Nieuwe ECB-leiding De president van de Europese Centrale Bank kondigde donderdag aan in februari vervroegd terug te treden. De strijd om haar opvolging komt in een stroomversnelling, in een periode van stress over de Franse staatsschuld en zorgen over de Franse presidentsverkiezingen.
Christine Lagarde, president van de ECB, tijdens de persconferentie in Frankfurt waar ze donderdag het besluit toelichtte de rente ongewijzigd te laten.
Op een politiek gevoeliger moment voor Europa kon het besluit van Christine Lagarde amper komen. De Française maakte donderdag bekend dat ze per 7 februari vervroegd terugtreedt als president van de Europese Centrale Bank. Ze zal Europa’s belangrijkste economische instelling daarmee verlaten in een periode van grote onzekerheid.
Terwijl op de financiële markten de stress hard is opgelopen over de hoge Franse staatsschuld, nemen bij Europese instellingen – inclusief de ECB – zorgen toe over de Franse presidentsverkiezingen, in april en mei volgend jaar. De radicaal-rechtse anti-EU-kandidaat Marine Le Pen ligt in de peilingen voorop. Een zege van Le Pen kan marktonrust veroorzaken. In Frankrijk, maar ook in andere eurolanden.
Met haar besluit versnelt de Française de strijd om haar opvolging, die achter de schermen al volop bezig is. Klaas Knot, oud-baas van De Nederlandsche Bank, geldt als een van de topfavorieten.
Officieel zou Lagardes termijn tot eind oktober volgend jaar lopen, maar al enige tijd zinspeelt de 70-jarige ECB-chef op een vervroegd vertrek. Ze zou in beeld zijn als voorzitter van het World Economic Forum, de denktank achter de jaarlijkse conferentie in Davos. Maar, en dat is waarschijnlijk belangrijker: met de vroege exit van Lagarde kan Emmanuel Macron, als huidige Franse president, nog meebeslissen over haar opvolger. Die benoeming is in handen van de 27 EU-leiders, die hierover bij meerderheid beslissen.
Hoewel Lagardes besluit van donderdag niet onverwacht komt, roept die wel vragen op. In juli had ze gezegd niet voortijdig weg te gaan als er „wolken aan de horizon opdoemen”. De forse stijging van de rente op Franse staatsleningen van de laatste weken – een teken van zorg van beleggers – vindt zij kennelijk niet zó groot dat ze niet weg zou kunnen. Intussen loopt ook de inflatie in de eurozone op: deze lag in september op 3,8 procent, terwijl de ECB streeft naar 2 procent.
Lagarde kreeg dan ook veel vragen over haar vervroegde vertrek tijdens een persconferentie donderdagmiddag. Deze stond toch al gepland na een reguliere ECB-vergadering, maar werd overschaduwd door het nieuws van haar terugtreden. Ze ontweek de vragen goeddeels en zei alleen in algemene zin dat de reden voor haar besluit was dat ze „vrijuit” wil kunnen spreken over „zaken die niet het monetair beleid betreffen”.
Ging dit over de Franse presidentscampagne? Lagarde vermeed het woord ‘Frankrijk’ zorgvuldig. Maar haar woorden doen denken aan een interview dat ze in juli gaf aan de Franse zakenkrant Les Echos. Toen zei ze: „Ik geloof dat een Europese stem moet worden gehoord in het Franse presidentiële debat.” Gevraagd door Les Echos of ze zich misschien zelf nog als presidentskandidaat zou opwerpen, zei ze: „Ik zal daarover nadenken.” En daarna zei ze: „Nee, ik maak een grapje. Dat staat nu niet op de agenda.” Donderdag, tijdens de persconferentie, trok ze het breder dan Frankrijk en zei ze dat haar „stem” kon „helpen, in vele hoeken van de wereld, niet alleen in Europa”.
Of een rol in de Franse campagne van Lagarde – die diende als minister van Financiën onder de centrumrechtse president Nicolas Sarkozy – enige invloed zal hebben, valt te bezien. Le Pen wordt in de meeste peilingen gevolgd door de radicaal-linkse Jean-Luc Mélenchon. Mélenchon opperde onlangs een deel van de Franse staatsschuld dat in bezit is van de ECB simpelweg te schrappen.
Wat beleggers extra nerveus maakt, is de kans van een cohabitation: een radicaal-rechtse president Le Pen, met een uiterst links parlement. Die kans is reëel, omdat de nieuwe president waarschijnlijk snel parlementsverkiezingen uitschrijft. Als kiezers zich daarin tegen de president keren, wordt hervormen welhaast onmogelijk.
Vooralsnog kan Frankrijk op de financiële markten blijven lenen. Maar als de rente verder oploopt, of beleggers zelfs wegblijven, kan een staatsschuldcrisis ontstaan. De marktstress zou bovendien kunnen overslaan naar andere eurolanden, zoals Italië. Achter de schermen denkt de ECB al na over een mogelijke interventie om een Franse staatsschuldcrisis te lijf te gaan. De nieuwe ECB-president zou hierin een cruciale rol krijgen.
Het is allerminst zeker dat Knot Lagarde opvolgt. De Nederlandse regering steunt Knot, maar de Spaanse regering heeft ook een kandidaat, oud-voorzitter van de Spaanse centrale bank Pablo Hernández de Cos. Zowel Knot als Hernández de Cos heeft een uitgebreid internationaal monetair cv. Mogelijk dienen zich de komende weken nog andere kandidaten aan.
Complicerende factor is dat ook twee andere belangrijke directieleden van de ECB vervangen moeten worden. Onlangs kondigde het directielid financiële markten, de Duitse Isabel Schnabel, al haar vervroegde vertrek aan. De termijn van hoofdeconoom Philip Lane, een Ier, loopt in mei af. De verwachting is dat al deze benoemingen in Brussel in één groot akkoord worden gegoten.
Daarin zal, zoals altijd bij de ECB, worden gezocht naar een evenwicht van bestuurders uit noordelijke en zuidelijke eurolanden. Traditioneel zijn Frankrijk en Duitsland altijd in de zeskoppige directie vertegenwoordigd.
Duitsland wilde volgens mediaberichten vasthouden aan Schnabels functie, maar daarna volgden berichten dat de Duitsers iemand willen voordragen als hoofdeconoom. Voor Frankrijk zou een Nederlandse president met een Duitse hoofdeconoom echter moeilijk te verteren zijn. Omgekeerd ligt het voor Duitsland lastig als Frankrijk de hoofdeconoom levert en de Spanjaard Hernández de Cos president wordt. De sleutel voor de oplossing van deze puzzel ligt met name in Berlijn en in Parijs – twee steden waar Knot al langs is geweest om zijn zaak te bepleiten.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie