Bulgarije kiest zondag een nieuwe president. Het wordt een bondgenoot van de geopolitiek wispelturige premier Roemen Radev of een uitgesproken pro-Europese politicus. Droneaanvallen op de Zwarte Zee werpen een schaduw over de stembusgang.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
In de week tussen de twee ronden van de Bulgaarse presidentsverkiezingen was het weer raak: woensdag werd een schip op de Zwarte Zee geraakt door een drone en zonk. De twintigkoppige bemanning kon worden gered. De aanval vond plaats binnen de exclusieve economische zone van Bulgarije. De escalatie van de Russische droneaanvallen maakt de Zwarte Zee op dit moment tot de gevaarlijkste zeeroute ter wereld.
‘Stilte is geen verdediging’, zei presidentskandidaat Andrej Gjoerov (50) donderdagavond bij het enige televisiedebat. Hij hekelde de in zijn ogen gebrekkige respons van de autoriteiten. De regering vroeg de Navo weliswaar om hulp, maar premier Roemen Radev zei dezelfde dag nog dat ‘met een vinger naar Rusland zwaaien ons niet kan beschermen’.
Kandidaat Ilijana Jotova (62), afkomstig uit hetzelfde ideologische kamp als de premier, wees evenmin beschuldigend naar Rusland. Ze pleitte opnieuw voor vrede. Geld en wapens voor Oekraïne leiden tot ‘nieuwe vernietiging’. Vrede kan ‘alleen tot stand komen door middel van onderhandelingen’, zei ze.
Het urgente thema van de droneaanvallen is slechts één van de onderwerpen waarbij de twee kandidaten recht tegenover elkaar staan. Afgelopen zondag behaalden ze de meeste stemmen in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Jotova (35 procent) en Gjoerov (32 procent) gaan zondag de beslissende ronde in. Dat kan nog spannend worden: in de peilingen voor de eerste ronde stond Jotova ruim voor, maar Gjoerov haalde die achterstand grotendeels in.
Het Bulgaarse presidentschap is voornamelijk een ceremoniële functie. De president kan wetten terugsturen naar het parlement of doorverwijzen naar het grondwettelijk hof, maar uiteindelijk niet blokkeren. Maar de president is ook commandant van de strijdkrachten, voorzitter van de veiligheidsraad en hij benoemt diplomaten.
De verkiezingen zijn een voorlopig slotakkoord van een roerige politieke periode. Het zijn de negende verkiezingen sinds 2020, in een land waar menig coalitieregering onder interne en externe druk is bezweken. Oud-president Roemen Radev maakte daar begin dit jaar een einde aan: hij trad af, deed met een nieuwe partij mee aan de parlementsverkiezingen en won een absolute meerderheid.
Jotova was zijn vicepresident en is nu interim-president. Ze is, net als Gjoerov, een onafhankelijke kandidaat, maar geniet de steun van Radevs regering. Die staat voor een ambigue buitenlandpolitiek: enerzijds lid van de Navo en de EU, anderzijds overwegend positief over Rusland, net als een deel van het electoraat.
Gjoerov komt uit de hoek van twee hervormingsgezinde, pro-EU-partijen: Wij Zetten de Verandering Voort en Democratisch Bulgarije. Ook is hij uitgesproken pro-Oekraïens. Toen hij tussen februari en april dit jaar interim-premier was, ondertekende hij een tienjarige veiligheidsovereenkomst met Kyiv.
In het debat verweet Jotova Gjoerov dat hij onervaren is. Maar hij vindt haar een jaknikker en presenteert zichzelf als een noodzakelijk tegenwicht voor de regering van Radev als die ‘de grenzen overschrijdt’. Een stem voor Jotova is in feite een stem om alle neuzen in de Bulgaarse politiek dezelfde kant op te krijgen en een goedkeuring voor Radevs beleid. Gjoerov belooft meer politiek geknetter.
Hoewel de macht van de president beperkt is, heeft deze wel een gewichtige stem in het publieke debat, zegt Dimitar Keranov, politiek analist bij het Bulgarian Institute for International Politics. ‘Daarnaast is de president ook belangrijk voor het imago van Bulgarije naar buiten toe.’
Vlak voor de verkiezingen komen de droneaanvallen daar nog bij. ‘Veiligheid is een campagnethema geworden’, zegt Keranov. ‘De samenleving is verdeeld tussen het meer pro-EU en pro-Oekraïense deel en het pro-Russische deel van de bevolking.’ Gezien de zinkende schepen voor de kust oogt de vredesduif Jotova wat toondoof.
Desondanks is het de vraag hoeveel Bulgaren zondag überhaupt gaan stemmen: vorige week was de opkomst slechts 23 procent. Keranov: ‘Ondanks tegenstellingen tussen de kiezers blijven wantrouwen en desillusie in de politiek hun grote gemene deler.’
Source: Volkskrant