Belastingen Stel de invoering van een nieuwe vermogensbelasting uit tot 2030, luidt het advies van de Raad van State. Het kabinet heef zichzelf financieel en politiek klem gezet met de chaos rondom box 3 en het belastingplan.
Eelco Eerenberg, staatssecretaris van Financien, tijdens een debat over box-3.
Een gat van 18 miljard euro. Geen zicht op een politieke meerderheid. Een ‘njet’ van de banken én de Belastingdienst over de uitvoering. En – als voorlopig dieptepunt – een zwaar negatief advies van de Raad van State. Het voorstel van het kabinet om de manier waarop vermogens worden belast van 2028 deze maand nog even snel via een novelle door beide Kamers te loodsen, dreigt op een fiasco uit te lopen. En daarmee raakt ook een meerderheid voor het cruciale Belastingplan voor komend jaar verder uit zicht.
Maandag zou een belangrijke dag worden voor het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA. Na eindeloos onderhandelen met de oppositie moest er dan eindelijk een breed gedragen compromis komen over hoe het nieuwe systeem van belasten van vermogens betaald zou gaan worden. Dat was nodig omdat het kabinet versneld de overstap wil maken naar een nagenoeg volledige vermogenswinstbelasting, waarbij alleen de rendementen op vermogen worden belast. Dat stelsel komt in de plaats van een eerder voorstel, waarbij ook niet-gerealiseerde winsten (zoals koersstijgingen) belast zouden worden.
Politiek was er steun voor een stap in die richting, alleen een vermogenswinstbelasting kost de schatkist de komende jaren 18 miljard euro aan belastinginkomsten. Dat gat moet gedekt worden, en een voorstel daartoe werd begin oktober binnen 48 uur door een meerderheid van de Tweede Kamer afgeschoten. Daarom moesten minister Eelco Heinen (VVD) en staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) op zoek naar een nieuwe dekking en dus ook nieuwe politieke steun. Maar die meerderheid kwam er niet, vanwege fundamentele politieke onenigheid over de dekking.
In de Tweede Kamer is nog wel een (rechtse) meerderheid te vinden die mee wil met coalitiepartij VVD om met wat geschuif met geld en tijd de balans deze kabinetsperiode min of meer sluitend te krijgen, maar rechts heeft in de Eerste Kamer geen meerderheid. Links, dat in beide Kamers het kabinet wél aan een meerderheid kan helpen, houdt principiële bezwaren tegen de lastenverlichting voor vermogenden die in de plannen van het kabinet overeind blijft.
Daarbovenop kwam maandag een ronduit vernietigend advies van de Raad van State over het voorstel. Zowel procedureel als financieel is er van alles mis met het haastwerk van het kabinet, oordeelde de Raad. Door een fundamentele wijziging te verstoppen in een novelle (een aanpassing van een bestaande wet, dus geen nieuwe wet), doet het kabinet „afbreuk aan het wetgevingsproces en de waarborgen die de verschillende instituties als onderdeel van dit proces geacht worden te bieden”, aldus de Raad.
Haastwerk leidt bovendien tot problemen in de uitvoering. Invoering van de nieuwe manier van vermogens belasten per 2028, zoals het kabinet wil, is volgens de Raad „niet verantwoord” en bovendien „onuitvoerbaar”. Ten slotte hekelt de Raad de gang van zaken, waarbij de Raad moet adviseren over een novelle waarvan de dekking nog onderwerp van politiek debat is.
De Raad adviseert het kabinet dan ook de novelle in te trekken en de tijd te nemen om grondig na te denken over een nieuwe wet die het belasten van vermogens moet regelen. Die zou dan in 2030 ingevoerd kunnen worden. In de tussentijd kan de huidige manier van belasten, op basis van een fictief rendement en met de mogelijkheid voor belastingplichtigen om dat aan te laten passen naar het werkelijke rendement, twee jaar langer gebruikt worden. Die zogenoemde ‘herstelwet’ is bedoeld als tijdelijke oplossing voor de oude box 3-wet, die door de Hoge Raad in 2021 werd afgeschoten. Dat is een dure oplossing, omdat de fiscus jaarlijks 2,4 miljard euro belastinginkomsten misloopt ten opzichte van de oude box 3, maar altijd nog beter dan het nieuwe voorstel, aldus de Raad.
Een zware onvoldoende kortom voor Heinen en Eerenberg. Nu is een advies van de Raad van State precies wat het is: een advies. Het kabinet mag dat naast zich neerleggen en alsnog doorgaan op de ingeslagen weg. Of dat verstandig is, is een politieke afweging.
Wat het proces rondom box 3 nog complexer maakt, is dat het minderheidskabinet ook nog steeds op zoek is naar steun voor het belastingplan voor komend jaar. In die wet wordt geregeld hoe de overheid komend jaar de geplande 480 miljard aan belastingen en premies mag heffen. Ook daarover is veel politieke onenigheid ontstaan, omdat het kabinet de komende jaren de lasten op arbeid verder wil verzwaren zonder de lasten op vermogen te verhogen. Ondanks verwoede onderhandelingen afgelopen weekend is ook daar nog geen meerderheid voor gevonden.
Formeel staan box 3 en het belastingplan los van elkaar, maar verschillende oppositiepartijen hebben hun steun voor beide plannen aan elkaar gekoppeld. Lukt het in box 3 niet om de lasten op vermogen te verhogen, dan willen bijvoorbeeld Pro en Volt dat via het belastingplan alsnog regelen. Met rechts is wellicht makkelijker tot een deal over het belastingplan te komen, maar JA21, BBB en SGP eisen op hun beurt weer allerlei niet-financiële toezeggingen (zoals op het gebied van abortus, asiel en stikstof) die bij de coalitie gevoelig liggen.
Zo dreigt een fiscale kop-staartbotsing met grote politieke en mogelijk ook financiële consequenties. Als box 3 niet wordt opgelost, verdampt bij een deel van de Kamer ook de steun voor het belastingplan én worden er nieuwe gaten in de rijksbegroting geslagen. En als het belastingplan onverhoopt zou stranden in Tweede of Eerste Kamer, dan gaan tal van fiscale voorstellen – zoals een accijnsverlaging op brandstof of meer financiële ruimte voor woningcorporaties – niet door.
Op het ministerie van Financiën klonk maandag dat, zeker na het advies van de Raad van State, het een uiterst politiek en daarmee chaotisch proces geworden is. Op zich biedt het ontvlechten van beide dossiers politieke ruimte om per onderwerp meerderheden te zoeken. Maar of de Kamer dat laat gebeuren, is niet bekend.
Dinsdagochtend staat een procedureel debat over box 3 op de planning. Of er voor die tijd een nieuw voorstel wordt gedaan om de ‘novelle’ te dekken is ongewis. Of het kabinet de novelle helemaal zal intrekken, zoals de Raad adviseert, is al even onduidelijk. En woensdag komt de Tweede Kamer plenair samen om over het belastingplan voor 2027 te debatteren.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie