De Democraten staan er volgens de peilingen goed voor in de midterms, maar in veel staten is het kop of munt. Wat de uitslag ook wordt, de tussentijdse verkiezingen luiden het begin van het einde in van het tijdperk-Trump.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
De Democraten staan er volgens de peilingen goed voor in de midterms, maar in veel staten is het kop of munt. Wat de uitslag ook wordt, de tussentijdse verkiezingen luiden het begin van het einde in van het tijdperk-Trump.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
De mond van Donald Trump vertrekt van woede. Hij wijst, walging in zijn blik. ‘Kijk naar deze gast!’, roept de president met uitgestoken arm naar een verslaggever van persbureau Reuters. De journalist zwijgt. Het regent nu beledigingen: ‘Je bent ziek. Je ziet er niet uit. Je bent walgelijk. Ga wat aan je figuur doen!’
Zelfs voor Trump is deze uitval van afgelopen vrijdag schandelijk. En de vraag die hem aan de vooravond van de midterms zo van zijn stuk brengt, draait niet ééns om benzine, inflatie, corruptie, de Iranoorlog of de andere kwesties die de Republikeinse kansen dinsdag bedreigen.
Wat deze journalist wilde weten: waarom zegde de president, vlak voor verkiezingsdag, zijn bijeenkomsten in Kansas en Iowa af?
Vanuit New York sturen correspondenten Maral Noshad Sharifi en Thomas Rueb elke woensdag een overzicht van het belangrijkste nieuws uit de Verenigde Staten. Meld u hier aan.
De aanvaring volgt op een serie artikelen, anonieme bronnen voorop, waarin Republikeinen hun zorgen uitspreken over Trumps rol in de eindsprint. De president wilde deze midterms laten draaien om hemzelf. Alleen hij zou een electoraal drama kunnen afwenden. Maar terwijl hij het land doorreist, wijzen de peilingen op het tegendeel: in plaats van een Republikeinse troef lijkt Trump hun grootste struikelblok. Dan is campagnebijeenkomsten afzeggen geen gek idee.
Het is een harde val voor de man die al ruim een decennium fungeert als het epicentrum van de Amerikaanse politiek. En moeilijk te slikken. ‘Je bent ziek dat je me dit vraagt’, snauwt Trump tegen de verslaggever. ‘Je bent een ziek mens!’
Presidentschappen en teleurstelling zijn in de VS haast synoniem. Zelden bereikte een president de midterms, de parlementsverkiezingen halverwege de ambtstermijn, met zijn populariteit intact. Dichter bij een politieke natuurwet kom je niet in dit onvoorspelbare land. Maar doorgaans is die onvrede enigszins abstract.
Presidenten gaan vaak onderuit in onontwarbare kluwens van keuzen en omstandigheden. Joe Biden loodste de Amerikaanse economie vaardig uit de krochten van corona, maar worstelde met inflatie en maakte, als broze tachtiger die de macht niet wilde loslaten, zijn impliciete belofte nooit waar om de VS terug te brengen naar ‘een nieuw normaal’.
Barack Obama werd verkozen op een wind van ‘hope’ en ‘change’, maar zoveel hoopvoller of anders voelde het land na zijn aantreden niet voor miljoenen Amerikanen. Een afstraffing in de midterms was tweemaal het gevolg.
Trump is nu impopulairder dan beiden op hun dieptepunt. Maar zíjn falen is, volgens kiezers, verre van ongrijpbaar.
De president werd verkozen op een drietal beloften – grenzen dicht, prijzen omlaag en geen nieuwe oorlogen – waarvan hij er twee snoeihard verbrak: hij begon een oorlog tegen Iran die het leven in de VS nog altijd duurder maakt. Met één wilde ruk aan het stuur liet Trump zijn presidentschap ontsporen. Zijn populariteit raakte in een vrije val. De vraag is nu welke prijs zijn partij daarvoor betaalt.
De peilingen laten zich lezen als een nieuw Amerika. Als ze kloppen, maken de Democraten dinsdag kans op Republikeinse Senaatszetels in Texas, Alaska, Ohio, Maine, North Carolina en, ooit ondenkbaar, de boerenstaten Kansas en Iowa. Het is een lijst die weken terug zou hebben geklonken als een linkse hallucinatie. Nu klinken er zelfs – minder plausibel – geruchten over Nebraska, South Carolina en Mississippi, de archetypische bolwerken van Trumps macht.
Dit zijn behoorlijk wat schoten op doel. Winnen de Democraten in vier van deze staten, en verliezen ze geen andere, dan kleurt het Congres vrijwel zeker ‘blauw’. De kans op een Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden schatten analisten nu ruim boven de 90 procent.
Democraten hebben de geschiedenis aan hun kant. Slechts twee presidenten gingen de midterms ooit in met vergelijkbare waarderingscijfers als Trump: Harry S. Truman in 1946 en George W. Bush in 2006. Beiden gingen onderuit en verloren Huis én Senaat.
Maar je kunt naar dezelfde kaart kijken en iets heel anders zien. Uitgerekend dit verkiezingsjaar staan de Democraten in de Senaat voor een titanenklus: met deze kop-of-muntraces in uiterst conservatieve staten – en dat zijn de meeste – kan alles immers ook net verkeerd uitpakken. Helemaal nu ook de Senaatsstrijd in Michigan, een Democratische zetel, daags voor de verkiezingen door interne ruzies ongemeen spannend is geworden.
Er hoeft weinig mis te gaan of de Democraten grijpen dinsdag alsnog naast de trofee – zelfs nu zij de politieke wind mee hebben.
Dan zijn er nog de peilingen zelf. Die hebben de plank geregeld misgeslagen in de VS. Bij de presidentsverkiezingen van 2016, 2020 én 2024 werd de steun voor Trump onderschat. Democraten hebben een electoraal trauma opgelopen dat ze nooit te boven zijn gekomen. Optimisme gaat hier op links, altijd, gepaard met angst.
Democraten vrezen de beruchte ‘feedbackloop’. Trumps gave om minder geëngageerde kiezers te trekken blijkt vaak groter dan verwacht – en juist die kiezers zijn minder geneigd mee te doen aan peilingen. Voor deze ‘onzichtbare’ trumpisten proberen peilers nu te compenseren. Maar met Trumps populariteit in het slop kan dat ook het omgekeerde effect hebben.
Vorig jaar zaten de peilingen er opnieuw naast: de andere kant op. Bij lokale verkiezingen in onder meer New Jersey en Virginia waren het de Democraten die bovenmaats scoorden. Slecht bereikbare zwevende kiezers bleken ditmaal gemotiveerd om juist Democratisch te stemmen.
Hoe dan ook: als de Democraten straks niet één, maar twee kamers van het Congres in handen krijgen, zou dat een ongekende electorale prestatie zijn. Maar wellicht hoort een uitzonderlijke uitslag wel bij wat een, zacht gezegd, uitzonderlijk presidentschap mag worden genoemd.
Vanaf het moment dat Trump aantrad, doorbrak hij normen, regels en – niet zelden – de wet, om te regeren zoals geen president ooit voor hem had gedaan. Hij raasde door de Amerikaanse rechtsstaat. Toch duurde het maanden voor de Democratische tegencampagne op stoom kwam. Aan een gebrek aan munitie lag dat niet. Eerder een overschot.
Trump poogde zijn politieke vijanden te vervolgen, verdiende miljarden met schimmige privédeals en liet gemaskerde ICE-agenten door de straten marcheren. De president ontbond instanties zonder parlementaire toestemming en negeerde bevelen van rechters. De helft van het Witte Huis ligt door een ongeoorloofde verbouwing nu, letterlijk, in puin. Maar waar wijs je op?
De Democraten hadden grote moeite om uit dat mozaïek aan vergrijpen een helder beeld te destilleren. Het was te veel. En ze zaten te dicht op het bioscoopscherm.
Trump leek intussen niet te stuiten. Het Republikeinse Congres liet hem zijn gang gaan, hoeveel macht hij zich ook toe-eigende. Het Hooggerechtshof weigerde hem te knevelen. Maar ook het Amerikaanse volk stond oogluikend veel toe. Ja, er waren sporadische demonstraties, landelijk onder de noemer ‘No Kings’, en lokale brandhaarden van fel verzet in Minneapolis en Los Angeles – maar die stonden in schril contrast tot de ongekende schaal van Trumps bewind.
Toen kwam Iran. Kiezers kregen wéér te maken met een Amerikaanse oorlog in het Midden-Oosten. De benzineprijzen schoten opnieuw omhoog. Dat hoefden de Democraten aan niemand uit te leggen. Uiteindelijk bleek de enige die Trump echt aan het wankelen kon brengen hijzelf.
‘Ik reis me helemaal kapot’, hijgde Trump deze maand tijdens een bijeenkomst in Tennessee – niet bepaald een swingstate en dus ook geen plek waar zijn aanwezigheid veel uitricht. Dat lijkt het punt. In sommige kwetsbare staten, waaronder het noordelijke Maine, verzochten kandidaten het Witte Huis om de president vooral op afstand te houden.
Achter de schermen is Trump nu rusteloos en prikkelbaar, melden Amerikaanse media. Hoe het ook loopt, hij gaat het na dinsdag alleen maar zwaarder krijgen.
Maandenlang heeft de president zijn land als alleenheerser bestuurd. Tegenspraak is zo zorgvuldig uit zijn staatsapparaat gefilterd, dat de president die niet meer onder ogen krijgt. Letterlijk. Assistent Nathalie Harp vlooit media door op zoek naar positieve berichtgeving en legt alleen die, uitgeprint, op zijn bureau.
Maar de werkelijkheid zal na dinsdag moeten doordringen. Zelfs als de Democratische hoop op de Senaat in duigen valt, was dit Trumps laatste verkiezing. Partijgenoten maken zich achter de schermen al op voor het post-Trumptijdperk en zullen dat straks ook publiekelijk doen. De volgende keer dat Amerikanen stemmen is tijdens de voorverkiezingen: over Trumps mogelijke opvolger.
De president is daar duidelijk nog niet aan toe. Afstand houden blijkt moeilijk. Een dag na zijn aanvaring met de journalist over de afgelaste bijeenkomsten en een serie daaropvolgende krantenkoppen, veranderde Trump wéér van koers. Zondag besloot hij alsnog naar Kansas af te reizen.
‘We gaan winnen’, zegt Trump daar op het podium, in zijn stem een vermoeide rasp. ‘We gaan zo enorm winnen.’ Maar de president heeft zijn speech in Salina nog niet voltooid, of de bezoekers beginnen al richting de uitgang te bewegen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant