Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Het basisontwerp is simpel en briljant. Zoals alle levende soorten is de mens geprogrammeerd om te overleven. GEVAAR! en zijn instinct neem het over: vechten of vluchten. Loop je in een bos en er komt een wolf op je af, je zet het op een rennen.
De praktijk blijkt ingewikkelder. In cascades denderden deze week berichten over ons heen die die 400 miljoen jaar oude automatische reactie in twijfel trekken. In de Armeense hoofdstad Jerevan sleepte de natuurtop zich stroef naar een impotent slotakkoord, toen in Brussel Eurocommissaris Wopke Hoekstra (Klimaat en Schone Groei) de lidstaten maande zich voor te bereiden op 3 graden opwarming. De zomer van 2026 ‘kostte’ Europa 35 duizend mensenlevens door de hitte, 700 duizend hectare afgebrand bos en dik 100 miljard economische schade. ‘Het nieuwe normaal’, zo concludeerde Hoekstra. ‘Hier gaan we meer van zien.’ Werken we niet aan ‘klimaatweerbaarheid’, dan vreest de Europese Commissie ‘ondraaglijke impact op economie en samenleving’.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Elk jaar weer gaan er meer vliegtuigen de lucht in. In twintig jaar tijd verdubbelde het aantal reizen vanaf Nederlandse vliegvelden naar 26,4 miljoen in 2025. Terwijl het zakelijk reizen afneemt, zijn er steeds meer vakantievluchten, ook vanaf Schiphol. Shell verdubbelde net zijn kwartaalwinst, naar bijna 10 miljard euro.
De zoveelste ophokplicht voor pluimvee, na drie uitbraken van vogelgriep in drie dagen. Een expert relativeerde – of alarmeerde, het is maar vanuit welke perspectief je kijkt: voor het eerst was de vogelgriep de hele zomer níét weggeweest. De radioverslaggever vroeg: wat doet dit binnenblijven met de kippen?
En in het prospectus, de aanbiedingsfolder, voor de beursgang van AI-reus Anthropic staan negentig pagina’s over de ‘catastrofale en existentiële risico’s’ die de AI-producten van het bedrijf kunnen zijn voor de mensheid.
Intussen presenteert een VVD-afsplitsing een nieuwe politieke beweging: Wij Willen Groei – compleet met merch (T-shirts en tasjes), bitterballen en Jort Kelder. De filosofische dekking van het plan is eenvoudig: ‘Wat niet groeit, sterft af.’
De mens is geboren met het instinct om te overleven. Maar wat als de bedreiging geen gefrustreerde wolf maar een systeem of technologie van eigen makelij is? Het financiële kapitalisme (met zijn bloedverwant materialisme) en AI bedreigen het voortbestaan van de soort – waarbij AI een bedreiging werd doordat ze een product is op een kapitalistische markt. Zonder regulering kan ze doen wat ze wil.
Dus gaat een bedrijf naar de beurs met een product dat de mensheid kan vernietigen. Fight or flight? Niet één overheid maakt bezwaar. Sterker, en absurder: de uitgebreide risicoanalyse is een voorwaarde voor goedkeuring.
Zoals we de voor de mens steeds gevaarlijkere vogelgriep als voldongen feit nemen. Intussen houden minder pluimveebedrijven meer kippen op één bedrijf.
Zoals meer mensen vaker vliegen. Uit een onderzoek voor Centraal Beheer bleek in augustus dat 80 procent van de Nederlanders zich zorgen maakt over klimaatverandering. Als we nou maar ‘klimaatweerbaar’ worden, hoeven we onze leefstijl niet aan te passen.
De onoplosbaarste wiskundeproblemen laten zich met oneindige rekenkracht oplossen. Het grootste raadsel van deze tijd blijft echter zonder antwoord. We zijn slim genoeg om gevaren te analyseren en te berekenen, maar het ontbreekt aan het instinct om de noodrem aan te trekken. Het ontbreekt aan zin om onze economie en leefwijze om te gooien.
Tussen instinct en extinct – uitgestorven – zit maar één lettergreep verschil. De beursgang van Anthropic ligt op koers om met een waardering van 1,5 tot 2 biljoen dollar de grootste in de geschiedenis te worden. Een mens die een wolf ziet versnellen, die rent. Een mens die over een potentieel existentieel risico leest, koopt een aandeel.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant