Amerikaans-Afrikaanse handelsrelaties Zuid-Afrika en Rwanda verliezen hun Amerikaanse handelsvoordelen omdat zij de Amerikaanse belangen zouden schaden. De VS liggen met Zuid-Afrika overhoop over zijn binnenlandse en buitenlandse beleid en met Rwanda over zijn militaire betrokkenheid in Oost-Congo.
De containerterminal van de haven van Kaapstad.
Washington zet een streep door de handelsvoordelen van Zuid-Afrika en Rwanda. De twee Afrikaanse sleutelspelers worden per 1 januari 2027 uitgesloten van de African Growth and Opportunity Act (AGOA), een handelsregeling die Afrikaanse landen belastingvrije toegang biedt tot de markt in de VS. De Amerikaanse handelsgezant Jamieson Greer verwijt beide landen „zorgwekkende en wijdverbreide praktijken”, zoals belemmeringen voor Amerikaanse handel en investeringen en handelingen die „een bedreiging vormen” voor de nationale veiligheid en buitenlandse belangen van de VS.
De regeling werd in 2000 ingevoerd onder president Bill Clinton en stelt momenteel 33 landen vrij van reguliere invoerrechten voor duizenden producten. Het programma moest de Amerikaans-Afrikaanse betrekkingen een nieuwe basis geven: minder ontwikkelingshulp en meer handel.
Een kwarteeuw later geeft de handelsregeling Washington een krachtig drukmiddel: wie Amerikaanse veiligheidsbelangen of buitenlandse politiek ondermijnt, riskeert uitsluiting bij de jaarlijkse beoordeling. Welke kant de regering-Trump met het programma op wil, maakte handelsgezant Greer begin dit jaar al duidelijk: „AGOA moet in de 21ste eeuw meer verlangen van onze handelspartners.”
De toekomst van de regeling was al langer onzeker: toen die eind september vorig jaar afliep, liet een verlenging ruim vier maanden op zich wachten. Hoewel het programma alsnog tot eind 2028 werd verlengd, maakte de regering-Trump duidelijk meer tegenprestaties van Afrikaanse handelspartners te verlangen.
Vooral Zuid-Afrika wordt al jaren met uitsluiting bedreigd, aanvankelijk vanwege zijn banden met Rusland. Al in 2023 bleek uit berichtgeving van de Zuid-Afrikaanse krant Daily Maverick dat Amerikaanse Congresleden AGOA als drukmiddel konden gebruiken om Pretoria tot een hardere opstelling tegenover Rusland te bewegen.
Met Trumps terugkeer in het Witte Huis zijn de betrekkingen verder bekoeld. De genocidezaak die Zuid-Afrika tegen Israël aanspande bij het Internationaal Gerechtshof, heeft de verhoudingen op scherp gezet. Daarnaast heeft de regering-Trump het binnenlandse beleid van president Cyril Ramaphosa in het vizier. Vooral de landhervormingen en het ondersteuningsprogramma Black Economic Empowerment, om de economische achterstelling van zwarte Zuid-Afrikanenterug te dringen, vallen slecht in de VS. De maatregelen zouden witte Zuid-Afrikanen discrimineren en investeerders afschrikken.
De Amerikaanse ambassadeur in Pretoria Brent Bozellomschreef de uitsluiting maandag als „voorspelbaar en te voorkomen”.
In een reactie noemt het Zuid-Afrikaanse ministerie van Handel het „betreurenswaardig” dat Washington „nieuwe kwesties” opwerpt die eerder geen onderdeel waren van de onderhandelingen. „Het helpt niet als je alleen te horen krijgt: ‘Dat is niet goed genoeg’”, zei de Zuid-Afrikaanse ambassadeur Roelf Meyer vorige maand tegen nieuwsmedium Semafor.
Bij Rwanda staat Trumps vredesdiplomatie op het spel. In het oosten van Congo heeft de M23-militie met behulp van Rwanda grote delen ingenomen om daar op termijn een autonome regio van te maken. Een door Washington geregisseerde deal tussen Congo en Rwanda, die in december werd bezegeld, moest een einde aan het geweld maken en de weg vrijmaken voor Amerikaanse investeringen in de grondstoffenrijke regio. Maar de beloofde doorbraak kwam er niet en Rwanda bleef in de praktijk M23 militair steunen.
Na eerdere sancties tegen het Rwandese leger kwamen die er vorige week ook tegen het ministerie van Defensie. Met de dreigende uitsluiting uit AGOA lijkt Trump de duimschroeven verder aan te draaien. De Rwandese regering heeft steun aan M23 altijd ontkend en spreekt van eenzijdige Amerikaanse druk. In The EastAfrican stelde een regeringswoordvoerder vorige week dat juist Congo zijn veiligheidsbeloften niet nakomt. Intussen zoekt de Congolese regering toenadering tot Washington door Amerikaanse bedrijven voorrang te bieden bij investeringen in strategische grondstoffen als koper en kobalt.
Zuid-Afrika was vorig jaar de grootste begunstigde van AGOA en exporteerde in 2025 voor zo’n 1,7 miljard dollar aan goederen onder de regeling naar de VS: vooral auto’s, onderdelen, citrusvruchten en wijn. Volgens het Zuid-Afrikaanse handelsministerie viel bijna 90 procent van de uitvoer naar de VS buiten de regeling.
Voor Rwanda zijn de gevolgen minder ingrijpend. Volgens de Amerikaanse handelsdienst bedroeg de waarde van de Amerikaanse goederenimport uit Rwanda – inclusief producten die buiten AGOA vallen – vorig jaar 43,3 miljoen dollar.
De uitsluiting van Zuid-Afrika kan ook in de regio gevolgen hebben. In The Africa Report waarschuwt een in Washington gevestigde belangenorganisatie voor Afrikaanse exporteurs, dat Zuid-Afrikaanse autofabrieken onderdelen betrekken uit buurlanden. Ook zij kunnen de rekening van het Amerikaanse besluit gepresenteerd krijgen, als in Zuid-Afrika geproduceerde auto’s niet meer zo makkelijk naar de VS geëxporteerd kunnen worden.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie