Kasteel Almere Een onafgebouwd spookkasteel torent al 25 jaar uit boven de naastgelegen A6 bij Almere. Maar dat is binnenkort mogelijk verleden tijd. De gemeente en een bouwconsortium gaan over tot sloop, er moeten een nieuw kasteel en een woonwijk voor terugkomen. Niet iedereen is blij met de sloop: „Dat beetje geschiedenis dat we hebben moeten we koesteren.”
Al 25 jaar spreekt het kasteel langs de A6 tot de verbeelding.
Het was rond de eeuwwisseling een al even groots als absurd idee. De jonge stad Almere had een unieke trouwlocatie nodig, vond VVD-wethouder Cees van Bemmel. Almeerders weken voor hun bruiloft nog uit naar buiten de gemeentegrenzen. Zijn oplossing? Een heus kasteel, inclusief een slotgracht, een oprijlaan, een doolhof en een poloveld. Het moest een kopie worden van het Ardense Château Jemeppe. Een ontwikkelaar ging enthousiast aan de slag, maar in 2002 was na twee jaar zijn geld op.
Bijna 25 jaar later torent het bouwwerk van 57 meter nog altijd uit boven de naastgelegen A6. Van de beloofde romantiek is weinig sprake, blijkt tijdens een bezoek aan het gebied, behalve dan voor liefhebbers van verlaten gebouwen. Het betonnen casco is beklad met graffiti en de ruitjes van de kozijnen die al waren bevestigd zijn ingegooid. Stapels ongebruikte stenen, waaronder grote kloostermoppen, liggen al op de binnenplaats sinds de bouw van de een op de andere dag werd stilgelegd. Op het uitgestrekte landgoed graast een schaapskudde, zodat het terrein niet compleet overwoekerd raakt.
Dat gaat veranderen. Het spookkasteel gaat tegen de vlakte, maakte de gemeente vorige maand bekend. Een consortium, bestaande uit gebiedsontwikkelaar BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling, woningbouwcorporatie GoedeStede en Koopmans Ontwikkeling, wil het terrein herontwikkelen tot een woonwijk met minimaal 650 woningen en voorzieningen. Ook komt er een nieuw kasteel, waarin zowel gewoond als getrouwd kan worden. Donderdag bespreekt de Almeerse gemeenteraad het voorstel. Als die instemt, zet de stad een punt achter een gevoelig dossier.
Het kasteel dat nooit is afgebouwd wordt afgebroken en maakt mogelijk plaats voor een nieuwe woonwijk, mét kasteel.
„We kijken nu al 26 jaar naar die steenpuist. De reputatie van Almere is dat er veel verkeerd gaat, en het toonbeeld staat langs de A6”, zegt Ton Theunis. Hij is het enige raadslid namens de Almere Partij en had zelf ooit grote plannen met het onafgebouwde kasteel. Zijn heksenpretpark WitchWorld bleek financieel geen haalbare kaart. Maar blijven hangen in het verleden wil hij niet, zegt hij. „Het kasteel is een lelijk eendje, maar zou een mooie zwaan kunnen worden.”
Zo dachten ook zakenman Joop van der Graaf en bouwbedrijf Vink uit Barneveld over het gebied. In 2005 kochten ze voor 8 miljoen euro het terrein vanuit een speciaal opgericht bedrijf, Gravin BV. Gravin wilde het kasteel alsnog voltooien en Almere de gewenste trouwlocatie geven, maar had ook plannen voor woningbouw. De gemeente zag dat toen nog niet zitten op het terrein, dat een recreatieve bestemming had. Dus bleef het kasteelterrein braak liggen.
Een doorbraak leek een decennium later in de maak toen Theunis zich meldde bij Gravin. Hij zag een pretpark voor zich in middeleeuws thema, met attracties in het kasteel. Inspiratiebron vormden zijn zelfgeschreven fantasyboeken over een jonkvrouw die in het mysterieuze Flevum woonde, een land dat lag op de plek van Flevoland.
In 2015 kocht Theunis, toen nog geen raadslid, het kasteel onder voorbehoud van financiering van Gravin, waarna hij met een team aan de slag ging. De kosten waren laag, doordat Theunis grotendeels werkte met vrijwilligers en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In een atelier in een schoolgebouw werkten ze aan allerlei attributen voor het park. Ze maakten zwaarden en schilden voor ridders, hoofden van enge heksen, beelden van tovenaars. Maar nadat een Chinese financier zich begin 2018 terugtrok en Theunis tot zijn spijt geen financiële steun kreeg van de gemeente, trok hij de stekker eruit. Gravin bleef eigenaar van het terrein.
In de jaren die volgden, worstelde de gemeente Almere in toenemende mate met het stuk grond. Maar toen ontwikkelaar BPD in 2022 voor het eerst een principeakkoord bereikte met Gravin over de overname en er 850 woningen wilde neerzetten, hapte de Almeerse politiek nog niet meteen toe. De discussie draaide om de vraag of de snel groeiende gemeente Almere het groene gebied wel of niet moest inrichten voor woningen.
Pas medio 2024 – het principeakkoord tussen Gravin en BPD was al verlopen – nam het toenmalig college een besluit: het kasteel moest onderdeel gaan uitmaken van een nieuwbouwwijk. Gravin werd aangespoord plannen die „wekelijks” binnenkwamen serieuzer te nemen. De grondeigenaar maakte een vraagprijs bekend van 25 miljoen euro – 17 miljoen meer dan waarvoor Gravin het land ooit kocht. Een jaar later, in juni 2025, kondigde het consortium met daarin BPD en Koopmans aan een nieuw akkoord te hebben bereikt met de grondeigenaar. De grote vraag: kon het kasteel nog betaalbaar en veilig worden afgebouwd?
Het kasteel ligt er vervallen bij.
Voor veel Almeerders heeft het kasteel sentimentele waarde gekregen, hoe verkrot het ook is. „Het kasteel is vergroeid geraakt met de stad, het spreekt tot de verbeelding”, zegt wethouder Paul Tang (Ruimtelijke ordening, Pro). „Zelfs mensen van buiten Almere hoef ik niets uit te leggen, omdat ze er op de A6 weleens langs zijn gereden.”
Toen Almeerder John van Diepen in 2024 hoorde dat woningbouw op het terrein zou worden toegestaan, wist hij meteen: dit mag niet ten koste gaan van het huidige kasteel. „Almere bestaat dit jaar vijftig jaar en heeft nog weinig historie. Dat wat we hebben moeten we koesteren. Het kasteel is cultureel erfgoed. Volgens hem is „iedere Almeerder tussen de twintig en veertig jaar oud” wel eens op het terrein geweest. „Veel mensen zijn over de hekken geklommen.”
Met burgerinitiatief KasteelTuin Almere werkte Van Diepen een alternatief plan uit voor het gebied. In dat plan zou het huidige kasteel worden afgebouwd en zou er plek komen voor duizend woningen. Het moest een idealistische wijk worden, met zelfbestuur en een eigen energiecoöperatie. Hij verzamelde achthonderd steunbetuigingen van inwoners die er zouden willen wonen. Maar het college wilde de gesprekken in december 2024 enkel voortzetten met BPD, dat al eerder had bewezen het benodigde aankoopbedrag voor het terrein neer te kunnen leggen bij Gravin. Het initiatief van Van Diepen werd vorig jaar door de gemeenteraad weggestemd.
Van Diepen is er nog altijd ontstemd over, helemaal nu blijkt dat het kasteel zal worden afgebroken. „Dat is helemaal niet nodig. BPD kan er gewoon meer geld mee verdienen door het plat te gooien.” Zo schermt hij met een bouwkundig rapport op basis van videobeelden, dat aan zou tonen dat het kasteel afgebouwd zou kunnen worden. De wethouder verwijt hij de projectontwikkelaar te hebben bevoordeeld. Doordat de uitgangspunten voor de nieuwbouwwijk nog niet bekend waren, had KasteelTuin volgens Van Diepen nooit de kans een bod uit te brengen bij Gravin. De wethouder wijst het verwijt van de hand: „Als ze specifiek op die locatie hun plan zouden willen ontwikkelen, zouden ze eerst de grond moeten verwerven.”
Een onafhankelijk ingenieursbureau, Aveco de Bondt, deed bouwkundig onderzoek naar de ruïne. De conclusie was duidelijk: „De combinatie van forse conditionele degradatie, hoge onzekerheden [over onder meer onzichtbare schade], noodzakelijke ingrijpende constructieve aanpassingen en substantiële kosten maakt hergebruik risicovol en disproportioneel.”
Bij de kasteelruïne loopt Dennis Laing voorop over een ijzeren bruggetje naar het gat waar de slotdeur moest komen. De ontwikkelingsmanager van BPD wijst naar de gaten in de kanaalplaatvloer. „Het heeft hier geregend en gevroren, dat heeft het beton aangetast.” Alleen sloop is een optie, zegt hij: „Mensen moeten hier wel veilig kunnen wonen.”
Of een ‘gewone’ woonwijk zonder kasteel ook een optie was? Nee, zegt Tang. De afbouw of komst van een nieuw kasteel was een breed gedragen wens van de stad, een prestigeproject is het volgens hem nadrukkelijk niet. „We hebben vanaf het begin het idee om er een vestingstad van te maken. Dat past ook goed bij het landschap: het is een afgesloten gebied.”
Het consortium ziet dat plan ook zitten, vertelt Laing bij het kasteel. Vanaf de vierde verdieping wijst hij naar een slangenmuur, verderop op het terrein. „Toen ik hier voor het eerst kwam, dacht ik: ‘wat fraai’. Er staan al volgroeide bomen, er zijn in het landschap elementen van een vesting. Normaal moet je die planten of zelf opbouwen. Nu kunnen we er in het ontwerp op voortborduren.” Bovendien, zegt hij, kan het verleden zo ook een plek krijgen in de wijk.
„En weet je wat het mooiste is? Dat in het kasteel ook sociale huur komt”, zegt wethouder Tang. Van de minimaal 650 woningen op het terrein zal 40 procent sociale huur zijn, de rest is koop en huur in het middensegment of de vrije sector.
Maar dan moet het plan wel daadwerkelijk uitgevoerd worden. Nog een keer met een onafgebouwd kasteel eindigen ziet Almere niet zitten. In het contract met het consortium is daarom de clausule opgenomen dat het project binnen vijf jaar volop in ontwikkeling moet zijn. Anders kan de gemeente de grond terugkopen tegen de grondprijs en ligt er een boete van 2 miljoen euro in het verschiet voor BPD en Koopmans.
Raadslid Theunis vindt dat er in grote lijnen „echt een heel goed plan” ligt. Hij verwacht dat de raad zal instemmen. Dat is goed nieuws voor het consortium, dat nog dit jaar de koop moet afronden om aan de verkoopvoorwaarden te voldoen. „Anders hebben we een probleem met de eigenaar”, zegt Laing.
Van Diepen van burgerinitiatief KasteelTuin Almere legt zich er niet bij neer. Het liefst wil hij „zonder juridisch gedoe zeggenschap krijgen over het kasteelterrein”. Zo niet, dan wil hij naar de rechter. „Het enige wat hij daarmee zou doen, is de ontwikkeling vertragen”, verzucht Theunis. Zo krijgt de kasteelsaga mogelijk toch nog een extra hoofdstuk.
Donderdag beslist de gemeenteraad over een nieuwe invulling van het kasteelterrein.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie