Amerikanen gaan vandaag naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen, beter bekend als de midterms. Die bepalen voor een belangrijk deel hoe de laatste twee jaar van de termijn van president Donald Trump verlopen.
De midterms heten zo omdat ze plaatsvinden op de helft van de presidentiële termijn. Kiezers besluiten welke partij de controle krijgt over beide kamers van het Congres: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat.
De midterms zijn een soort referendum over de landelijke regering. President Trump staat nergens op een stembiljet, maar hij drukte kiezers op het hart te doen alsof dat wél zo is.
Als de Democraten de meerderheid in het Huis of de Senaat overnemen van de Republikeinen, wordt het de komende twee jaar moeilijker voor Trump om zijn plannen uit te voeren. De oppositiepartij krijgt dan meer mogelijkheden om de handel en wandel van de regering te onderzoeken.
Doorgaans is de kiezersopkomst bij tussentijdse verkiezingen niet hoog: het record voor deze eeuw is 50 procent in 2018. Daarom is voor de partijen de belangrijkste opgave tijdens de campagne om de achterban naar de stembus te krijgen.
Alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden worden vergeven. Op basis van peilingen, verkiezingsmodellen en historische trends wordt breed aangenomen dat de Democraten daar de meerderheid veroveren.
Voor de Senaat werken verkiezingen net iets anders: senatoren dienen een termijn van zes jaar (in plaats van vier in het Huis) en de verkiezingen zijn gespreid. Dat betekent dat elke twee jaar een derde van de honderd zetels op het spel staat. De zetel die overblijft is gereserveerd voor de vicepresident.
Vanwege die gespreide verkiezingen is het voor een oppositiepartij moeilijker om de meerderheid in de Senaat te veroveren dan die in het Huis. Er staan minder zetels op het spel, dus je moet een beetje mazzel hebben met de staten die dat jaar aan de beurt zijn.
Aan het begin van de campagne leken de kaarten niet erg gunstig geschud voor de Democraten, maar gaandeweg werd duidelijk dat ze kans hebben op een zetel op meer plekken dan werd aangenomen. De oppositiepartij moet haar huidige zetelaantal behouden en zeker vier Republikeinse zetels overnemen om de meerderheid te winnen. Over die strijd lees je meer in onze verkiezingsupdate.
In 36 van de 50 staten worden ook gouverneurs verkozen. Daarnaast zijn er in het hele land tal van lagere ambten te winnen; van staatsparlementariërs tot gemeenteraadsleden en lokale politiechefs. En kiezers kunnen zich uitspreken over beleidskwesties die tot referendum zijn gemaakt, zoals een belastingverhoging of het abortusrecht in die staat.
Veel kiezers zijn ontevreden over de staat van de economie, veruit het belangrijkste verkiezingsthema. De prijzen van de dagelijkse boodschappen, brandstof, huisvesting en gezondheidszorg zijn gestegen en de inflatie is verder gestegen sinds het begin van Trumps tweede termijn in januari 2025. De economische zorgen van kiezers hangen samen met de oorlog tegen Iran, die op weinig steun kan rekenen.
Tijdens de campagne ging het ook veel over immigratie. President Trump beschouwt het als een van zijn grootste successen dat zijn regering een einde maakte aan de migratiecrisis op de Amerikaanse zuidgrens door die te sluiten. Zijn ongekend harde beleid tegen mensen zonder geldige verblijfsstatus die zich al in het land bevinden is minder populair onder kiezers.
Andere issues die voorbijkwamen waren onder meer de openlijke corruptie van de regering, Trumps grote bouwprojecten in Washington en de opkomst van AI en de daarvoor benodigde datacentra.
In de meeste staten gaan de stemlokalen om 7.00 uur open en sluiten ze om 19.00 of 20.00 uur. Als het stemmen stopt aan de Amerikaanse westkust, is het in Nederland woensdag 5.00 uur. De uitslagen druppelen vanaf onze vroege ochtend binnen.
De belangrijkste vuistregel: hoe kleiner het verschil tussen twee kandidaten of partijen (voor de meerderheid in de Senaat of het Huis), hoe groter de kans op een lange nasleep. Het duurde in 2022 acht dagen voordat duidelijk werd dat de Republikeinen een meerderheid in het Huis hadden behaald. Meestal gaat het een stuk sneller.
In de meeste staten zullen de uitslagen bekend zijn na de Amerikaanse verkiezingsnacht. Op sommige plekken kan het wat langer duren. Een staat kan afwijkende regels rond verkiezingen hebben of andere plaatselijke omstandigheden die invloed hebben. Alaska is bijvoorbeeld relatief traag met tellen, omdat het een uitgestrekte en onherbergzame staat is.
Hertellingen en juridisch gesteggel kunnen uitslagen ook vertragen. Naar verwachting zullen het Witte Huis en de Republikeinse Partij proberen uitslagen in hun nadeel op allerlei manieren aan te vechten. De meeste deskundigen benadrukken dat het Amerikaanse kiesstelsel robuust genoeg is om dat te weerstaan, maar een chaotische nasleep kan niet worden uitgesloten.
Volg alles over de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen in ons liveblog
Source: Nu.nl algemeen