 bladzijden tellende prospectus doet. Meer dan negentig pagina’s lang weiden broer en zus Amodei uit over de ‘catastrofale en existentiële risico’s voor de mensheid’ van hun eigen producten.
Een van die risico’s is dat Anthropic de controle verliest over zijn AI-agenten, waarschuwt het bedrijf. Er bestaat bijvoorbeeld een kans dat Anthropics taalmodellen in de toekomst ‘gedrag gericht op zelfbehoud’ gaan vertonen, en via chantage, manipulatie en andere judasstreken zullen proberen te voorkomen dat mensen de stekker uit hun systemen trekken.
Een ander gevaar is dat ‘autoritaire regeringen AI kunnen gebruiken om een geavanceerde surveillancestaat te creëren’. AI kan leiden tot een ‘concentratie van macht en rijkdom – zowel binnen als tussen landen – die het vertrouwen ondermijnt, de samenleving schaadt en de geopolitieke orde destabiliseert’.
Ook zou Claude ‘kwaadaardige actoren’ van dienst kunnen zijn in hun pogingen om ‘chemische, biologische of andere gevaarlijke wapens te ontwikkelen’. Anthropic heeft weliswaar allerlei ‘technische voorzorgsmaatregelen’ genomen om dit scenario te voorkomen, maar deze maatregelen zijn ‘onvolledig’ en ‘misschien achterhaald’. En tot overmaat van ramp zijn ze ‘in het verleden al omzeild, en kan dit in de toekomst opnieuw gebeuren’.
Zo infiltreerden door de Chinese staat gesteunde hackers vorig jaar september met behulp van Claude ‘grofweg dertig mondiale doelen’, aldus Anthropic. Tot de doelwitten van de cyberaanval behoorden ‘grote technologiebedrijven, financiële instellingen, chemiefabrikanten en overheidsinstanties’.
Onbedoeld droogkomisch is hoe Anthropic zich alvast indekt tegen eventuele schadeclaims. Muitende AI-agenten zouden weleens zo’n gigantische ravage kunnen aanrichten dat er niet tegenop te verzekeren valt, simpelweg omdat ‘geen enkele verzekeraar, of zelfs de hele verzekeringsindustrie in het algemeen’ genoeg geld heeft om Anthropic tegen de risico’s van de eigen producten te beschermen.
Het is niet de eerste keer dat de familie Amodei met apocalyptische vergezichten strooit, iets waar ook hun grote rivaal Sam Altman van OpenAI een handje van heeft. Zo speculeerden zij de voorbije jaren al over een toekomst waarin zwermen AI-agenten het internet kapen, onze bankrekeningen leegplunderen en onze immuunsystemen verwoesten met antibiotica-resistente spiegelbacteriën.
Tegenover deze sinistere toekomstvisioenen staan echter ook allerlei hartverwarmende scenario’s. Anthropic belooft een ‘tijdperk van wonderen’. ‘Wij geloven dat AI een van de ingrijpendste technologieën in de menselijke geschiedenis is’, aldus de prospectus.
‘Mits in goede banen geleid kan AI de wetenschappelijke innovatie versnellen, de economische groeicijfers aanzienlijk vergroten, een medicijn tegen ernstige ziekten dichterbij brengen en problemen oplossen waarop mensen al generaties lang de tanden op stukbijten.’
Dementie, kanker, hartkwalen en infectieziekten zijn slechts enkele van de aandoeningen die Claude kan helpen genezen, belooft Anthropic. Het bedrijf wil niets minder dan elk datacenter ter wereld veranderen in ‘een land vol genieën’: ‘miljoenen virtuele agenten met de gave om in elk menselijk domein een revolutie te ontketenen’, van natuurkunde, biologie en robotica tot het leger, de geheime diensten en het zakenleven.
De belofte van AI is zo groot dat Anthropic een beroep doet op investeerders om zich niet alleen droogstoppelachtig door hun portemonnee te laten leiden. ‘We moedigen u, als potentiële eigenaar van onze aandelen, aan om uw aankoop niet louter als een zakelijke transactie te zien. We hopen dat u het eerder zult zien als een kans om deel uit te maken van iets groters.’
Toch zullen potentiële beleggers juist met bovenmatige interesse de financiële paragrafen uit de Anthropic-prospectus lezen. Want te midden van alle retoriek over de Prometheus-achtige krachten die AI belooft te ontketenen, is er één banale vraag waar Anthropic en OpenAI liever omheen draaien: wanneer gaan hun bedrijven eindelijk winst maken?
Want ‘de grootste economische gok uit de Amerikaanse geschiedenis’, zoals The Wall Street Journal het onlangs noemde, is tot dusver zwaar verlieslijdend. Die gok bedraagt om precies te zijn zeker 10 biljoen dollar, oftewel meer dan 9.000 miljard euro, becijferde de Vlaamse econoom Stijn Van Nieuwerburgh van de Columbia-universiteit.
Dat bedrag wil de AI-industrie tussen 2025 en 2032 pompen in de chips, datacenters en apparatuur die nodig zijn om de grote taalmodellen van Anthropic, OpenAI en hun concurrenten te trainen. Geen enkele Amerikaanse investeringshausse van de voorbije twee eeuwen – in kanalen (1836-1841), het spoor (1870-1890), elektrificatie (1905-1925), snelwegen (1956-1973) of telecom en glasvezel (1996-2003) – komt daar verhoudingsgewijs bij in de buurt, aldus Van Nieuwerburgh.
Chatbots zijn tot nu toe geen vetpot gebleken. Althans: tegenover de duizelingwekkende omzetgroei van Anthropic en OpenAI staan vooralsnog al minstens even duizelingwekkende verliezen. Het kost namelijk klauwen met geld – om nog te zwijgen van het energiegebruik – om de grote taalmodellen van AI-bedrijven te trainen.
Ondertussen is slechts een deel van de zakelijke klanten van Anthropic en OpenAI bereid om de werkelijke kosten van hun AI-gebruik op te hoesten. Sterker nog, zo’n 95 procent van de consumenten gebruikt een gratis versie.
Daardoor lijkt de AI-manie tot dusver vooral op een ouderwetse goudkoorts. De beste manier om geld te verdienen in een goudkoorts was door juist niet op zoek te gaan naar het gele edelmetaal, maar door pikhouwelen, kruiwagens, goudpannen en ander gereedschap te verkopen.
De grote winnaars van de AI-koorts zijn dan ook de verkopers van gereedschap, die miljardenwinsten boeken: chipmakers als Nvidia en TSMC, plus ASML, de Veldhovense fabrikant van chipmachines. De goudzoekers – niet alleen Anthropic en OpenAI, maar ook de hyperscalers die miljarden dollars in datacenters steken, zoals Meta, Amazon, Microsoft en Alphabet – komen er daarentegen bekaaid af.
Zakenbank Goldman Sachs, toch niet vies van een investeringshausse, waarschuwt al twee jaar dat het zo niet verder kan. Een duizenden miljarden verslindende industrie waarvan slechts één tak profiteert – de makers van gereedschap – is niet houdbaar. AI heeft alle ingrediënten om een succes te worden, behalve één, zoals Goldman Sachs-analist Jim Covello het verwoordt: winst.
De prospectus van Anthropic geeft eindelijk enig inzicht in de eigen financiële gezondheid. Het goede nieuws voor het bedrijf is dat de omzet verbijsterend snel groeit. In het tweede kwartaal wist Anthropic liefst dertien keer zoveel omzet te behalen met zijn taalmodellen als een jaar eerder.
Daar staat echter tegenover dat het AI-bedrijf alleen al de eerste zes maanden van 2026 een nettoverlies incasseerde van een kleine 81 miljard dollar, oftewel 72 miljard euro. Zo’n 90 procent daarvan betrof volgens het bedrijf weliswaar een eenmalige boekhoudkundige afschrijving, maar ook in 2025 leed Anthropic al een verlies van 42 miljard dollar. Anthropics verliezen van 2025 en dit jaar behoren tot de tien zwaarste bedrijfsverliezen uit de geschiedenis van de Amerikaanse economie.
Anthropic durft niet te voorspellen wanneer het eindelijk uit de rode cijfers komt, noch of dit überhaupt ooit zal gebeuren. ‘Misschien zullen we er niet in slagen om winstgevendheid te bereiken, of te behouden’, heet het in de prospectus.
Daar komt nog bij dat het bedrijf allerlei financiële kwetsbaarheden heeft. Zo is Anthropic voor meer dan 800 miljard dollar aan contracten aangegaan met Amazon, SpaceX en andere bedrijven, die Anthropic van genoeg chips en rekenkracht moeten voorzien. Veel van deze jarenlange contracten kunnen niet worden opgezegd, waardoor Anthropic ook moet dokken als het bedrijf om wat voor reden dan ook niet gebruikmaakt van de rekenkracht.
Broer en zus Amodei erkennen dat het risico ‘op het eerste gezicht misschien onverantwoord lijkt’. Zelf gebruiken ze liever een andere bewoording voor hun economische gok: ‘bold but sane’ – gewaagd maar, geestelijk en financieel gezien, wel gezond.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant