Een gesprek bij Eva over AI in het onderwijs laat me niet los. Vorige week zat techenthousiast Alexander Klöpping aan tafel om erover te praten. Hij had een voorbeeld meegebracht voor somberende leraren, die vooral bezig zijn papers door plagiaatdetectie te halen en hun werkplezier verliezen. Kijk, zei hij, AI hoeft niet per se iets te zijn wat je moet verbieden. Enter vlogger Chloe, die je leerlingen „letterlijk” (dixit Eva Jinek) terugneemt in de tijd. Chloe is een knappe jonge vrouw in een strakke militaire outfit die zichzelf filmt terwijl ze als nep-journalist een dagje gaat D-dayen. „Ik ben in het zuiden van Engeland, het is juni 1944 en vandaag wordt het een droevige dag, ik ga niet tegen je liegen.” Plons, water, soldaten, op weg naar het strand. Einde filmpje.
„Dus dan ga je niet meer tekstueel verwerken, je gaat het visueel, auditief tot je nemen,” reageert Jinek. Klöpping knikt. En er valt zoveel meer te bedenken voor docenten, zoals games en simulaties. Jinek is excited over wat er allemaal gaat komen.
Ik wil ook excited zijn. Maar ik weet niet goed wat ik zojuist heb gezien. Bedoelt Klöpping dat leerlingen zelf dit soort vlogjes gaan maken voor geschiedenis in plaats van een werkstuk te schrijven? Of is dit bedoeld voor de opleiding journalistiek? Hoe gaan leraren dit beoordelen? Telt de geliktheid van het filmpje, toets je AI-vaardigheden, of toch zoiets als een kloppende weergave van de geschiedenis?
Wat ze bij Eva vergaten te vertellen, is dat Chloe volledig AI-gegenereerd is – wie goed kijkt ziet linksonder tijdens het filmpje klein ‘Made with AI’, dat was mij bij de eerste keer kijken ontgaan, want Chloe trekt alle aandacht. Ze figureert in de reeks Chloe vs. History, waarin ene Chloe in outfitjes verslag doet van slachtpartijen, onder meer bij de Vikingen en de Romeinen. Wat ze bij Eva ook niet vertelden, is dat een kalende man op een zolder dit lekkere wijf heeft geprompt. In een reportage van RTL Nieuws vertelt een docent dat ze de filmpjes gebruikt als lesmateriaal. Aha, zo vervangt ze de 2 uur en 49 minuten durende D-Day van Steven Spielberg (Saving Private Ryan) door een vlot Insta-filmpje van 30 seconden met dezelfde immersieve techniek. Maar wacht, is het sowieso niet veel leuker om naar Chloe te kijken in plaats van naar je docent? Blijf thuis! Zet gewoon AI-docent Chloe voor de klas. Vanaf nu lezen we geen boeken meer (‘tekst verwerken’), maar kijken we naar geschiedenisporno. Geschiedenis als een bewegende selfie, waarbij vermaak het doel is, niet iets leren.
Noem deze aanvulling mijn Klöpping-corvee (de term die AI-specialisten grappend gebruiken als Klöpping op tv is geweest, waarna er dingen verhelderd moeten worden), maar zie bovenal hier in een notendop hoe een talkshow al entertainend langs de problemen van AI-gegenereerd onderwijs scheert: lesmateriaal vol stereotype vrouwen die genderongelijkheid verder bevordert, want zo zijn AI -modellen getraind; leerlingen die niet meer kunnen lezen of schrijven, terwijl lezen en schrijven leren denken is. Laat staan dat ze leren wat historisch denken is, zoals bronnen beoordelen, meerdere perspectieven op de geschiedenis en bronnenkritiek.
Maar tuurlijk, er zijn zeker tal van mogelijkheden met verzonnen ooggetuigen. „Hi, ik ben Chloe, zo leuk dat je kijkt. Ik ga niet liegen tegen je, vandaag wordt een kutdag uit de geschiedenis. Ik mag met de trein een stukje mee, in de richting van Polen.”
O, ik ben zó excited over wat er allemaal nog komen gaat.
Gelukkig oppert Klöpping ook iets zinnigs, wat Laurens Dassen (Volt) ook al een tijd roept: we hebben een volwaardige minister voor Digitale Zaken nodig die serieus beleid gaat maken voor het onderwijs, voor politici, juristen, defensie, ja voor de hele Nederlandse samenleving.
Liberalen wuiven het weg (onze minister van Onderwijs (!) Rianne Letschert noemde AI-gebruik door politici zelfs schouderophalend „een boomerdiscussie”). In landen als Polen, Estland en Denemarken is er niet alleen een minister met Digitale Zaken in de portefeuille, maar zijn er inmiddels ook duidelijke richtlijnen voor het onderwijs. Nederland heeft nauwelijks beleid. Digitale geletterdheid is een kerndoel, maar er is geen landelijke richtlijn voor toetsing, behalve dat de regering scholen graag autonomie geeft in deze kwestie. Dat komt erop neer dat iedere school zelf het wiel moet uitvinden. Denemarken doet het omgekeerde: daar maakt de overheid richtlijnen voor toetsing en AI. Sinds dit schooljaar moeten Deense scholieren hun eindwerkstuk mondeling verdedigen en schrijven ze vaker op school, met de hand. Onderzoek wijst uit dat het leerlingen helpt als ze weten wanneer ze AI wel en niet mogen gebruiken.
Want waartoe leid je leerlingen op? Wat vinden we als samenleving belangrijk? Als dat is: zelf leren denken, bronnenonderzoek, reflectie, schrijven, lezen en rekenen, dan moet je grenzen stellen aan (generatieve) AI. Anders dan liberalen suggereren is begrenzen niet betuttelend, maar een kerntaak van opvoeders en van het onderwijs. Wat gelukt is met telefoons, moet ook gebeuren voor AI. Ik gun onze leraren en leerlingen dat ze niet ‘letterlijk’ alles ‘auditief visueel’ met Chloe tot zich hoeven te nemen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie