Wapenstilte Zuid-Oekraïne Een aan Melania Trump toegeschreven wapenpauze brengt de bevolking in Olesjky eindelijk hulp, maar ontketent ook een propagandastrijd.
Vrijwilligers van het Rode Kruis verplaatsen een man met een beperking op een brancard naar een ambulance, tijdens een evacuatie naar een veilige plek
De wapens zwijgen langs het zuidelijkste puntje van de rivier Dnipro. Het aan first lady Melania Trump toegeschreven tijdelijk humanitair staakt-het-vuren om de inwoners van het zwaar belaagde dorpje Olesjky te helpen, houdt stand. Met luid klaroengeschal komt Rusland de bevolking redden die door de eigen invasie in de verdrukking is gekomen, onder toezicht van Oekraïense afgevaardigden.
Op weg ging een karavaan van vijfentwintig bussen, met ruimte voor 750 passagiers. Daarnaast negen ambulances voor eventuele evacuaties. Voor wie wil blijven, pakten Russische vrijwilligers blikvoedsel, medicijnen, hygiëneproducten en brandstof voor generatoren.
Het is een uiterst ongewoon beeld. De Oekraïense mensenrechtenombudsman zij aan zij met de Russische. Dmytro Loebinets heeft een Oekraïens vlaggetje op zijn mouw en het Oekraïense wapenschild op zijn petje. De blonde Jana Lantratova draagt de Russische driekleur op haar jas.
Loebinets praat tijdens zijn bezoek voortdurend Oekraïens, ook tegen zijn Russische collega, en krijgt op de Russische staatstelevisie een voice over. „Ik dank de mensen die de wapenstilstand handhaven en monitoren”, zegt Loebinets. „Geen van de zijdes hebben het bestand ook maar één keer geschonden”. Lantratova knikt instemmend.
De Russische mensenrechtencommissaris Jana Lantratova en de Oekraïense ombudsman voor mensenrechten Dmytro Loebinets.
Het stadje Olesjky ligt aan de door Rusland bezette zijde van de rivier de Dnipro. Voor de oorlog woonden er zo’n 25.000 inwoners. Deze week waren dat er nog omstreeks 1.500. De bevolking leeft in de frontlinie. Rusland gebruikt de stad om hiervandaan aanvallen te lanceren op de stad Cherson, aan de overzijde van de rivier. Inwoners worden sindsdien voortdurend geteisterd door het geluid van inkomende en uitgaande drones en artillerie. Om de aanvallen af te weren, poogde Oekraïne de aanleverroutes voor het Russische leger met tegenaanvallen af te knijpen. Mede daardoor zijn er sinds mei al geen voedselleveranties meer. Daarnaast heeft Rusland ook een groot gebied ondermijnd.
Iedereen die in Olesjky is achtergebleven heeft verschrikkingen doorgemaakt. Meerdere gevluchte Oekraïners stellen gemarteld te zijn door de Russische bezetter. Ook werd de bezette rivieroever het zwaarst getroffen door de overstroming als gevolg van het opblazen van de stuwdam in 2023, iets hoger in het stroomgebied gelegen. De verwoesting aan deze oever van de rivier is groot.
De wapenstilstand begon in de ochtend van 27 oktober. Als de afspraak standhoudt, wordt er tot 1 november niet geschoten rond Olesjky. Dit betekent ook dat het even stil is in de grote havenstad Cherson, die daar direct tegenover ligt. Daar wonen nog 60.000 mensen; voor de oorlog telde de stad 290.000 inwoners.
Op sociale media zijn files te zien richting de havenstad. Veel mensen komen kijken wat er over is van hun huizen in de stad en in de dorpen langs de rivier. Bohdan Voznytsia is een leraar op een beroepsopleiding in de stad, al vindt het meeste onderwijs online plaats. Dagelijks, ziet hij, wordt Cherson bestookt door onder meer raketten, artillerie en glijbommen. Bohdan is nooit vertrokken, maakte de bezetting mee in 2022 en woont in de gevaarlijke ‘rode zone’ aan de oever. „We krijgen natuurlijk alles mee over Olesjky”, zegt hij telefonisch. „De afgelopen dagen werd er niet geschoten, maar de stilte is gespannen. We verwachten dat het gevaar op ieder moment kan toeslaan.”
Kleine first person view-drones ziet hij nog steeds in de lucht patrouilleren, al weet hij niet of het Oekraïense of Russische drones zijn. En vanwege de herfst zijn er steeds minder bladeren om onder te verstoppen.
Dat Rusland de aandacht trekt met een humanitaire reddingsactie is wrang en voor veel Oekraïners pijnlijk. In de poging kleine stapjes naar een vrede te zetten, probeert Oekraïne al lange tijd lokale of sectorale staakt-het-vurens met Rusland te sluiten, maar vond eerder geen gehoor. „De Russen redden nu mensen uit een situatie die ze zelf gecreeërd hebben. Dat hadden ze al veel eerder kunnen doen”, zegt Bohdan.
De Oekraïense ombudsman Dmytro Loebinets stelde al in mei voor om inwoners uit Olesjky te evacueren, gedurende de dagen dat Poetin eenzijdig een korte wapenpauze afkondigde voor de Tweede Wereldoorlog-parade. Het verzoek bleef volgens hem onbeantwoord.
In juli probeerde Loebinets het tevergeefs via het Rode Kruis. In september stelde hij dat 358 mensen in het gebied bij zijn kantoor urgent hulp hadden gevraagd maar dat Rusland zich niet bereid had getoond hulp toe te staan. Toen kwam Melania Trump ten tonele. Poetin bedankte haar tijdens het overleg met de Amerikaanse onderhandelaar Witkoff in Moskou vorige week. Hoewel nog onduidelijk is wat haar rol precies is geweest in de onderhandelingen, kreeg zij van alle partijen de eer.
En nu wordt Oekraïne als agressor afgeschilderd op Russische media. De voormalig CNN-verslaggever Rick Sanchez die nu voor het Russische propaganda-medium RT werkt, ging mee met de karavaan. Hij zegt voor de camera dat „alle kanten van het verhaal” in ogenschouw genomen moeten worden. Om daarna de schuld vooral aan één kant te leggen: „Inclusief de afgrijselijke dingen die, het meest nadrukkelijk, zijn uitgevoerd door Oekraïne en zijn regering.”
De burgers die weg willen kunnen kiezen: naar Rusland of naar Oekraïne. Voor de twee bestemmingen waren verschillende bussen ingericht. Op veel gedeelde beelden wordt de Oekraïense ombudsman Loebinets in de armen gevallen door een vrouw met een lila winterjas. „Wat zijn we blij”, zegt de vrouw. Zij gaat naar Oekraïne, heeft haar bestemming al geregeld.
Politieagenten op het perron in Dnipro nadat het treinstation is getroffen door een Russische droneaanval, op 29 oktober.
Hoewel het aantal burgers dat naar Oekraïne of Rusland gaat geïnterpreteerd zal worden als een populariteitswedstrijd, hangt het voor een deel ook gewoon samen met waar mensen het makkelijkst onderdak kunnen vinden. Rusland heeft op dat gebied veel te bieden – een enorm land waar geen grootschalige invasie plaatsvindt, en zelden huizen kapotgeschoten worden. Inwoners die echt die kant op hadden gewild, hadden die keuze al veel eerder kunnen maken. Terwijl een reis naar Oekraïne duur was en alleen met een grote omweg bereikt kon worden.
Ofschoon burgers en regering aan Oekraïense zijde overwegend blij zijn dat er eindelijk iets gebeurt om de humanitaire catastrofe te verzachten, is er ook kritiek. Eén dag voor de wapenstilstand vielen er burgerdoden in meerdere steden door de Russische aanvallen. Waaronder vijftien doden in de stad Dnipro, omdat een kamikazedrone insloeg op het treinperron waar reizigers stonden te wachten. De humanitaire operatie in Olesjky slokt buiten Oekraïne alle media-aandacht op voor het land. Terwijl uit de aanvallen blijkt dat Rusland nog altijd geen acht slaat op mensenleed in Oekraïne.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie