Sinds het uitbreken van de oorlog in Iran stijgen de olieprijzen en maken oliebedrijven flinke winst. Lezers vroegen zich af hoe het kan dat benzine aan de pomp toch zo duur blijft. Experts stellen dat de overheid nauwelijks invloed heeft op de prijzen.
De olie-industrie heeft sinds het uitbreken van de Iranoorlog 36 miljard euro winst gemaakt in de EU, zo blijkt uit onderzoek in opdracht van Greenpeace. Een groot deel daarvan zou zijn verdiend met de verkoop van brandstof aan automobilisten. Dat roept vragen op, want door de oorlog is wereldwijd een flinke oliekrapte ontstaan en is de inkoopprijs van ruwe olie sterk gestegen. NU.nl sprak met experts, die vragen van lezers beantwoorden.
Hoe kan de olie-industrie zoveel winst maken terwijl ruwe olie duurder wordt?
"Grote oliebedrijven, zoals Shell of BP, doen heel veel zelf: van oliewinning en transport tot het omzetten van ruwe olie naar brandstof in eigen olieraffinaderijen, en de verkoop daarvan aan de pomp. Voor deze bedrijven verandert er dus niet veel aan de kosten die zij maken om bijvoorbeeld olie uit de grond te winnen", zegt energie-expert Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS).
Maar omdat er door de oorlog in Iran en de geopolitieke spanningen een wereldwijde oliekrapte is, is de olieprijs op de wereldmarkt wel gestegen. "Ook zijn er olieraffinaderijen in het Midden-Oosten en in Rusland vernietigd of minder gaan produceren door droneaanvallen", zegt Gerben Hieminga, energie-econoom bij ING.
"Daardoor is de wereldwijde capaciteit om olie te raffineren erg laag. Omdat grote oliebedrijven zoals Shell deze fabrieken zelf bezitten, verdienen zij door die schaarste momenteel juist het meeste geld aan het maken van brandstoffen", zegt Hieminga.
Naast geld te verdienen met raffinage verdienen deze oliebedrijven ook veel aan de handel in hun ruwe olie. "En dat geldt ook voor handelshuizen, die nu ook veel winst maken in de olie-industrie. Zij bezitten zelf geen ruwe olie, maar verdienen hun geld door olie slim in te kopen en weer duurder te verkopen", zegt Van Geuns.
Waarom verlagen oliebedrijven de prijzen aan de pomp niet, ondanks hun hoge winsten?
"Waarom zouden oliebedrijven dat doen? Winst maken hoort bij hoe de markt werkt. Soms verdienen bedrijven veel, en soms helemaal niet. Tijdens de coronapandemie maakten bijvoorbeeld veel oliebedrijven verlies, omdat mensen veel thuis moesten blijven. Nu er sprake is van een oliekrapte en onzekerheid, verdienen ze er juist veel aan", zegt Van Geuns.
Ook Hieminga wijst erop dat hoge prijzen bij de marktwerking horen. "Hoge prijzen zijn ook een middel om de markt weer in evenwicht te brengen. De vraag naar diesel en benzine zal door de hoge prijzen wat afnemen", zegt hij.
Waarom grijpt de politiek niet in door de winsten af te romen?
Volgens de experts zijn er naast het verhogen van de winstbelasting op oliebedrijven weinig mogelijkheden om de winst van deze bedrijven te beperken. Bovendien kan de overheid zo'n bedrijf niet wettelijk dwingen om goedkoper te verkopen, omdat de prijzen van olie en brandstoffen volledig samenhangen met de ontwikkelingen op de wereldmarkt.
"Wat er nu voor de olie-industrie speelt is een uitzonderlijke situatie. Vanwege deze oorlogen maken oliebedrijven veel winst. Je kan die winsten als politiek wel belasten, maar als land heb je deze bedrijven op andere terreinen ook hard nodig. Als overheid wil je de markt niet zo onaantrekkelijk maken dat ze je land willen verlaten", zegt Hieminga.
"Het is erg lastig om als nationale overheid in te grijpen op de winsten die internationale oliebedrijven in jouw land maken. Dat kan namelijk alleen over de winst die zo'n bedrijf aantoonbaar binnen Nederland maakt", zegt Van Geuns.
De overheid heeft dus geen zicht op en controle over de winsten die bedrijven buiten Nederland maken. Dat veel mensen willen dat de overheid ingrijpt, is volgens de experts heel begrijpelijk, maar in de praktijk is het simpelweg moeilijk uit te voeren.
Source: Nu.nl algemeen