Frankrijk is in de ban van gewelddadige demonstraties tegen de afbraak van publieke voorzieningen. Tegelijkertijd is de economische situatie dusdanig slecht dat Parijs wel móét bezuinigen. Maar met verkiezingen in aantocht lijkt niemand die pijnlijke keuze te willen maken.
Je kent de website waarop de snel oplopende Franse staatsschuld live te volgen is inmiddels misschien wel. Tegen de tijd dat je dit artikel hebt uitgelezen, is die schuld alweer met een paar miljoen euro toegenomen.
Die hoge staatsschuld is slechts een van de problemen waar Frankrijk mee kampt, zegt Bill Diviney. Hij is econoom bij ABN AMRO en gespecialiseerd in de eurozone. Het land verkeert op meerdere vlakken in economisch zwaar weer. De problemen zijn ontstaan in 2018, kort na het aantreden van Emmanuel Macron. De president verlaagde de belastingen om de economie aan te jagen.
Maar kort erna werd de economie net als in veel andere Europese landen hard geraakt. Eerst door de economische gevolgen van de coronacrisis en vervolgens door de energiecrisis, die deels werd veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne. Daardoor liep het begrotingstekort op, dat volgens Diviney maar niet kon worden gedicht door politieke instabiliteit.
Dat schrikte beleggers af, waardoor de economie inmiddels amper nog groeit. De Franse bevolking voelt die economische klappen, die worden versterkt door de oorlog in het Midden-Oosten en gierende inflatie. Diviney noemt de cocktail van problemen een "perfect storm". Of, zoals ze in Frankrijk zeggen: une tempête parfaite.
De oplossing voor de Franse problemen is niet eenvoudig. Toch zijn de meeste economen het over één ding eens: de regering moet bezuinigen. Maar dat blijkt al jaren een gigantisch probleem, zegt Niek Pas. Hij is als deskundige op het gebied van Franse politiek verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. "Macron heeft dat in tien jaar tijd niet voor elkaar gekregen", zegt hij.
Dat heeft voor een deel te maken met de Fransen zelf. De Franse verzorgingsstaat is bijzonder gul opgebouwd, met veel subsidies en cadeautjes voor de bevolking. Maar het land vergrijst snel, waardoor er steeds minder werkenden per gepensioneerde zijn en de druk op de gezondheidszorg toeneemt.
Toch stuit iedere poging om iets van de broodnodige bezuinigingen door te voeren op fors verzet. Het land is nu al weken in de greep van de gewelddadigste protesten in jaren. De demonstraties begonnen onder scholieren, die woest zijn over de staat van het onderwijs. Maar de protesten verspreidden zich al snel naar andere sectoren, die in opstand komen tegen de afbraak van publieke voorzieningen.
In zo'n opgefokt publiek debat is het politieke zelfmoord om te pleiten voor méér bezuinigingen. Dat gebeurt dan ook nauwelijks. Vooral ook omdat de Franse politiek in verkiezingsmodus verkeert en partijen kiezers aan zich moeten binden.
De kans is groot dat het radicaal-rechtse Rassemblement National van Marine Le Pen volgend jaar de macht grijpt. De meeste economen "maken gehakt" van haar economische plannen, zegt Pas. Ook Diviney is kritisch op haar probleemaanpak. "Ze wil bijvoorbeeld de pensioenleeftijd verder verlagen, hoewel Frankrijk al de laagste pensioenleeftijd van alle OESO-landen heeft. De maatregel zou een hoop geld kosten." OESO staat voor de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling.
Verder wil Le Pen het begrotingstekort dichten door de geldkraan naar migratie dicht te draaien en de contributie voor de Europese Unie fors terug te schroeven. "Maar die plannen zijn bij lange na niet voldoende of juridisch haalbaar", zegt Diviney. Bovendien gaat haar partij in de verkiezingsplannen uit van economische groei die op dit moment niet realistisch lijkt.
Het is de vraag of Le Pen haar plannen überhaupt kan doorvoeren als ze in april de macht grijpt. Verkiezingswinst betekent namelijk geen carte blanche om te doen wat ze wil. Na de presidentsverkiezingen volgen waarschijnlijk parlementsverkiezingen, die gaan bepalen hoeveel steun de nieuw gekozen president in het parlement geniet. In het huidige gepolariseerde politieke landschap is de kans op een absolute meerderheid heel klein, legt Pas uit.
Sinds de politieke crisis van 2024 is het parlement verdeeld in drie grote blokken: radicaal-links, Macrons centrumrechtse blok en radicaal-rechts. De regering van Macrons partijgenoot en premier Sébastien Lecornu heeft geen meerderheid en stuit op felle oppositie van links en rechts. Het is daardoor al jaren vrijwel onmogelijk om steun te vinden voor economische hervormingsplannen.
Frankrijk snakt naar politieke stabiliteit om het vertrouwen van investeerders terug te winnen en de rust in de portemonnee van Fransen te laten terugkeren. Maar dat lijkt moeilijk in de huidige politieke cultuur, waarin partijen niet met elkaar willen samenwerken om het begrotingstekort te dichten.
De vraag is dan ook hoelang Frankrijk deze situatie kan volhouden voordat het écht misgaat en de rest van de EU wordt meegetrokken in een grote economische crisis. Veel Europese lidstaten zijn bang dat Frankrijk problemen krijgt die vergelijkbaar zijn met Griekenland na de eurocrisis of Italië tijdens de coronacrisis. "Maar zover is het nu nog niet", benadrukt Diviney. "Als we uitgaan van het scenario waarin de regering doormoddert en alleen gedeeltelijke hervormingen doorvoert, kan dit nog jaren zo doorgaan."
Een crisis ontstaat pas in een heel zwart scenario, waarin de Franse politiek geheel verlamd raakt en helemaal geen hervormingen doorvoert. Dan kan er volgens Diviney een "zelfversterkend effect" optreden. Daarbij neemt de twijfel bij beleggers toe, wordt de situatie erger en gaan die beleggers vervolgens nóg meer twijfelen. Diviney gaat momenteel niet uit van zo'n scenario.
Maar met het oog op de onrust en verdeeldheid die de Franse politiek al jaren in een wurggreep houden en het gebrek aan perspectief op verbetering valt het niet uit te sluiten dat Brussel vroeg of laat moet ingrijpen. En als het écht misgaat in de tweede economie van de EU, dan zullen de gevolgen groter zijn dan toen het misging in Griekenland en Italië.
Source: Nu.nl algemeen