Herman Bröring | honorair hoogleraar bestuursrecht Al jarenlang geeft hoogleraar Herman Bröring duiding over de gaswinning in Groningen. Nu hij met pensioen gaat, kan hij het onderwerp niet loslaten. „Eerstvolgende keer dat ik de Eerste of Tweede Kamer bezoek, leg ik uit wat een wet is en hoe wetgeving in elkaar zit.”
Herman Bröring: „Als bewoner kun je zeggen: dit huis was altijd goed en die scheur moet wel van een aardbeving komen. Maar juridisch zit dat niet per se zo in elkaar.”
Eigenlijk is Herman Bröring met pensioen. Maar de afhandeling van de gaswinning in Groningen loslaten, dat wil de sinds kort honorair hoogleraar bestuursrecht niet. In een kantoor van de rechtenfaculteit van de Rijksuniversiteit Groningen heeft hij zojuist de eerste versie uitgeprint van een wetenschappelijk artikel waaraan hij werkt, over de juridische strijd tussen het Rijk en de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM).
Herman Bröring (67) staat bekend als duider van bestuursrechtszaken in de media. Van Schiphol tot windmolens, maar vooral van de gaswinning in Groningen. Na de zware aardbeving in Huizinge in 2012 raakte Bröring betrokken, de tijd waarin het protest tegen de winning loskwam. De universiteit was net een onderzoeksprogramma begonnen, Public Trust, Public Law en Bröring ging zich bezighouden wantrouwen en woede van burgers ten overstaan van de overheid. In Drenthe en Groningen zag hij twee geschikte thema’s: windparken en gaswinning.
Hij wilde niet alleen vanuit het recht de onvrede bestuderen, maar ook weten waarom burgers zo boos waren. Dus bezocht Bröring bijeenkomsten in dorpshuizen, waar ambtenaren van de ministeries de gaswinning kwamen uitleggen en later de schadevergoedingen en versterkingen van de huizen kwamen toelichten.
„Ik wilde wat opsteken over de betekenis van mijn vakgebied in de praktijk. Wat doen besluiten van de overheid met mensen? Op dit soort plekken zie je het gebeuren. Hoe boos inwoners zijn, hoe miskend ze zich voelen.
”Soms was het ook wel humoristisch. Altijd voeren een paar mensen het hoogste woord. Anderen willen ook wat kwijt en daarvoor worden dan weleens tonnen neergezet waarin ze een briefje kunnen doen. Ambtenaren nemen die tonnen aan het eind van de bijeenkomst mee en kieperen die de volgende ochtend op kantoor om en denken dan: wat moeten we hier nou weer mee?
”Wetgeving uitvoeren”, zegt Bröring, „is het lastigst. Een wetgever kan mooie dingen bedenken: zo moet het gebeuren. Een rechter kan achteraf zeggen of het goed of niet goed is gedaan. Maar het bestuur moet het doen.” Dat je in het bestuursrecht altijd te maken hebt met politiek en beleid, vindt Bröring fascinerend. „Wat is aan de wetgever, wat is aan het bestuur, wat aan de rechter?”
Kennis over de wet ontbreekt vaak, ziet hij. „Kijk maar naar de discussies over de asielopvang en het sluiten van het Groningenveld. Daarvoor werden wetten aangenomen, die moeten worden uitgevoerd. Dat wordt door bepaalde politici en bestuurders maar slecht begrepen. Ik heb mijzelf voorgenomen dat ik de eerstvolgende keer dat ik in de Eerste of Tweede Kamer kom, los van het onderwerp, eerst ga uitleggen wat een wet is en hoe wetgeving in elkaar zit.”
Altijd heeft hij geprobeerd om die kennis ook aan inwoners van het aardbevingsgebied over te brengen. „Het kan helpen als mensen begrijpen waarom het zo gaat. Als bewoner kun je zeggen: dit huis was altijd goed en die scheur moet wel van een aardbeving komen. Maar juridisch zit dat niet per se zo in elkaar. Dat wil niet zeggen dat de bewoners ongelijk hebben, maar juridisch moet je het altijd van meerdere kanten bekijken.”
De Nederlandse staat nam in 2018 de schadeafhandeling van de gaswinning over van de NAM. Daarmee verkaste die van het privaatrecht – over geschillen tussen burgers, tussen bedrijven of tussen burgers en bedrijven – naar het bestuursrecht, waar besluiten van de overheid centraal staan.
Inmiddels liggen het gaswinningsbedrijf en het Rijk in de clinch over de financiële afwikkeling. In het uitgeprinte artikel bespreekt Bröring de eerste uitspraken. De NAM moet de staat 268 miljoen euro aan herstelkosten betalen, maar hoeft voorlopig niet 521 miljoen te betalen om te compenseren voor de waardedaling van huizen.
„Ze gaan om miljoenen en spelen nog jaren. En wetenschappelijk is het interessant omdat ze iets leren over de verhoudingen tussen het privaat- en bestuursrecht. In een ideale wereld kent het IMG [Instituut Mijnbouwschade Groningen] de schadevergoedingen toe en worden die een-op-een bij de NAM in rekening gebracht. Zo simpel is het alleen niet. Het IMG moet enorme aantallen claims verwerken en dan ga je met bulkoplossingen werken. Dan komt de NAM, die zegt: jullie waren te ruimhartig en wij gaan niet extra betalen. Dan wordt het ingewikkeld.”
Huis in Groningen met aardbevingsschade.
Herman Bröring op de Rijksuniversiteit Groningen.
„Je doet het nooit helemaal goed. Het gaat over zoveel schades, die had de NAM nooit allemaal zelf kunnen afwikkelen. Het alternatief was dat de civiele rechter het deed. Die was eraan ten ondergegaan. Ik zou niet weten hoe het had gemoeten als de overheid er niet was ingesprongen.”
„Kleine schades worden door nieuwe regelingen met een vaste vergoeding van 5.000 en inmiddels 10.000 euro snel behandeld. Onder invloed van Kamerdebatten, amendementen en moties waarin Kamerleden hebben gepleit voor ruimhartigheid, is het soepeler geworden. Maar nog steeds zitten sommigen met grotere schades al jaren in procedures. Juist de mensen met de grootste noden hebben de lastigste positie.”
„Dat had ik graag gezien. Ik vind dat belangrijker dan Nij Begun.”
Na de parlementaire enquête kwam het kabinet Rutte-IV met Nij Begun, een maatregelenpakket voor herstel en perspectief voor Groningen en Noord-Drenthe. Er werden twee agenda’s gevormd: de sociale en de economische. Voor die laatste is dertig jaar lang 100 miljoen euro per jaar beschikbaar, boven op een eenmalig startkapitaal van 250 miljoen euro. Dat wordt onder meer gebruikt voor de komst van een „Nederlandse AI-fabriek”, zo meldt de site van Nij Begun. Verder werd in september bekend dat 20 miljoen euro gaat naar het WK wielrennen in Groningen en Noord-Drenthe in 2034.
„Ik maak me zorgen of er wel genoeg ideeën zijn om dat geld aan uit te geven. Het is lastig om die te bedenken om de regio structureel verder te helpen.”
„Misschien speelt mijn achtergrond een rol. Ik ben opgegroeid in Stadskanaal en woon al lang in Drenthe. Elders in het land denken sommige mensen nog steeds dat de aardbevingen in Groningen die door de gaswinning werden veroorzaakt, nergens over gaan. Ze vergelijken het met aardbevingen in Pakistan en Turkije. Die mensen denken dat sprake is van overcompensatie. Dan vind ik het belangrijk uit te leggen dat de door menselijk handelen veroorzaakte aardbevingen in Groningen vergeleken met natuurlijke aardbevingen een relatief grote impact hebben. Nog altijd hebben veel mensen grote problemen. Inderdaad is er een regio aan de randen van het aardbevingsgebied, waar mensen royaal 10.000 euro schadevergoeding opstrijken. Het alternatief is dat je het helemaal uitzoekt, met dikke rapporten en deskundigen. Dan ben je minstens hetzelfde bedrag kwijt.”
„Uiteindelijk wel. Ik geef in Groningen nog wat colleges en ik blijf buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van Aruba. Ik kijk wat ik leuk vind om te blijven doen. Dat advies geef ik ook altijd aan mijn studenten: doe wat je leuk vindt. Ik heb alleen het nadeel dat ik heel veel leuk vind.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie