AfD in Saksen-Anhalt In de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt, waar de uiterst rechtse AfD recent de verkiezingen won, maken linkse maatschappelijke organisaties zich zorgen. Ze vrezen meer dan stopzetting van subsidies. „We hebben maatregelen genomen om ons gebouw beter te beveiligen.”
Demonstranten tegen AfD in gesprek met Ulrich Siegmund (midden, op de rug gezien), AfD-leider in Saksen-Anhalt, in Maagdenburg.
De rode lampjes boven twee radiostudio’s branden: hier wordt opgenomen. Studio 2 van Radio Corax, een radiostation in Halle, Saksen-Anhalt, staat vol. Daar wordt het programma Musikland opgenomen, over het muziekleven in Saksen-Anhalt, vertelt radiomaker Valentin Endrass. „In de andere studio werkt een snuffelstagiair van een middelbare school aan haar project.”
Radio Corax is een ‘vrij’ radiostation, zoals die er in veel Duitse steden zijn. Ze worden gerund door een gemeenschap van vrijwilligers, stagiairs en een handvol mensen in vaste dienst. „Iedereen met een idee kan bij ons binnenlopen”, vertelt Endrass. „Wij begeleiden vrijwilligers en zorgen dat de kwaliteit goed is.” Er is een programma waar migranten een uitzending kunnen maken in hun eigen taal. Endrass leidt zelf een project waarin mensen met een beperking de kans krijgen een radioprogramma te maken.
Dit radiostation kreeg een eigen hoofdstukje in het verkiezingsprogramma van AfD in de deelstaat Saksen-Anhalt. De titel: „Draai de geldkraan dicht voor Radio Corax!” Eronder staat: „Radio Corax biedt een platform voor alle vormen van links extremisme, perverse regenboogideologie en genderideologie.” De partij wil de subsidies stopzetten en dat de media-autoriteit alle vrije radiostations opnieuw beoordeelt – waarmee wordt gesuggereerd dat ook de uitzendlicentie in gevaar is.
Dat zou best eens werkelijkheid kunnen worden. Begin september won AfD de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt. Bijna kreeg de partij een absolute meerderheid; daarvoor komt de partij drie zetels tekort. AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund rekent erop dat hij toch premier wordt, zo verkondigt hij al wekenlang.
Dat leek bluf, omdat alle andere partijen hebben gezegd dat zij Siegmund niet zullen steunen. De links-populistische BSW, die als enige geïnteresseerd was in samenwerking met AfD, zegt zich te zullen onthouden van stemming. Ook de conservatieve CDU zegt Siegmund niet te willen steunen.
Vorige maand boekte AfD wel een overwinning bij een andere stemming in het parlement: AfD’er Tobias Rausch werd verkozen tot voorzitter van het parlement, met een vrij ruime meerderheid. De stemming was geheim, er moeten naast AfD en BSW ook andere parlementariërs voor Rausch hebben gestemd. Waarschijnlijk zijn dat leden van de CDU, die de partijorders om geen AfD’ers in officiële posities te steunen, hebben genegeerd.
AfD-leider Ulrich Siegmund bij dezelfde demonstratie in Maagdenburg, 6 oktober
Zo lijkt Siegmund toch een reële kans te hebben om half december tot premier te worden verkozen. „Siegmund pokert niet”, analyseerde de regionale publieke omroep MRD, „hij heeft alle kaarten in handen.”
Maatschappelijke organisaties in Saksen-Anhalt houden vanaf de verkiezingsuitslag rekening met dit scenario. De ochtend na de verkiezingen was er een gezamenlijk ontbijt voor medewerkers van Radio Corax. Iedereen droeg zwart, er heerste een rouwstemming. „Het voelt alsof er iets kapot is gegaan”, zegt Endrass.
Ook bij andere organisaties was de shock groot; sommigen vrezen voor hun voortbestaan. De ene na de andere inzamelingsactie wordt georganiseerd – iedereen gaat ervan uit dat subsidies worden ingetrokken. „Help ons om te blijven”, staat er in hoofdletters op de website van de Flüchtlingsrat, een organisatie die opkomt voor de belangen van asielzoekers. „Wij vragen om uw steun”, schrijft de Evangelische Akademie van Lutherstadt Wittenberg op haar website. „Met uw donatie kunt u ervoor zorgen dat de democratie in Saksen-Anhalt in leven blijft”, staat boven een gezamenlijke fondsenwerving van tien organisaties, waaronder anti-racismeorganisatie Miteinander.
De financiële zorgen zijn het meest acuut, maar de dreiging gaat veel verder. „Saksen-Anhalt dreigt een proeftuin te worden voor de autoritaire transformatie van onze samenleving”, staat in een advies van een groep organisaties uit de deelstaat, waaronder Miteinander. Ze roepen maatschappelijke organisaties zich voor te bereiden op elke mogelijke maatregel, ook als die onwettig is.
Helemaal uit de lucht gegrepen is dat niet. De Oostenrijkste rechts-extremist Martin Sellner richtte begin dit jaar het Institute for Remigration in Saksen-Anhalt op. In de zomer verscheen een „beleidsdocument” van dit instituut over „remigratiebeleid” voor Saksen-Anhalt. De deelstaat kan een „modelstaat voor remigratie” worden „op nationaal en Europees niveau”. Daarvoor moeten „links-radicale structuren die zich verzetten tegen de migratiepolitiek” verdwijnen.
AfD zegt in Duitse media het instituut niet te kennen, en het document niet te hebben gelezen. Siegmund ondertekende wel een petitie voor remigratiemaatregelen in Europa, die Sellner samen met de Nederlandse extreemrechtse influencer Eva Vlaardingerbroek initieerde. Maatschappelijke organisaties zien het document als blauwdruk voor het AfD-beleid.
Demonstratie tegen AfD op 29 augustus in Halle, een week voor de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt.
Welke maatregelen AfD gaat nemen, blijft onduidelijk. „We gaan ervan uit dat ze elke mogelijke overheidsdienst die ze tegen ons kunnen inzetten, gaan gebruiken”, zegt Endrass van Radio Corax. Met welke scenario’s hij rekening houdt, wil hij „om strategische redenen” niet kwijt. „We bereiden ons op alles voor.”
De Flüchtlingsrat is er iets opener over. Robert Liebscher, die onder meer verantwoordelijk is voor het werven van donateurs, denkt dat zijn organisatie kan worden verboden. Zo’n maatregel staat niet in het verkiezingsprogramma van AfD. „Maar als ik eerlijk ben, denk ik dat het een kwestie van tijd is voor dat gebeurt zodra AfD eenmaal aan de macht is”, zegt Liebscher via de telefoon vanuit Berlijn.
De Flüchtlingsrat is al in gesprek met advocaten om zo’n beslissing aan te vechten als die eenmaal wordt genomen. Maar een verbod geldt direct, en wordt pas opgeheven als de rechter anders besluit. Dat kan maanden duren.
In de jaren negentig waren neonazi’s zo nadrukkelijk aanwezig in Halle, dat je niet altijd zonder nadenken de straat op kon als je voor een ‘linkse’ organisatie werkte. Sommige plekken in de stad waren dusdanig gevaarlijk, vertellen oudere medewerkers bij Radio Corax hun jongere collega’s, dat je vooraf je route moest plannen om niet onverwachts in een verkeerde straat te belanden. Voor je het wist kon je een klap krijgen, of lagen de ruiten van je auto aan diggelen.
Endrass heeft die tijd nooit meegemaakt. Nog voor hij van West-Duitsland naar Halle verhuisde, waren de maatschappelijke organisaties in Halle zo goed georganiseerd dat het lukte om de groepen nazi’s terug te duwen. In de binnenstad zijn op haast elke lantaarnpaal stickers geplakt: „Tegen nazi’s – en iedereen die voor hen de weg bereiden”, of: „Geen plek voor de Identitaire Beweging”, verwijzend naar een organisatie die de Duitse veiligheidsdienst als extreemrechts heeft aangemerkt. Tien jaar geleden probeerde die groep zich te vestigen in het centrum van de stad: er werd een huis gekocht, waar lezingen en feesten werden georganiseerd. Na drie jaar vertrokken ze, na aanhoudende protesten.
Niet dat extreemrechtse groepen zich helemaal niet meer laten zien, in Saksen-Anhalt zijn regelmatig geweldsincidenten waar extreemrechtse groepen bij betrokken zijn. De autoriteiten telden er 90 in 2025. Maar Endrass voelt zich als witte man redelijk veilig op straat. Het centrum van Halle was het enige van de 41 kiesdistricten waar AfD niet de grootste partij werd.
Endrass vreest dat die rustige tijd voorbij is. Het is mogelijk dat extreemrechtse groeperingen, die volgens de autoriteiten al meer jongeren trekken, op de golf van het succes van AfD meeliften en weer nadrukkelijker aanwezig op straat verschijnen. Endrass houdt er rekening mee dat Radio Corax doelwit kan zijn. „We hebben maatregelen genomen om ons gebouw beter te beveiligen.” Medewerkers kregen al een training in wat ze moeten doen als het gebouw wordt aangevallen. Ook de Flüchtlingsrat zegt „gedwongen te zijn om veiligheidsmaatregelen te nemen”, maar wil geen details kwijt.
„Het voelt onwerkelijk dat ik dit nu hardop uitspreek, dat dit nu gebeurt in Duitsland”, zegt Liebscher van de Flüchtlingsrat. Hij vreest voor het voortbestaan van de organisatie. „Op de een of andere manier zullen we wel doorgaan”, zegt hij. „Het slechtste dat nu kan gebeuren, is dat iedereen denkt dat alles verloren is, en dat AfD simpelweg zijn gang kan gaan en dat we er niks tegen kunnen doen.” Dat kan wel, zegt Liebscher. „We moeten laten zien welke onwettige en ondemocratische besluiten genomen gaan worden. Dan is er een kans dat het anders loopt. Daarom zullen we niet opgeven.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie