De Brabantse drugscrimineel Jos L. (35) is een van de meestgezochte misdadigers ter wereld. Hij zit vrijwel zeker in Sierra Leone. Daar profiteert hij van de veranderende rol van West-Afrika in de mondiale cocaïnehandel.
Een trits witte Land Cruisers en zwarte SUV’s, sommige zonder nummerborden, rijdt over een stoffige zandweg Tihun binnen, een afgelegen dorp in het zuidoosten van Sierra Leone. Zoveel auto’s ziet het met palmbomen en rijstvelden omgeven dorpje slechts een paar keer per jaar; als president Julius Maada Bio (62) thuiskomt. De auto’s stoppen bij een strak witgeverfd kerkje met een blauw golfplaten dak dat de aanwezigen de broodnodige schaduw biedt.
Het is een belangrijke traditie voor de Sierra Leoonse president om de nieuwjaarsmis in zijn geboortedorp bij te wonen. Op 1 januari 2025 leggen diverse camera’s vast hoe hij aankomt, de kerkleiders begroet en samen met zijn vrouw op de voorste bankjes van de kerk plaatsneemt. Twee rijen achter hen zit een witte man met een baardje, de enige witte man in de kerk. De beelden veroorzaken een schokgolf. Is dat niet Jos L., in de volksmond Bolle Jos genoemd, een van de meestgezochte drugscriminelen ter wereld?
De beelden tonen L. ontspannen kletsend met een vrouw in een kleurrijke jurk: Agnes Bio. Ze werkt als vertegenwoordiger van Sierra Leone voor de Verenigde Naties en wordt gezien als de favoriete dochter van de president. Er gaan hardnekkige geruchten dat L. en Agnes getrouwd zijn en samen een kind hebben. Op foto’s op haar inmiddels verwijderde socialemediaprofiel waren de twee veelvuldig als koppel te zien.
Hoewel zijn vermoedelijke banden met de presidentiële familie – die ondanks meer belastend beeldmateriaal en diverse journalistieke onderzoeken hardnekkig worden ontkend – het meeste stof doen opwaaien, reikt de invloed van L. volgens personen met kennis van de Sierra Leoonse politiek veel verder. ‘Hij heeft Sierra Leone in zijn zak’, zegt journalist Abdul Rashid Thomas, die vanuit Engeland de kritische krant The Sierra Leone Telegraph runt. ‘De overheid faciliteert indirect de handel in drugs.’
Sinds 2019 is West-Afrika snel opgekomen als een belangrijk knooppunt in de internationale cocaïnehandel. Volgens het Global Initiative against Transnational Organized Crime kwam vorig jaar zeker 30 procent van alle cocaïne uit Latijns-Amerika via West-Afrika in Europa terecht. Dat is een direct gevolg van de door de Europese autoriteiten opgeschroefde controles op handelsstromen uit Latijns-Amerika, waardoor het aantal inbeslagnamen sterk toenam.
De route via West-Afrika vormt een aantrekkelijk alternatief omdat het relatief dicht bij Latijns-Amerika ligt en omdat de infrastructuur er snel is verbeterd. West-Afrikaanse havens spelen een steeds grotere rol in de internationale handel, zonder dat de controles zijn meegegroeid. Ook zijn de afgelopen jaren veel wegen geasfalteerd, waardoor er veel meer wordt gereisd en gehandeld tussen de grote steden in de verschillende landen. ‘Dat maakt het makkelijk om drugs in te voeren via het ene land en een andere lading uit te voeren via een ander land’, zegt Kars de Bruijne, onderzoeker bij het instituut Clingendael, gespecialiseerd in georganiseerde misdaad in West-Afrika.
De regio fungeert volgens het Global Initiative niet alleen als doorvoerhaven, maar ook als uitvalsbasis waar criminele netwerken zich vestigen, hun goederen opslaan en hun handel coördineren. Die netwerken investeren flink in bescherming door de politie, de havenautoriteiten en politici. ‘De winsten uit de cocaïnehandel bereiken recordhoogten, en daarmee zijn de middelen die beschikbaar zijn om corruptie te voeden eveneens toegenomen’, zegt Lucia Bird, onderzoeker naar onwettige economieën in West-Afrika bij het Global Initiative, tegen de Franse nieuwszender RFI.
Het gevolg is dat steeds meer en steeds hogergeplaatste politici betrokken raken bij de drugshandel. Zo zijn sinds 2021 in Guinee-Bissau diverse schandalen aan het licht gekomen waarbij ministers persoonlijk betrokken waren bij de handel in cocaïne. Het Bureau van de Verenigde Naties voor Drugs en Criminaliteit (UNODC) waarschuwt al langer dat drugskartels in West-Afrika de winsten uit illegale handel gebruiken om politieke campagnes, partijen en verkiezingen te financieren.
Politici worden volgens internationale onderzoeken ook steeds afhankelijker van drugsgeld omdat de kosten van verkiezingen in de regio snel oplopen, terwijl de economische groei achterblijft. In Ghana stegen de kosten voor het voeren van een politieke campagne tussen 2012 en 2016 met 59 procent en die trend is doorgezet. In 2020 had een Ghanese politicus minstens 70 duizend dollar nodig om een parlementszetel te bemachtigen, bijna twee keer zijn of haar jaarsalaris.
Een parelwit strand omzoomd door palmbomen strekt zich uit in een flauwe bocht tegen een achtergrond van groene heuvels. Een vervallen helikopterplatform in zee herinnert aan de tijd dat de internationale jetset hier graag neerstreek. Een lokale visser, die in drie talen wetenswaardigheden over de omgeving weet op te dissen, vertelt dat die status met de burgeroorlog voorgoed verloren is gegaan. Maar Tokeh Beach is nog altijd ansichtkaartwaardig en geliefd onder de Sierra Leoonse elite.
Jos L. koos deze paradijselijke plek volgens onderzoek van het Amerikaanse tijdschrift New Lines Magazine en andere internationale media als toevluchtsoord toen duidelijk werd dat hij in Turkije niet langer uit handen van justitie kon blijven, ondanks zijn connecties en zijn Turkse staatsburgerschap. Vermoedelijk arriveerde hij in de tweede helft van 2022, toen hij al op de Europese most wanted-lijst stond. Hij nestelde zich in een luxe suite in een van de resorts tussen de kleurrijke vissersboten en kleine huisjes aan het strand, een klein uur rijden van de hoofdstad Freetown.
In Tokeh wisten mensen niet beter dan dat er een Turkse zakenman, ene Umar Sheriff, was neergestreken, vertellen bronnen van de Volkskrant die vanwege hun veiligheid anoniem willen blijven. Zwarte SUV’s met geblindeerde ramen reden af en aan bij het resort en Sheriff deelde, als een lokale politicus op campagne, cashgeld en zakken rijst uit. Ook werd hij vaak gezien in dure clubs, tussen de economische en politieke elite van het land. Maar dat hij aan het hoofd stond van een van de grootste internationale drugsnetwerken wist eigenlijk niemand.
Het is onduidelijk of politici dit wel wisten en of zij kritische vragen stelden. Onderzoek van de Britse krant The Guardian wijst erop dat L. onder de naam Umar Sheriff een diplomatiek paspoort wist te bemachtigen. Begin 2023 betaalde hij diverse lokale media om een interview (zonder foto) te plaatsen waarin hij uitlegt wat hem, Umar Sheriff, naar Sierra Leone bracht. Hij noemde zichzelf een investeerder met een groot netwerk in West-Afrika. Iemand met interesse in mijnbouw, die bovendien grootse plannen had om banen te creëren. En daar stond het arme land om te springen.
De Sierra Leoonse democratie is kwetsbaar voor criminele invloeden. Wie zich verkiesbaar wil stellen, moet een goed netwerk opbouwen en een grootschalige campagne voeren. Dat kost veel geld, iets waarvoor politici persoonlijk moeten opdraaien. ‘De politiek wordt in het algemeen gefinancierd door individuen, niet door politieke partijen’, zegt politicoloog Jamie Hitchen, fellow Cost of Politics bij de Westminster Foundation for Democracy in Londen. ‘Het draait om persoonlijke connecties.’
‘Het moment dat politieke campagnes beginnen, is dé ingang voor de georganiseerde misdaad’, zegt onderzoeker De Bruijne van Clingendael. ‘Politici vertellen me dat ze op dat moment allerlei aanbiedingen krijgen van bedrijven en andere geldschieters die financiële steun kunnen bieden in ruil voor bepaalde gunsten.’ Denk aan een mijnbouwbedrijf dat een bedrag toezegt om zo bepaalde mijnbouwconcessies te verkrijgen of om ervoor te zorgen dat de politiek een oogje toeknijpt als het bedrijf milieuvervuiling veroorzaakt. Sierra Leone is in dezen geen uitzondering.
Mede door gebrekkige regelgeving over financiële transparantie spelen informele afspraken al decennialang een grote rol bij verkiezingen in veel West-Afrikaanse landen; van lokale chiefs tot de president. In de meeste landen in West-Afrika is drugsgeld nu nog een van de vele inkomstenbronnen voor politici, zeggen deskundigen, maar gevreesd wordt dat meer landen de kant van Sierra Leone op zullen gaan.
‘In Sierra Leone is drugsgeld dominant in de politiek. En binnen die drugswereld is Jos L. dominant’, zegt De Bruijne.
‘De hoeveelheid geld die cocaïnenetwerken kunnen inbrengen, is haast oneindig’, zegt de Britse politicoloog Hitchen. Bovendien zijn andere stabiele inkomstenbronnen in Sierra Leone steeds moeilijker te vinden. De belangrijkste economische sector is de mijnbouw, maar de prijzen op de wereldmarkt van bauxiet en ijzererts liggen zo laag, dat diverse mijnbouwbedrijven afgelopen jaren failliet zijn gegaan.
De politiek in Sierra Leone wordt gedomineerd door twee partijen. De All People’s Congress (APC) heeft vooral steun in het noorden van het land, terwijl de regeringspartij Sierra Leone People’s Party (SLPP) haar bolwerk in het zuiden heeft. Zeker binnen de SLPP staat of valt een politieke carrière met de zegen van de mensen die ‘heel dicht tegen het netwerk van L. aan zitten’, zegt De Bruijne, die jarenlang onderzoek deed naar machtsstructuren in Sierra Leone en veel kennissen in het land heeft. ‘De personen die in overheidsfuncties worden benoemd en de mensen die promotie of een andere positie krijgen binnen de regeringspartij, hebben vaak banden met het criminele circuit. En de mensen van wie ik weet dat ze meer moeite met de drugskwestie hadden, zijn op een zijspoor gezet.’
Op 1 mei 2026 onderschepten de Spaanse autoriteiten het schip Arconian afkomstig uit Freetown. Aan boord vonden zij 30 ton cocaïne, de grootste drugsvangst in de geschiedenis. The Guardian sprak met Spaanse agenten die aan boord van het schip gingen. Tot hun verbazing waren de pakken cocaïne niet eens verstopt. ‘Een 60 meter lange gang lag er gewoon vol mee’, zegt een van de agenten. Onderzoek van het Global Initiative schreef het transport toe aan L.
Het is een van de vele aanwijzingen dat L. in Sierra Leone de volledige vrijheid heeft om zijn handel te organiseren. Volgens lokale bronnen van de Volkskrant beschermen de veiligheidsdiensten zijn opslagplaatsen. Hij zou zelfs het beleid in het land naar zijn hand kunnen zetten. Zo onderzoekt de regering op diverse locaties de mogelijkheid van de bouw van een diepzeehaven, wat gunstig zou zijn voor L.
De pogingen van Nederland om de Sierra Leoonse regering tot uitlevering te bewegen, lijken weinig indruk te maken. De autoriteiten ontkennen nog altijd te weten wie L. is en of hij in het land verblijft. Op aandringen van de Nederlandse regering schortte de Europese Commissie vorige maand 18,5 miljoen euro aan begrotingssteun aan Sierra Leone op. Volgend jaar hoopt Nederland dat nog eens 20,5 miljoen wordt bevroren, maar dat kan L. met een geschat maandinkomen van boven de 100 miljoen euro makkelijk compenseren.
Hoewel er ook in Sierra Leone kritische geluiden klinken over de vermoedelijke aanwezigheid van de 35-jarige Brabander, is er van publieke verontwaardiging geen sprake. Dat komt deels door intimidatie – schrijven of praten over corruptie op het hoogste niveau is gevaarlijk –, maar vooral door een gebrek aan interesse. Cocaïne is veel te duur voor de ruime meerderheid van de bevolking. Het wordt gezien als een buitenlands probleem, terwijl er genoeg ‘eigen’ problemen in het land spelen.
Zo ligt het voor Sierra Leoonse politici veel gevoeliger om in verband te worden gebracht met kush, een goedkope mixdrug. President Bio riep in 2024 de nationale noodtoestand uit vanwege het enorme aantal jongeren dat aan kush verslaafd raakt en eraan sterft. Maar de kush-epidemie raast tot onvrede van de bevolking nog altijd door. Hoewel de ingrediënten van kush volgens het Global Initiative voor een substantieel deel uit Nederland komen, is er geen bewezen link met het netwerk van L.
Sierra Leone maakt zich intussen op voor de verkiezingen van 2028, die spannend beloven te worden. President Bio is bezig aan zijn tweede en laatste termijn. Wat er daarna gebeurt is onduidelijk en dus een risico voor L. ‘Ik vrees dat we in de aanloop naar de verkiezingen veel politieke moorden en arrestaties zullen zien’, zegt journalist Thomas.
Vanwege de veiligheid van lokale bronnen zijn de namen van de auteurs van dit artikel niet vermeld.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant