Immigratie Rechters beslissen steeds vaker zelf dat asielzoekers een verblijfsvergunning krijgen. Aanleiding is een arrest van het Hof van Justitie van de EU, dat rechters toestaat het volledige onderzoek van IND over te doen. De dienst verzet zich bij de Raad van State.
Bart van den Brink, minister van Asiel en Migratie, komt aan voor de ministerraad op het ministerie van Algemene Zaken.
Rechters dragen de IND steeds vaker op om asielzoekers een verblijfsvergunning te geven. Het inwilligen van asielaanvragen was tot nu toe voorbehouden aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), slechts in uitzonderlijke gevallen waagde een rechter zich hieraan. Maar sinds deze zomer komt het vaker voor dat rechters zélf bepalen dat een asielzoeker in Nederland mag blijven.
De nieuwe werkwijze stuit op verzet van de immigratiedienst. In een procedure bij de Raad van State probeert de IND nu te voorkomen dat rechters op háár stoel gaan zitten. Een woordvoerder van de IND bevestigt dat het „de afgelopen tijd” merkt dat rechters de dienst vaker opdragen een asielvergunning af te geven. „Dat was voorheen vrij uitzonderlijk”, aldus de IND-woordvoerder.
De verandering is in gang gezet door een Zwolse rechter, die aan het Hof van Justitie van de EU vroeg hoe ver een rechter mag gaan in het oordelen over een asielzaak. Afgelopen juni kwam het antwoord: rechters mogen van de hoogste Europese rechter de verklaringen van een asielzoeker uitgebreid onderzoeken, en beoordelen of hij of zij de waarheid spreekt. Ze mogen vervolgens ook zelf beslissen of er asiel moet worden verleend. Dat botst met hoe het Nederlandse bestuursrecht tot nu toe werkte: de overheid nam het besluit, de rechter toetste of het besluit zorgvuldig is. Zo niet, dan moest er een nieuw besluit komen.
Sinds dit Europese arrest voelen steeds meer rechters zich vrij om zelf over asielzaken te beslissen. Marcelle Reneman, universitair hoofddocent vreemdelingenrecht aan de Universiteit van Amsterdam, spreekt van „een aardverschuiving”. Reneman: „Tot nu toe zei men in het bestuursrecht altijd: de rechter hoort niet op de stoel te gaan zitten van de IND, het bestuursorgaan. En dat is wat er nu eigenlijk wel gebeurt. De rechter kan nu gewoon een besluit zelf veranderen. Of een eigen oordeel vellen: ik vind de asielzoeker wél geloofwaardig. Dat was tot voor kort ondenkbaar.”
Uit een inventarisatie door Reneman van zeventig recente uitspraken, blijkt dat rechtbanken al volop gebruikmaken van hun nieuwe bevoegdheid. Zo deed een Haarlemse rechter in juni uitspraak over een vermeende homoseksuele asielzoeker uit Sierra Leone, die door de IND niet werd geloofd. De rechter vond zijn verklaringen wel betrouwbaar, en droeg de IND op om dat óók te vinden, verwijzend naar het Europese arrest dat de rechter deze bevoegdheid geeft.
De rechtbank Zwolle oordeelde in juli over een Irakees gezin, waarvan de dochters vrezen te worden uitgehuwelijkt bij terugkeer. Het gezin procedeerde al jaren voor een verblijfsvergunning, maar die werd steeds afgewezen. Met het nieuwe Europese arrest in de hand, bepaalde de rechter dat het hele gezin asiel moet krijgen. Zo zijn er volgens de inventarisatie nog meer van zulke uitspraken gedaan, door rechters in het hele land.
De IND verzet zich tegen de nieuwe rechtelijke praktijken. Afgelopen donderdag diende een zaak bij de Raad van State, die draaide om de vraag hoe ver asielrechters mogen gaan als een asielzoeker beroep aantekent tegen een afwijzing. De vertegenwoordiger van de IND, Nina Bontje namens de landsadvocaat, zei daar dat het niet de bedoeling is dat rechters nu standaardzelf gaan besluiten over aanvragen. „Als de rechter het oordeel gaat geven, dan moet het wel goed gedaan worden.” En dat zou nu niet altijd het geval zijn. De IND ziet volgens Bontje dat er sinds de arresten van deze zomer „uitspraken worden gedaan op basis van onzorgvuldig of onvolledig onderzoek”.
De IND is volgens de advocaat beter in staat aanvragen te beoordelen, omdat het over meer kennis en onderzoeksmiddelen beschikt dan een rechter. IND’ers hebben een hele dag om iemand te horen, en de organisatie heeft experts in dienst om te adviseren over de situatie in landen, de echtheid van documenten en taalanalyses. Rechters zien de asielzoeker maar een uurtje op zitting, en hebben deze middelen niet.
De IND wil daarom op zijn minst nog de mogelijkheid hebben om na een rechtelijke uitspraak aanvullend onderzoek te doen. De vraag die de Raad van State moet beantwoorden is welke ruimte er nog overblijft voor de IND, zegt Marcelle Reneman. „Als de rechter vindt dat er asiel moet worden verleend, is de IND dan alleen nog de instantie die het papiertje moet afgeven? Of mag de IND daar zelf nog wat van vinden?”
Een meer praktische vraag is waar de rechters de tijd vandaan gaan halen voor hun eigen onderzoek naar afgewezen asielzoekers. Een reëel probleem, denkt Reneman. „Er liggen al heel veel zaken bij de rechtbanken. Ga je als rechter dan allemaal extra vragen stellen op zitting, omdat je je eigen onderzoek wil doen? Het zal even wennen zijn voor rechters om daar over na te denken. Vroeger hoefde dat niet – dan vernietigde de rechter gewoon het besluit: hup, terug ermee naar de IND.”
Reneman ziet nog een ander risico van de nieuwe werkwijze: dat rechters meer in de spotlights komen te staan. „Als ik kijk wat er laatst gebeurde, toen een rechter oordeelde dat asielzoekers niet meer naar Italië mogen worden overgedragen omdat de opvang daar niet goed is geregeld… Die kreeg de hele politiek over zich heen. Daar maak ik mij wel zorgen om. Een rechter moet wel gewoon zijn werk kunnen doen. En als de rol van de rechter groter wordt, dan is er ook een gevaar dat de rechter wordt gezien als degene die een strenger asielbeleid in de weg staat.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie