Minderheidskabinet D66, VVD en CDA kunnen niet tot een deal komen met de oppositie over het Belastingplan, dus ligt het lot van het kabinet nu in handen van de oppositie. „Het is gokken dat de Eerste Kamer niet het lef heeft tegen te stemmen.”
CDA-leider Henri Bontenbal verwijt het kabinet ‘casinopolitiek’ nu er nog geen meerderheid is voor het Belastingplan.
Tientallen gesprekken, honderden uren onderhandelen achter gesloten deuren en ernstig onderling wantrouwen. Zoveel was er nodig voor het minderheidskabinet-Jetten om tot de pijnlijke conclusie te komen: wij zijn niet in staat om tot een meerderheid voor onze belangrijkste plannen te komen.
Dat bleek dinsdagochtend na een extra ministerraad, waarna bewindslieden moesten toegeven dat een deal over het Belastingplan met de oppositie er nog niet is. Daarom stuurt het kabinet haar Belastingplan – waarin de 480 miljard euro aan belastinginkomsten in 2027 wordt geregeld – nu naar de Tweede Kamer, zónder meerderheid. Het lot van het kabinet-Jetten ligt daarmee in handen van de oppositie.
CDA-leider Henri Bontenbal noemde deze uitkomst dinsdag „casinopolitiek”, in een opmerkelijk kritische reactie op de gang van zaken binnen het kabinet. „Ik ben mijn hele agenda aan het leegvegen om te zorgen dat we voor 12 november wel draagvlak hebben.” Bontenbal zei dat hij samen met de andere coalitiefractievoorzitters Jan Paternotte (D66) en Ruben Brekelmans (VVD) naar een meerderheid gaat zoeken voordat de Tweede Kamer op 12 november moet stemmen over het Belastingplan.
VVD-leider en minister van Defensie Dilan Yesilgöz zei dinsdag over het versturen van het Belastingplan zonder een deal: „Ik ga niet zeggen dat dit de beste route is, maar het is wel de route waarvoor we hebben gekozen.” Hoe een meerderheid moet worden gevonden? „We gaan het zien.”
Deze route is, vinden D66 en CDA, vooral iets waar Yesilgöz zélf voor heeft gekozen. Haar VVD weigerde een deal te sluiten met Pro, een partij waarmee Yesilgöz elke associatie koste wat kost wil vermijden. D66 en CDA durfden de VVD niet te dwingen om met Pro samen te werken, uit angst dat de VVD liever het kabinet zou laten vallen. Door die houding heeft de VVD in feite al sinds de formatie vetorecht gehad over zo’n beetje alle grote beslissingen van de coalitie, zeggen ingewijden uit de coalitie.
Tot en met vorige week is de route over rechts verkend door de coalitie, zonder resultaat. JA21-leider Joost Eerdmans zei dinsdag dat zijn fractie „nog niet” bereid is om het Belastingplan te steunen. Dat klinkt hoopgevend, maar JA21 vormt een verbond met SGP en BBB, die samen kunnen zorgen voor meerderheden in Tweede en Eerste Kamer. Het drietal eist onder meer dat een deel van het plan waarmee Nederland van het stikstofslot kan worden gehaald, wordt ingetrokken. Een onverkropbare eis voor de coalitie. „Anders steunen wij geen Belastingplan”, zei Eerdmans dinsdag nog maar een keer.
Aan de andere kant van het politieke spectrum staat Pro, waarmee ook tot dit weekend is onderhandeld. Partijleider Jesse Klaver is nog kritischer: „Het kabinet rijdt keihard op een muur af” zonder deal, zei hij dinsdag. Vorige week zei Klaver nog: „Wij zijn bereid tot compromissen.” Maar al op zaterdag had hij door dat het kabinet nu niet de „politieke wil” heeft om een deal met hem te maken.
Ook Pro is als de dood dat het kabinet valt en de chaos die dat zou opleveren, daarom wil de partij meewerken aan het Belastingplan. Maar dan moet het kabinet Pro wél tegemoetkomen door de lasten op arbeid te verlichten ten koste van vermogenden. Dat gebeurt in het Belastingplan gedeeltelijk, maar Pro vindt dat lang niet genoeg. Bij Pro wordtnu gevoeld: meewerken zónder tegemoetkoming zou betekenen dat de partij zich door de coalitie laat chanteren.
Het kabinet zit dus klemvast. Dat komt doordat het geen keuzes kan maken. Lang hielden coalitiepolitici vol dat een zogenoemde „brede meerderheid” gevonden zou worden voor het Belastingplan. Die term was gekozen om te verhullen dat D66 en CDA niets zagen in het behalen van meerderheden over rechts, en de VVD weigerde af te buigen naar links.
De Tweede Kamer zal, zo is nu de verwachting van de coalitie, niet eens zozeer het probleem zijn. Daar willen de ChristenUnie, 50Plus en de controversiële en uiterst rechtse Groep Markuszower naar verwachting wel steun bieden.
Maar de route Markuszower-50Plus-ChristenUnie zou slechts uitstel van executie zijn, hoor je bij D66 en CDA. Want zonder BBB óf Pro is er in de senaat geen meerderheid. De gok van de VVD is dat de senaatsfracties van BBB, Pro en andere partijen een dusdanig groot verantwoordelijkheidsgevoel hebben dat zij zullen instemmen met het Belastingplan. Volgens CDA-leider Henri Bontenbal is dat „gokken dat de Eerste Kamer niet het lef heeft tegen te stemmen”.
Bovendien, zegt Bontenbal: je draait de Belastingdienst in de soep als het Belastingplan op het laatste moment nog moet worden aangepast, bijvoorbeeld als het plan niet door de Eerste Kamer komt.
Pro gaat een eigen poging ondernemen het verwerpen van het Belastingplan te voorkomen. De partij werkt aan een amendement om de lasten op arbeid te verlichten en de lasten op vermogen te verzwaren. Pro zegt een mild voorstel te willen doen, dat voor een Kamermeerderheid acceptabel zou moeten zijn. Klaver brengt zijn precieze voorstel woensdag tijdens het debat in. Interessant wordt of de coalitiepartijen gezamenlijk blijven optrekken of verdeeld durven stemmen.
Op 12 november staat de stemming over het Belastingplan gepland in de Tweede Kamer, en ergens later dit kalenderjaar de Eerste Kamer. Ook als het nog lukt om daar uiteindelijk meerderheden te vinden, is de schade van deze begrotingsonderhandelingen groot. Inmiddels vraagt men zich binnen en buiten de coalitie af: hoe levensvatbaar is dit minderheidskabinet eigenlijk?
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie