Sikkens Prize 2026 De Nigeriaans-Belgische kunstenares Otobong Nkanga ontving maandag in het Singer Laren de Sikkens Prize 2026 – een prijs waarmee het betekenis van kleuren in een samenleving wordt gevierd. Nkanga weet met kleuren tegenstrijdige verhalen te vertellen, aldus de jury.
Otobong Nkanga, Double Plot (2018).
T/m 29/2 te zien in Singer Laren, Laren. Info: singerlaren.nl
De kracht van kleur begint waar zij ontwaakt, zo omschreef de jury van de Sikkens Prize het werk van de Nigeriaans-Belgische kunstenares Otobong Nkanga. De prijs, die sinds 1959 elke twee jaar wordt uitgereikt aan een persoon of organisatie die internationaal baanbrekend is op het gebied van kleur en laat zien wat kleur betekent voor een samenleving, werd maandagmiddag uitgereikt aan de internationaal veelgeprezen en gelauwerde Otobong Nkanga. Met dat ‘kleurontwaken’ doelde de jury op het ontwaken van kleur in „de aarde, in de gemeenschap, in het leven zelf”.
Dat klinkt vaag, maar dat is het in de praktijk niet. In al haar werk – tekeningen, installaties, performances en imposante wandkleden – focust ze op identiteit en grondstoffen, die een verhaal vertellen van economie, macht en uitbuiting. Hoe we de aarde ontdoen van haar rijkdom is een rode draad in haar werk. Vanwege de Sikkens Prize – Gerrit Rietveld was in 1959 de eerste laureaat, hij ging verder naar onder anderen Le Corbusier, Aldo van Eyck, de hippies, de groene uniformen van de vuilnismannen van Parijs en dichter Seamus Heaney – opende Singer Laren de expositie Humus Blues: kleur als geheugen waarin Nkanga’s kleurverbeelding centraal staat. Daarnaast krijgt de kunstenaares €75.000, waarvan 50.000 euro bestemd is voor persoonlijke ontwikkeling en 25.000 euro voor een speciaal project rondom kleur.
Op de expositie zie je met welke kleurenkaarten Nkanga werkt, stoffen en draden, er zijn schetsen en er hangen twee werken uit de vaste collectie van het Singer Laren die Nkanga uitkoos vanwege het kleurgebruik. De twee collectiewerken zijn inderdaad kleurrijk, en je kan met wat goede wil ook nog wel een verband leggen tussen haar visie op de aarde en de natuur en die van Jan Toorop in diens Avond (voor de werkstaking). In dat werk uit 1888 is hopeloosheid te zien is (maar zijn we dat niet allemaal zo langzamerhand) en mensen die de grond bewerken. De gele rivier oogt niet al te gezond. Ook op het andere gekozen werk, Bij de bosvijver van Jaap Weijland uit 1911, is de natuur kleurrijk, maar de overeenkomst met de imposante wandkleden van Nkanga over identiteit en verwonde aarde is niet heel overtuigend.
Otobong Nkanga, Delta Stories (2005 – 2006).
Interessanter zijn de Delta Stories, tekeningen waarop fragmenten van landschappen en de restanten daarvan zijn afgebeeld. Daarin zoomt Nkanga in op grond, mineralen, vervuiling en op de consequenties voor de samenleving (verplaatsten van dorpen, verspilling of ‘bloed voor olie’ – dat laatste levert dan weer een opvallend wit werk op papier op). Het indrukwekkendst zijn de enorme wandkleden waarin al die verhalen, visies, onderzoeken en ‘kleur’ één geheel worden. In het grootste wandkleed, Double Plot (2018) van bijna acht meter breed worden landschappen, fragmenten van mensenlichamen en fotografische beelden met elkaar verbonden. Gebaseerd op een NASA-foto van ons zonnestelsel wordt een netwerk zichtbaar van sterren, planeten, zwevende lichaamsdelen en exploderende mijnen. Aan de zijkant staat een figuur die aan de touwtjes trekt. Het verontrustende is dat die geen hoofd heeft, wat suggereert dat die als een kip zonder kop maar wat doet.
Otobong Nkanga, Unearthed – Twilight (2021).
Nkanga (52) had al veel overzichtstentoonstellingen, onder andere in MoMA in New York en Tate Modern in Londen. Ze werd geprezen om haar bijdragen aan Documenta en Biënnales, en is al vaak gelauwerd – in 2019 ontving ze maar liefst vier prijzen in één jaar. In al haar werk verbindt ze op fascinerende wijze geschiedenis, ecologie en economie in wandkleden en installaties. In Singer Laren hangt Unearthed – Twilight (2021): een oceaanbodem met grondstoffen, visnetten, lichaamsdelen van slaafgemaakten die tijdens de overtocht naar de Amerika’s overboord werden gegooid, een arm met een piratenhaakals hand.
Wat ze met dit werk lijkt te willen zeggen is dat we te weinig weten wat er ligt. Behalve een wrede geschiedenis, zijn er in de onpeilbare diepte vol (verloren) levens ook grondstoffen die we willen gebruiken, zonder dat we weten wat er gebeurt als we die naar boven halen. De oceaanbodem waar ecologie en economie samenkomen: we zijn bereid die wereld te vernietigen (met bijvoorbeeld diepzeemijnbouw) in de hoop wat te winnen.
Nog duidelijker komt die zorg om het delven zonder over de gevolgen na te denken naar voren in de serie In Pursuit of Bling (2014) over de mineralen die ons ‘blingbling’ geven? In het werk laat ze zien hoe consumptie samengaat met de vernietiging van landschappen. Op een van de twee werken zie je twee onthoofde lichamen (lichamen zonder hoofden, meestal van mannen, komen vaker voor in het werk van Nkanga) die symbool staan voor de exploitatie die samengaat met het naar boven halen van diamanten. Er zijn atomen op afgebeeld, als wetenschappelijk symbool voor het geloof dat alles maakbaar is.
Otobong Nkanga, Steel to Rust – Meltdown (2016).
Wie denkt dat alles maakbaar is, vergeet wat daarmee kapotgaat. „We denken vaak dat herstel mogelijk is, nu met de natuur bijvoorbeeld, maar herstel is als een gebroken vaas. Je kan alles weer bij elkaar plakken, maar je blijft zien dat die kapot is geweest. De wereld kan nooit meer hetzelfde zijn, dus hoe kan je teruggaan? Naar wat? We hebben te veel gezien en geproefd. Wat je ook herstelt, de schade blijft zichtbaar”, duidde Nkanga in een eerder interview met NRC.
Dat bij herstel vaak vergeten wordt hoe lang het proces is geweest dat eraan vooraf ging, laat het geweldige wandkleed Steel to Rust – Slow Growth (2017) zien. Hierin zijn lichtroze kristallen gegroeid waarmee Nkanga niet alleen het trage proces laat zien van hoe ze zijn onstaan, maar ook dat hoe de de aarde blijvend is verwond. En wat dan ook opvalt: de kleur in die kristallen is niet eens zo gemakkelijk te omschrijven.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie