is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
Het aandeel Alphabet, het bedrijf achter Google, verloor het afgelopen halfjaar meer dan een kwart van zijn waarde. Op donderdag werd het bedrijf in één dag bijna 500 miljard dollar minder waard. Alphabet investeert dit jaar meer dan 200 miljard dollar in AI. Waarom is onduidelijk; door in te zetten op AI lijkt Google zijn eigen verdienmodel op te blazen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Google valt gebruikers immers lastig met door AI gegenereerde samenvattingen die vóór de traditionele zoekresultaten verschijnen. Waar je tot voor kort alleen een lijst met websites kreeg als je een zoekopdracht deed, probeert Google nu zelf een antwoord te formuleren. Daarbij worden minder advertenties getoond dan bij een standaardzoekopdracht, en dat schaadt de business. ‘Google Zero’ wordt dit genoemd; Google fungeert niet meer als wegwijzer op het internet, maar probeert de gebruiker zelf langer vast te houden met AI.
Het doet me denken aan de overgave waarmee de communicatiemedewerker van premier Rob Jetten zijn eigen baan afschaft. Naar aanleiding van weer een paar AI-tweets van Jetten verklaarde hij het ‘geen AI’ te vinden wanneer Jetten AI gebruikt om iets ‘strak te trekken’. Maar wat is zijn eigen rol dan nog? Goed, als mensen hun eigen baan willen afschaffen, moeten ze dat zelf weten. En als een bedrijf in zijn eigen voet wil schieten, in principe óók.
Anders is dat bij een quasi-monopolist met 90 procent marktaandeel. Hoe prominenter Google de eigen AI-antwoorden presenteert, des te minder clicks bereiken externe websites. De AI-functie van Google knijpt het verkeer naar de uitgevers van journalistieke of wetenschappelijke websites af. Die sites worden nu alleen nog maar bezocht als ze al in het routineuze ‘rondje’ van gebruikers zaten. Een drama voor kleinere en lokale titels die uitsluitend nog digitaal bestaan en het moeten hebben van de instroom via sociale media en Google. Minder clicks betekent minder advertentie-inkomsten, en dat betekent weer minder journalisten.
Uit Brits onderzoek blijkt dat een link die normaal gesproken bovenaan de zoekresultaten zou staan, tot 80 procent van zijn clicks verliest wanneer deze naar een positie onder een door AI gegenereerde samenvatting wordt verdrongen. Gebruikers klikken nog in slechts 1 (!) procent van de gevallen op de link die onder een AI-samenvatting wordt weergegeven. Uitgevers moeten daarmee kiezen tussen twee kwaden. Óf ze staan de diefstal toe en hopen nog op een aalmoes via een enkeling die nog wél doorklikt, óf ze weigeren mee te werken en accepteren dat Google hen volledig onzichtbaar maakt.
Natuurlijk heeft Google wel degelijk een plan; het snijden in eigen vlees moet straks terugverdiend worden door nog duurdere advertenties in de AI-samenvatting. En dat is waar het allemaal écht grimmig wordt. Nu zijn de AI-resultaten al onbetrouwbaar, maar straks krijgen al die onbenullen die aan de zoekmachine vragen op wie zij moeten stemmen, een antwoord dat door de hoogste bieder is betaald. Wat kan er misgaan?
Ik weet nog hoe we een jaar of tien geleden bij Quote verslaafd raakten aan ‘traffic’ op onze website via Facebook. Toen dat bedrijf van de ene op de andere dag iets veranderde aan het algoritme, raakten we de helft van de clicks kwijt. Die afhankelijkheid is angstaanjagend en oneerlijk. Dat Google een enorme gok neemt met zijn AI-strategie zou geen maatschappelijk probleem zijn, als er voldoende mededinging was. Maar die is er niet, waardoor dergelijke gokjes verregaande maatschappelijke gevolgen hebben. Wij hebben het laten gebeuren en zijn slechts toeschouwer terwijl Silicon Valley roulette met onze democratie speelt.
De columns van Sander Schimmelpenninck zijn nu gebundeld in Met gestrekt been; Introductieprijs: € 19,99, in plaats van € 24,99, van 1 oktober tot en met 8 november 2026, Code: 904-11868, volkskrant.nl/metgestrektbeen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.