Energiecrisis Na de energiecrisis van 2022 hebben veel mensen hun huis verduurzaamd om minder kwetsbaar te zijn voor de grillige gasprijzen. Toch is er nog altijd een grote groep mensen in een fragiele situatie. Zij maken zich zorgen om het dure stookseizoen.
Ben Gagliardi heeft plafondisolatie in het dak laten aanbrengen.
Buien, stormachtig weer en koude nachten: de herfst kondigde zich afgelopen week aan. Met de wintertijd is ook het stookseizoen begonnen. En dat terwijl de gasprijs op woensdag naar het hoogste niveau klom sinds 2022.
Op de Amsterdamse gasbeurs Title Transfer Facility (TTF) schoot de gasprijs boven de 98 euro per megawattuur. Een ruime verdriedubbeling van de gasprijs ten opzichte van begin 2026, voordat de Verenigde Staten en Israël hun bombardementen op Iran begonnen. De verstoring van de energiemarkt drijft de gasprijzen omhoog.
De Europese gasopslagen zijn relatief weinig gevuld, waardoor de prijs verder dreigt op te lopen. Die voorraden zijn bedoeld om de winter door te komen, zodat landen niet in de dure wintermaanden gas hoeven in te kopen. Maar omdat de gasprijs afgelopen zomer al hoog lag door de afgesloten Straat van Hormuz, was het minder rendabel voor energiebedrijven om de gasopslagen te vullen dan voorgaande jaren. Als komende winter de vraag naar gas groot is door kou, kan Nederland genoodzaakt zijn om extra duur gas op het laatste moment bij te kopen.
Wat betekent dit voor Nederlandse huishoudens de komende maanden? Kan de kachel maar weinig aan? Of hebben huishoudens minder gas nodig door betere isolatie of een waterbesparende douchekop? Kortom, hoe zijn Nederlandse huishoudens voorbereid op de dure stookmaanden?
Aan de ene kant zit „verduurzaming enorm in de lift”, zegt onderzoeker Peter Mulder van onderzoeksinstituut TNO. „Er zijn steeds meer aanwijzingen dat Nederlanders zich structureel aanpassen aan de hoge energieprijzen. Zij tellen hun knopen: het is nu de zoveelste keer dat het in de winter misgaat en de stabiliteit in de wereld neemt niet toe.”
Sandra Soer kookt veel met de airfryer in plaats van het fornuis, plakte folie op de radiator en gebruikt thermocover op de ramen.
In allerlei cijfers zie je terug dat woningen de afgelopen jaren in een versneld tempo verduurzaamd worden. Zo becijferde Kenniscentrum Duurzaam Leven (voorheen Milieu Centraal) vorige maand dat 82 procent van de woningeigenaren (niet huurders) extra heeft geïsoleerd. „Dat kan van alles zijn, spouwmuren, vloer, dak, ramen”, zegt Simone Tresoor van het Kenniscentrum. De warmtepompsector schat in dat het aantal geïnstalleerde warmtepompen dit jaar al over de 1 miljoen kan gaan, al is dat nog onzeker. Met een hybride warmtepomp wordt het huis deels elektrisch verwarmd, en is er dus minder aardgas nodig.
Verkopers van warmtepompen en isolatie hebben het drukker. Het isolatiebedrijf Lammertink Isolatie uit Twente ziet de aanvragen voor nieuwe isolatie verdubbelen, zegt een medewerker. „Het is wel typisch voor de winter dat het drukker is zodra het najaar begint. Maar we krijgen nu opvallend meer aanvragen binnen dan voor de oorlog in Iran.” Zo’n 20 à 30 procent meer, schat hij.
Ook andere leveranciers van bijvoorbeeld warmtepompen en thuisbatterijen zien meer animo. Veel klanten zaten „eerst lang in de oriëntatiefase”, zegt een medewerker van ElementenEnergie.nl bv uit Enschede. Sinds de oorlog in het Midden-Oosten zijn „zij sneller bereid tot aankoop over te gaan”. Naast de hoge prijzen, speelt ook de aanstaande warmtepompverplichting, die in 2029 ingaat, een rol. Vanaf dan moeten de meeste huishoudens verplicht een warmtepomp aanschaffen bij het vervangen van de cv-ketel.
Dinsdag organiseerde de gemeente Utrechtse Heuvelrug een inloopmiddag voor informatie over isolatiesubsidie. „Die werd drukker bezocht dan normaal”, zegt een projectleider. „We krijgen ook veel aanvragen binnen en de hoge energieprijs wordt vaak als motivatie genoemd.”
Uit een donderdag verschenen onderzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) blijkt dat de overheid in de afgelopen vijf jaar via de ISDE-subsidie ruim een miljard euro uit, voor bijna een miljoen isolatiemaatregelen verstreek. Een lagere energierekening en het warm houden van het huis zijn vaak de redenen achter de aanvraag.
Maar dat is niet het hele verhaal. Het zijn vooral de midden- en hogere inkomens met een koopwoning die verduurzamen. Niet iedereen kan zich aanpassen aan de hoge energieprijzen, zegt Mulder van TNO. „Deze groep heeft om allerlei redenen onvoldoende mogelijkheden om te verduurzamen. Mensen hebben leenangst, stress, gezondheidsproblemen of vertrouwen de overheid niet [en willen om die reden geen subsidie ontvangen].”
Een half miljoen Nederlanders, 6 procent van de bevolking, leeft in energiearmoede, blijkt uit cijfers van CBS en TNO de afgelopen jaren. Dat gaat om mensen met een laag inkomen die wonen in een slecht geïsoleerd huis en/of hoge energiekosten hebben, aldus TNO. Nog eens 11 procent (950.000 mensen) loopt het risico in energiearmoede te belanden.
TNO heeft nog geen cijfers over 2026, maar uit eerder onderzoek blijkt dat de afname van het aantal mensen in energiearmoede is gestagneerd. Nadat landelijke steunmaatregelen uit de vorige energiecrisis werden stopgezet in 2024, groeide deze groep van 3,6 naar 6 procent. „Mensen met een variabel energiecontract die afhankelijk zijn van gas, lopen het meeste risico”, zegt Mulder. Nederlanders met een hoog inkomen hebben vaker een vast contract.
Merken energieleveranciers nu dat meer mensen door de hoge energieprijzen in de problemen komen? Grote aanbieders, zoals Eneco en Vattenfall, zien nu geen stijging in het aantal hulpvragen van klanten of betalingsregelingen. Maar, benadrukt Eneco, die hoge energieprijzen hebben vaak een vertraagd effect bij betalingsproblemen en kunnen deze winter nog komen. Ook reageren Nederlanders wisselend op de onzekerheid over hoge energieprijzen, merkt Vattenfall. „De ene groep denkt: ik wil zekerheid en zet de prijs vast, ook al is die hoog. De andere groep wacht juist af en blijft bij een variabel contract”, zegt een woordvoerder.
Energieleverancier Budget Thuis (op drie na grootste aanbieder) ziet wél al signalen dat meer mensen moeite hebben om hun energierekening te betalen. Zo belden „enkele honderden klanten” met zorgen of vragen over de energierekening, zegt de leverancier. Budget Thuis ziet „betaalproblemen” ontstaan bij mensen die overstappen van een vast naar variabel contract en vervolgens te maken krijgen met de hoge energieprijzen.
Ook organisaties in de schulphulpverlening registreren toenemende zorgen over de energierekening bij mensen met een lager inkomen. Zo heeft Geldfit sinds 2021 een landelijke bellijn waar mensen kosteloos advies kunnen inwinnen. Directeur Martin Suithoff: „Dit jaar verbreken we alle records.” De organisatie merkt dat mensen hen beter weten te vinden, maar ook dat geldzorgen toenemen. „Veel vragen gaan over energie. Zoals: ik kan nu mijn voorschot [de geschatte, maandelijkse afdracht op je energierekening] betalen, maar over drie maanden niet meer.”
Na twee energiecrises heeft Ben Gagliardi op alle mogelijke manieren zijn huis geïsoleerd: vloerisolatie, isolatiechips, dakisolatie, tripleglas-ramen.
De hoge gasprijzen doen denken aan de energiecrisis van 2022 na de Russische inval in Oekraïne. Maar er zijn verschillen. De gasprijs van 98 euro per megawattuur is minder hoog dan de piek in 2022 van ruim boven de 300 euro. Terwijl energieleveranciers in 2022 bijna geen vaste contracten meer uitgaven, heeft inmiddels de helft van de Nederlanders een vast energiecontract. Ook trekt het kabinet minder geld uit dan in 2022 (een krappe 1 miljard euro tegenover 2.8 miljard euro) om Nederlanders te compenseren voor de hogere energiekosten.
Door verduurzaming wordt ook de groep mensen die in energiearmoede leven kleiner, zegt Mulder. Zo worden huizen met de slechtste energielabels gesloopt of verduurzaamd door woningcorporaties. Zij betalen de prijs van deze gasprijsniveaus.”
Voor mensen met een laag inkomen zijn er renteloze leningen of subsidies. „Op papier zouden dit soort regelingen voldoende moeten zijn”, zegt Mulder. „Maar in de praktijk wordt er onvoldoende gebruik van gemaakt. „Er wordt vaak van uitgegaan dat mensen individueel actie ondernemen.” Dat ziet ook hoogleraar duurzaamheid en ethiek aan de Radboud Universiteit Marc Davidson: „Het lijkt soms alsof je meerdere diploma’s nodig hebt om subsidies aan te vragen. Het werkt niet als je minder bedeelde groepen via prijsprikkels of ingewikkelde procedures wil laten verduurzamen. Daar moet de overheid de regie nemen.”
Verduurzaming kan weliswaar ook kleinschalig, zegt Tresoor van Kenniscentrum Duurzaam Leven, maar het zal lang niet altijd genoeg zijn. „Je kan radiatorfolie plakken, een spaardouchekop ophangen, tochtstrips kopen, je thermostaat op 19 graden zetten of niet langer douchen dan vijf minuten.” Dat zijn kleine dingen die een beetje zullen helpen. „Er is een groep mensen die niet meekomt en die enorm in de problemen zit.”
Waar de energiecrisis voor de een een impuls is om te verduurzamen, krijgt de ander nog meer moeite met het betalen van de energierekening. „En zo verdiept de kloof zich tussen de groep die kan verduurzamen en die zich niet kan aanpassen aan de hoge energieprijzen”, zegt Mulder.
„Iedereen moet kunnen wonen en het huis verwarmen, dat is geen luxe”, zegt Davidson. „Dat zijn primaire levensbehoeften.”
Stekkers uit apparaten die niet worden gebruikt, koken met een elektrische pan en de wasmachine pas aan als de zon schijnt: Sandra Soer maakt van energie besparen een sport. Dat moet ook wel. Twee jaar geleden werd ze ernstig ziek, vertelt Soer vanuit haar woonkamer in Zwolle, en viel haar jaarlijkse inkomen terug naar 20.000 euro. Een hard gelag: sinds haar 21ste werkte ze in het gevangeniswezen, als docent en had ze een goed inkomen.
De energierekening werd direct een grote kostenpost. „Je komt in een situatie waarin je ziet dat het financieel echt mis kan gaan lopen.” Dat wilde Soer niet afwachten. Ze zag een flyer in een kerstpakket van Warm Thuis Zwolle, een lokale hulporganisatie die langskomt met energiecoaches voor gratis energieadvies, en nam contact op. Een klusser bracht tochtstrips aan bij de kozijnen en radiatorfolie achter de verwarming. Uiteindelijk bleek ook de vloer, op kosten van de gemeente, te kunnen worden geïsoleerd.
„Voor mij was het een hoge drempel om die hulp te accepteren”, zegt Soer. „Ik wil mijn hand niet ophouden.” Maar eigen spaargeld had ze niet; de handicap van haar zoon brengt extra kosten met zich mee, een buffer kon ze niet opbouwen. Zelf zit ze deels in een rolstoel. Verhuizen ligt daardoor ingewikkeld, maar door de overwaarde van haar huis kwam ze niet in aanmerking voor gunstige verduurzamingsleningen voor mensen met een laag inkomen.
„Je wordt er heel inventief van”, zegt Soer monter. De verwarming gaat enkel nog aan met bezoek, het gasfornuis blijft vrijwel uit. Met een app volgt ze de luchtvochtigheid in huis, net als de actuele energieprijzen van haar leverancier. „Ik probeer gewoon altijd zelf de regie te pakken.” Omdat Soer onlangs officieel is afgekeurd om te werken, krijgt ze binnenkort een transitievergoeding van haar oude werkgever. Ze hoopt daarmee ook het gasfornuis te kunnen vervangen voor een elektrische kookplaat.
Toch maakt ze zich zorgen over de komende winter. Ontstaat er schimmel in huis door het zuinige stoken? Begeeft de cv-ketel het niet bijna? Ook heeft Soer een dynamisch energiecontract, omdat een vast contract tot te hoge maandlasten zou leiden. Nu heeft ze een leverancier gekozen die geen terugleverkosten rekent voor haar zonnepanelen. Maandelijks draagt ze 300 euro af. „De energieleverancier zegt dat het te laag is. Maar ik kan niet meer missen.”
Bij Ben Gagliardi in Schagen is de stukadoor deze week nog langsgekomen om de zolder af te werken. Dat was nodig na de plafondisolatie die hij daar in het dak had laten aanbrengen. In de straat „tocht het flink”, zegt hij. „We wonen in een doodlopende straat die aan drie kanten omringd wordt door weilanden en sloot. Het kan hier behoorlijk waaien.”
Na twee opvolgende energiecrises heeft hij zo’n beetje op alle mogelijke manieren zijn huis geïsoleerd, om minder gas te hoeven kopen voor het warm houden van het huis. Dat deed hij met subsidies van het Rijk en van de gemeente Schagen. In 2024, na de eerste energiecrisis, begon hij met vloerisolatie. „Daar heb ik isolatiechips in laten aanleggen”. Een jaar later volgden de ramen „tripleglas-plusplusplus”. En vorige maand dus die dakisolatie op zolder met kunststofplaten. „Ik heb het maximale uit de beschikbare subsidies gehaald.”
Niet alles is betaald met subsidies – „twee derde van de verbeterde isolatie van het huis heb ik zelf betaald.” In combinatie met de warmtepomp, de zonnepanelen op het dak en de elektrische boiler voor het douchen, heeft hij ruim boven de 10.000 euro zelf bij gelegd, zegt hij. Deels met een speciale lening met lage rente.
En niet alleen geld, hij heeft er ook tijd ingestoken. „Ik heb hele studies over isoleren gedaan. Zo kwam ik uit bij een lokale klusser die de dakisolatie voor de helft deed van die bij de buurman. Ook het uitzoeken van de warmtepomp was ingewikkeld, we moesten er een zoeken die niet te veel lawaai maakt voor de buren. Dat is ook duurder.” Hij heeft ook meegeklust. „Om de dakisolatie aan te brengen moest de klusser steeds onze ladderachtige zoldertrap op en af. Ik ben met pensioen, dus heb hem gewoon geholpen.”
„Ik ben geen green freak die het huis verduurzaamt voor het milieu, ongeacht de kosten. Ik wil er wel voordeel uit halen.” Zijn maandelijkse energiekosten voor gas en elektriciteit zijn inmiddels gedaald van 250 euro per maand voor de ingrepen naar 35 euro per maand. „Maar tuurlijk zijn er nog indirecte kosten zoals het terugbetalen van de lening voor de warmtepomp. De verduurzaming gaat ongeveer twintig jaar mee, zeggen ze, dus onderaan de streep haal je de kosten er wel uit. En je krijgt er ook een stukje zekerheid mee terug, omdat je zo minder kwetsbaar bent voor de stijgende gasprijzen.”
Rinus Tuller heeft geluk dat zijn twee-onder-een-kapwoning aan de oostkant wordt beschermd door het huis van zijn buren, zegt hij. „De koude wind uit het noordoosten waait niet vol tegen mijn muren, omdat de buren het opvangen.” Maar, „ik zit toch altijd met drie losse kanten.” En dus kost het hem relatief veel energie om zijn huis warm te houden.
Om niet te veel duur gas te hoeven kopen, verwarmt hij vanaf dit stookseizoen zijn huis met een hybride warmtepomp. Dat werd hem geadviseerd bij een informatie-avond over de oplopende energieprijzen. Daardoor wordt het huis meer verwarmd met elektriciteit en minder met aardgas. Op de enkele zonnige dagen in het stookseizoen kan hij zelfs zijn eigen opgewekte elektriciteit gebruiken van de zonnepanelen op zijn dak.
Het hele huis ‘opstoken’ doet hij er niet mee. „Dan moet je een hele zware warmtepomp hebben.” Ik verwarm de keuken en een bijkeuken met de warmtepomp. De woonkamer verwarm ik met een houtkachel.” Hoeveel hij precies gaat besparen, weet hij nog niet.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie