Het wordt een spannende avond voor de Republikeinen bij de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten. De Democraten stevenen af op een meerderheid in het Amerikaanse Congres. "Ze kunnen onderzoeken naar de regering van president Donald Trump instellen."
Meer dan honderd miljoen Amerikanen stemmen vandaag in vijftig deelstaten voor de midterms. De verkiezingen bepalen de samenstelling van het Congres, dat uit twee kamers bestaat die beide wetsvoorstellen goedkeuren: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Alle 435 afgevaardigden in het Huis worden opnieuw gekozen. Van de honderd leden in de Senaat wordt ongeveer een derde vervangen.
Volgens prognoses kunnen de Democraten in beide kamers een meerderheid behalen. NU.nl-lezers stelden veel vragen over het verloop en de mogelijke uitslag van de midterms. We leggen ze voor aan twee Amerika-experts.
De stembussen sluiten op verschillende momenten vanwege de verschillende tijdzones in de VS. Welke uitslagen geven een betrouwbaar beeld van hoe de definitieve uitslag er straks uitziet?
"Dat hangt ervan af naar welke kamers je kijkt", vertelt Jelte Olthof, Amerikadeskundige van de Rijksuniversiteit Groningen. "Voor het Huis van Afgevaardigden is de kans groot dat er vroeg in de nacht (Nederlandse tijd) uitslagen binnendruppelen vanuit de oostkust, dus New York en Florida." Volgens hem is vooral de uitslag van Florida interessant.
Politicoloog en Amerikakenner Chris Nijhuis vindt dat ook. Maar ook de uitslag van Kentucky is interessant. Daar sluiten de stembussen als eerst. "Als de Democraten winst boeken in deze Republikeinse staten, dan kun je vrijwel zeker zeggen dat ze een extreem goede avond gaan beleven."
Voor de Senaat wordt het een ander verhaal. "Omdat het daar wel een tijdje kan duren", zegt Olthof. Het is lastiger om te voorspellen welke partij de meerderheid in de Senaat krijgt, omdat dat afhangt van een kleiner aantal spannende verkiezingen. "Er zijn een aantal staten die notoir langzaam tellen, zoals Alaska. Daar zou ik niet voor opblijven."
In hoeverre kunnen Democraten Trumps macht straks inperken als ze meerderheden hebben?
"Zodra Trump nieuwe wetgeving wil doorvoeren, heeft hij een meerderheid in beide kamers nodig. De Democraten kunnen die wetgeving dan dus tegenhouden", zegt Nijhuis. Tegelijkertijd kan de president hun wetgeving afkeuren door te vetoën, waarmee ze elkaar kunnen dwarsliggen. Trump heeft al gezegd dat hij "meneer Veto" wordt als de Democraten de meerderheid krijgen in het Congres.
"Democraten kunnen met een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden begrotingen van de Republikeinen blokkeren, maar ook onderzoeken starten naar beleidsmakers binnen de regering-Trump", vervolgt Amerikakenner Nijhuis.
Dat gaat vaak gepaard met hoorzittingen. "Een meerderheid in de Senaat is van belang voor de balans in het hooggerechtshof. De rechters daar worden benoemd na goedkeuring van de Senaat." Het hooggerechtshof heeft de afgelopen tijd veel beslissingen in het voordeel van Trump genomen.
Olthof vult aan: "Als de Democraten slim zijn, koppelen ze plannen die ze belangrijk vinden aan dingen die de Republikeinen belangrijk vinden. Op die manier kunnen ze straks (het nieuwe Congres treedt pas in januari aan, red.) hun stempel drukken op het binnenlandse beleid."
Kan het nieuwe Congres straks ook de koers van de Iranoorlog veranderen?
Trump bereidt volgens Amerikaanse media samen met Israël nieuwe aanvallen op Iran voor, vlak na de midterms. "Het Congres kan de geldkraan dichter draaien", vertelt Nijhuis. Maar volgens Olthof is dat risicovol. "Je kunt je afvragen of de Democraten zich daarmee populair maken, want het is niet patriottistisch om op defensie te bezuinigen."
Volgens Nijhuis kunnen de Democraten ook iets doen aan de "macht om oorlog te verklaren". "In principe ligt die macht bij het Congres", vertelt hij. "Maar presidenten van beide partijen hebben die macht de afgelopen decennia omzeild. Een nieuwe Democratische meerderheid kan daar mogelijk iets aan doen."
Maar Trump kan zoiets ook vetoën. Olthof denkt daarom niet dat er veel zal veranderen aan de Amerikaanse acties in het Midden-Oosten. Integendeel. "Je ziet dat presidenten soms geneigd zijn meer buitenlandse avonturen aan te gaan wanneer ze hun meerderheid in het Congres verliezen. Want ze krijgen in het binnenland niets meer voor elkaar. Ze botvieren dan hun frustratie op het buitenland."
Zien de Democraten straks hun kans schoon voor een impeachment van Trump?
Volgens beide experts is de kans niet heel groot dat Trump wordt afgezet via een impeachment. "Je hebt een flinke meerderheid in het Congres nodig om hem af te zetten", zegt Olthof. Het gaat om een tweederdemeerderheid in de Senaat. "Dat gevaar loopt hij niet."
Nijhuis: "De afgelopen dagen zijn er wel meer details uit de Epstein-documenten naar buiten gekomen, waarin Trump expliciet wordt genoemd. Die details werden naar buiten gebracht door de prominente Democraat Jamie Raskin, die eerder een rol speelde bij een impeachment van Trump. Daar zit dus wel een mogelijkheid voor een onderzoek naar een nieuw impeachment."
Kunnen we aan de hand van de uitslagen van vandaag zien wie er straks kans maakt om presidentskandidaat van de Democraten te worden?
"Voor politici die meedoen aan de midterms en later een gooi willen doen naar het presidentschap, is het belangrijk dat ze nu goede resultaten behalen", zegt Olthof. "Het is niet ongehoord dat mensen die nu worden verkozen in de Senaat à la Barack Obama uitgroeien tot populaire figuren die een gooi naar het presidentschap doen. Het is lastig te zeggen wie dat zou kunnen zijn. Sommige mensen denken aan Abdul El Sayed uit Michigan."
Nijhuis: "Er zijn kansen voor Josh Shapiro in Pennsylvania. Hij is heel populair en staat er goed voor in de peilingen. Als hij met een ruime meerderheid wordt verkozen in een van de belangrijkste staten voor de presidentsverkiezingen, zijn zijn kansen positief."
Source: Nu.nl algemeen