Klassiek Hij moet nog worden ingezworen als chef, maar Klaus Mäkelä heeft de meeste Mahler-symfonieën er al op zitten bij het Concertgebouworkest. Met de Zevende had hij beter een poosje kunnen wachten.
Het Concertgebouworkest o.l.v. Klaus Mäkelä.
Ruim een eeuw oud is-ie en meer dan een meter in doorsnee, de reusachtige pauk op het podium. Willem Mengelberg liet hem in 1920 vervaardigen, speciaal voor déze symfonie: de Zevende van Mahler. En nog ouder is de bladmuziek: in de edities van het Concertgebouworkest staan nog aanwijzingen van de componist. Het was namelijk Gustav Mahler zelf die ooit op dit podium zijn Zevende symfonie dirigeerde.
Mahler 7 door Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Klaus Mäkelä. Gehoord: 28/10, Het Concertgebouw, Amsterdam. Herhalingen: 30/10 en 1/11, daarna Europese tournee. Uitzending op NPO Klassiek: 1/11. Info: concertgebouworkest.nl
Deze week is de beurt aan Klaus Mäkelä. In zijn vier jaar als artistiek partner – het opstapje naar chef-dirigent, de titel die hij volgend jaar dan éindelijk ontvangt – maakte Mäkelä al de nodige Mahler-meters bij het orkest. Meer dan de helft van de symfonieën vinkte hij al af; veel daarvan zijn zeer positief ontvangen, ook in deze krant.
De Zevende is andere koek. Hier hoor je namelijk niet de hart-op-de-tong-Mahler uit de rest van zijn oeuvre, maar eerder een raadselachtige droomwereld. Zelfs veel doorgewinterde liefhebbers worstelen ermee, en ook bij dirigenten is het stuk notoir. Bernard Haitink bewaarde deze symfonie, samen met de megalomane (en logistiek ingewikkeldere) Achtste, voor het allerlaatst.
Logica zoeken in de fragmentatie, daar ligt de uitdaging van de Zevende. Een duistere openingsmars, twee delen met de titel ‘Nachtmusik’, een schimmig scherzo en een totaal geflipte feestfinale – maak daar maar eens chocola van. Mäkelä deinst er niet voor terug. Hij is de jongste dirigent die zich ooit voor het KCO aan deze symfonie gewaagd heeft en neemt hem in november meteen mee op tournee door Europa.
Het openingsdeel mist woensdagavond richting en structuur: episodes worden onderling mooi uitgewerkt, maar de vele tempowisselingen voelen kunstmatig. Mäkelä lijkt vooral te genieten van zijn orkest, en geef hem eens ongelijk – de musici spelen subliem. Hoor die weergaloze klank in dat verstilde, visionaire middenstuk!
Maar in de rest van het deel dienen zich balansproblemen aan. Hoorns zijn vaak te luid, houtblazers boksen tegen dat volume op, strijkers delven het onderspit. De priemende uithaal van de solotrompet, tegen het slot van het eerste deel, verzuipt in een massa van koper.
Met een verrukkelijke solo opent hoornist Laurens Woudenberg daarna het eerste ‘Nachtmusik’-deel, en hoor, daar slaat Bart Jansen prachtig donkere lage D’s uit die antieke megapauk. Maar de celli en bassen mogen hoekiger, het hout suggestiever.
‘Schattenhaft’ schreef Mahler boven het scherzo: schimmig, schaduwachtig. Gierende klarinetten stopte hij in de partituur, zwalkende strijkers, een tuba die ‘boe’ roept, snaren die tegen het hout van de contrabassen klappen. Vanavond valt er weinig te griezelen – te luchtig, te vluchtig.
Het is alsof Mäkelä de uitersten van de symfonie naar elkaar toe wil schuiven. Een scherzo zonder dreiging, en nachtmuzieken die met snelle tempi en gladgevijlde contrasten inboeten aan mystiek. Door alvast wat lampjes aan te knippen valt de felverlichte finale straks minder uit de lucht en verzwakt het tegelijkertijd de impact ervan.
In het slotdeel laat Mahler krankzinnige blijdschap en bijna-eindes over elkaar heen buitelen, een gekmakende opstapeling van wendingen die elkaar de pas afsnijden. Mäkelä trekt ze uit elkaar en plaatst ze kuis en keurig op een rijtje. Nergens krijg je het gevoel dat er een draadje doorbrandt.
Mäkelä krijgt de vijf delen niet tot een overtuigend geheel gesmeed. Juist door zijn pogingen om orde te scheppen in de chaos verliest de Zevende aan zeggingskracht, hoe fenomenaal het orkest ook speelt. Dát is pas gekmakend.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie