De geopolitieke agressie van Trump, Poetin en Xi brengt de EU en Canada nader tot elkaar. Een eendaagse top in Montréal draait vandaag om de versterking van het partnerschap. ‘Wij kijken naar de wereld door dezelfde bril.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De 21ste EU-Canada-top van vandaag is bij voorbaat een doorslaand succes. Een ‘mijlpaal’ volgens EU-president António Costa, het moment in de geschiedenis waarop de Unie en Ottawa besluiten de banden nauwer aan te halen dan ooit. Met dank aan president Donald Trump, wiens rabiate America First-beleid de EU en Canada in elkaars armen drijft.
De euforie weerspiegelt zich in de omvang van de Europese delegatie bij de eendaagse top in Montréal. Naast Costa schuiven de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, en liefst tien Europees commissarissen aan, uitzonderlijk voor een bijeenkomst buiten Brussel. De commissarissen zijn mee om de ontwerpslotverklaring (‘Samen bouwen aan een Alliantie voor de Toekomst’) direct om te zetten in concrete afspraken.
‘We zullen een nog hechtere samenwerking tot stand brengen’, staat in de slotverklaring. Alles behalve het EU-lidmaatschap voor Canada. Dat is immers onmogelijk, omdat het niet op Europees grondgebied ligt. Ook niet op de Equal Earth-kaart, die onlangs door de VN werd vastgesteld als de nieuwe, realistischer afbeelding van de aarde.
Vermoedelijk is dat tot opluchting van de Canadese premier Mark Carney. Die won de verkiezingen in 2025, omdat hij korte metten maakte met Trumps retoriek over het inlijven van Canada als de 51ste staat van de VS. Die soevereiniteit vrijwillig deels overdragen aan de EU zou voor Carney onverkoopbaar zijn. Toenadering zonder toetreding, dat is ook de lijn van de Canadezen.
Die toenadering is al langer gaande. Het fel bediscussieerde handelsverdrag Ceta uit 2017 heeft de export en import van goederen en diensten tussen de EU-landen en Canada met 80 procent doen groeien tot 130 miljard euro per jaar. De EU is de derde handelspartner voor Canada (na de VS en China), andersom is Canada de twaalfde handelspartner voor de EU.
Recent verstevigde Canada de defensiesamenwerking met de EU. Canadese bedrijven kunnen profiteren van de 150 miljard euro aan leningen die de EU beschikbaar heeft voor het versterken van de defensie-industrie.
Canada is net als de EU een bondgenoot van Oekraïne. Het veroordeelt de Amerikaanse sancties tegen het Internationaal Strafhof. Carney was onlangs in het Europees Parlement om naar de Europese troonrede van Von der Leyen te luisteren en zelf te spreken. ‘Wij kijken naar de wereld door dezelfde bril’, stelt een betrokken EU-ambtenaar.
De speech van Carney begin dit jaar in Davos op het World Economic Forum is de EU evenmin ontgaan. Carney riep de ‘middelgrote machten’ in de wereld op zich te verenigen tegen de grote agressors VS, China en Rusland. Van zo’n coalitie maakt de EU graag deel uit, maar met één belangrijke kanttekening: de Unie ziet zich niet als middelgrote macht. Met 450 miljoen EU-burgers tegenover 40 miljoen Canadezen, moet Canada wel iets meer naar de EU schuiven dan andersom.
De alliantie die Carney, Costa en Von der Leyen zullen bezegelen, moet Canada en de EU ‘dieper’ en ‘strategischer’ aan elkaar vastklinken. De ‘geopolitieke spanningen’ (lees: Trump en Poetin), de ‘economische fragmentatie’ (lees: Trump en China), de klimaatverandering en de race om energie en schaarse grondstoffen dwingen daartoe. De oude tijden met de VS als militaire garantie, China als spullenleverancier en afzetmarkt en Rusland als exporteur van goedkope energie komen niet meer terug.
Brussel en Ottawa zetten in op het veiligstellen van de toeleveringsketens voor bedrijven, gezamenlijk onderzoek in schonere technologieën en het weghalen van de barrières voor de digitale handel. Canada heeft schaarse grondstoffen en energie (lng) waar Europese bedrijven om zitten te springen: de EU komt met koopgaranties en miljarden via de Europese Investeringsbank om de benodigde investeringen in de infrastructuur aan te jagen.
Canada mag meedoen aan het Europese Erasmus-programma voor de uitwisseling van studenten en onderzoekers. Verder krijgen Canadese bedrijven meer dan nu toegang tot de EU-subsidies voor wetenschappelijk onderzoek. Ook kan het land gebruikmaken van data die via de EU-satellieten (Galileo) binnenkomen.
De EU ziet de alliantie met Canada, die de komende tijd wordt uitgewerkt, als een blauwdruk voor andere betrouwbare partners als Australië, Zuid-Korea en Japan, die ook geen lid van de EU kunnen worden. Maar met Ottawa wilde Von der Leyen nog een stapje verder gaan: ze nodigde Canada in haar troonrede uit om ‘het eerste geassocieerde lid’ van de EU te worden.
Problematisch aan deze geste was dat ze die niet had doorgesproken met de lidstaten. Evenmin was duidelijk wat dit geassocieerde lidmaatschap precies inhoudt. Trump bestempelde Von der Leyens aanbod onmiddellijk als een ‘vijandige daad’ en dreigde met handelssancties tegen de EU.
Europese regeringsleiders waren ook niet unaniem enthousiast. Het meest uitgesproken was bondskanselier Friedrich Merz: hij vreesde niet alleen voor gedoe met de ‘echte’ EU-kandidaatlanden die al jaren in de wachtkamer zitten, maar had de term ‘geassocieerd lidmaatschap’ in mei speciaal gemunt voor Oekraïne om het land versneld in de EU te trekken.
De bondskanselier heeft de afgelopen dagen alles op alles gezet om de term ‘geassocieerd lid’ uit de EU-Canada-verklaring te halen, hetgeen tot irritatie bij de andere lidstaten leidde en het beeld van een ruziënde EU opleverde. In de uiteindelijke tekst is het gewraakte begrip vervangen door ‘het concept van een steeds hechtere associatie van Canada met de EU’. Met als toevoeging voor mogelijke twijfelaars, ‘zonder dat er sprake is van volledig lidmaatschap’.
Carney en de EU hebben er sowieso weinig baat bij om Trump te irriteren kort voor de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. En de Canadese premier weet: de handel van zijn land met de VS is zes keer zo groot als de handel met de EU.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant