Na de winst van de studenten maakt Servië zich op voor een toekomst zonder de autocratische president Aleksandar Vucic. De directeur van de staatsomroep nam ontslag en de huisbank van de overheid viel om.
is correspondent Italië, Griekenland en de westelijke Balkan voor de Volkskrant. Ze woont in Rome
Voor kijkers van het avondjournaal op de publieke omroep RTS voltrok zich afgelopen week een kleine revolutie. Twee jaar lang kregen zij vanwege op de regeringsgezinde zender amper iets mee van de ware toedracht van de ramp in Novi Sad, waarbij zestien mensen stierven toen een deel van het dak van een pas gerenoveerd treinstation instortte.
De woede over de corrupte regering bracht honderdduizenden mensen op de been en leidde tot de protestbeweging waarmee studenten vorige week de verkiezingen wonnen. Hoewel het land zich sindsdien in een overgangsfase bevindt en de beweging formeel nog niets te zeggen heeft, beginnen de contouren van een Servië zonder president Aleksandar Vucic zich langzaam af te tekenen.
Zijn partij SNS regeerde de afgelopen veertien jaar en slaagde erin om justitie, staatsbedrijven, media en toezichthouders naar haar hand te zetten. Maar afgelopen week ontstonden de eerste scheuren.
Een presentator van de regionale omroep bood tijdens een live-uitzending zijn excuses aan voor de gekleurde berichtgeving. De directeur van de staatsomroep stapte op. En aanklagers maakten voor het eerst werk van dossiers die lagen te verstoffen.
‘Er is nog geen nieuwe regering, maar het oude systeem valt nu al uit elkaar’, zegt Milorad Ivanovic van Balkan Investigative Reporting Network Serbia, een onderzoeksplatform dat meerdere schandalen over Vucic aan het licht bracht. Ivanovic schetst dat het systeem van Vucic bijeen werd gehouden door angst. ‘Nu dat langzaam verdwijnt, kunnen instituties zich weer als instituties gaan gedragen.’
Tot verrassing van velen erkende Vucic zijn verlies al snel na het sluiten van de stembussen. De overwinning van de studenten was met zo’n 140 van de 250 parlementszetels zo overtuigend dat hij eigenlijk niet anders kon. Toch was de autocratische leider volgens een reconstructie van The Times niet van plan om zich zomaar gewonnen te geven.
Omdat politie- en legereenheden uit het hele land naar Belgrado waren geroepen, leek hij volgens de krant klaar voor een ‘coup’. Vertegenwoordigers van Europese regeringen zouden dat uit zijn hoofd hebben gepraat.
De verliezer liet sindsdien meermaals van zich horen en lijkt niet bereid zich in zijn nieuwe rol te schikken. Gekleed in een zwarte hoodie met het doorgehaalde woord ‘sorry’, veroordeelde hij de inval bij de redactie van het regeringsgezinde Informer. Daar kwam een boze groep Serviërs verhaal halen, omdat de tabloid en tv-zender jarenlang fungeerde als spreekbuis van Vucic.
De studenten roepen hun achterban op geduld te hebben en het heft niet in eigen hand te nemen. Om niet stil te staan ontfermden honderden vrijwilligers zich over een sterk vervuild stadspark dat ruim anderhalf jaar werd bezet door aanhangers van de regering. Inwoners van Belgrado konden er al die tijd niet in. Ook werden tientallen met graffiti bekladde muren overgeschilderd.
Een nieuwe regering zal waarschijnlijk nog maanden op zich laten wachten. De studentenbeweging vreest dat corrupte functionarissen die periode zullen benutten om bewijsmateriaal te vernietigen. Ook vrezen ze dat belangrijke spelers anderen voor de bus gooien, om hun eigen hachje te redden. Dat zou het geval zijn bij twee beruchte politiechefs die dit weekend werden gearresteerd.
Op sociale media ging het gerucht dat er grote hoeveelheden geld worden weggesluisd naar Rusland en Noord-Macedonië. De centrale bank van Servië trok zaterdag de vergunning in van Alta Banka, omdat die niet voldoende in kas heeft om te functioneren. De bank is nauw verbonden met de regering.
Kort na de verkiezingswinst liet de Europese Unie weten ‘klaar te staan’ om de studenten te helpen. Maar veel van hun aanhangers zijn teleurgesteld over het gebrek aan eerdere steun. ‘Europese regeringsleiders hebben dertien jaar lang een autocraat ondersteund’, zegt onderzoeksjournalist Ivanovic. ‘Ze zeggen dat de studentenlijst het vertrouwen van Europa moet winnen, maar eigenlijk is het andersom.’
Een mogelijk breekpunt zijn sancties tegen Rusland. Een van de kandidaten van de Studentenlijst herhaalde afgelopen week dat die niet aan de orde zijn. Ze geloven er niet in, en bovendien kan het land zich geen ruzie veroorloven, omdat het voor een groot deel afhankelijk is van Russisch gas.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant