Oproer in Oekraïne Hevige onrust in een dorp bij Kyiv lijkt te zijn aangewakkerd door een vrouw die zich voordeed als verpleegster en die zei medische hulp te moeten verschaffen aan vastgehouden mannen. Zij zou eerder hebben geprobeerd pro-Russische betogingen te organiseren. Achter het toneelstukje schuilen reële zorgen over de mobilisatie.
Politie en leden van de Nationale Garde in een buitenwijk van Kyiv, bij een gebouw van de Garde.
Een heftige vertoning van onvrede over de mobilisatie in Oekraïne vond maandagavond plaats in het dorp Petropavlivska Borsjtsjahivka, even buiten Kyiv. Beelden van een schreeuwende menigte, politie, traangas en zelfs Kyrylo Boedanov, de stafchef van de president, kwam ter plaatse om er, in zijn woorden „achter te komen wat de fuck er aan de hand is”.
Het verhaal dat mensen op de been bracht, is dat er veertig mannen voor mobilisatie gekidnapt zouden zijn en lange tijd in een kelder vastgehouden en gemarteld zouden worden. Ze zouden medische hulp behoeven. Voor dat verhaal is geen bewijs gekomen, maar wat er wel precies aan de hand was is nog altijd niet duidelijk.
De demonstratie werd uitgelokt door een vrouw die zich voordeed als verpleegster. Met loeiende sirenes kwam ze in de middag in een ambulance voorrijden. Ze belde ook de politie. In een video van dat moment smeekt, gilt en huilt de vrouw om binnengelaten te worden en medische hulp te verlenen. „Open de deuren voor de mensen!”, zegt ze, „ziet u dan niet hoeveel mensen er al gestorven zijn!” Daarna ging het vermoedelijk snel. Een demonstratie ontstond.
De voedingsbodem voor onrust over de mobilisatie is groot. Vanwege de inval van Rusland en de staat-van-beleg kan de overheid grote inbreuk maken op de zelfbeschikking van burgers – en vooral mannen. Mannen tussen de 25 en 60 jaar oud kunnen gedwongen worden om deel te nemen aan de landsverdediging, als zij daar fysiek toe in staat zijn.
Dit gaat niet altijd goed. In 2025 kreeg de mensenrechtenombudsman van Oekraïne meer dan zesduizend klachten over mogelijke schendingen tijdens het rekruteringsproces. Veelvoorkomende klachten zijn onzorgvuldige medische keuring, opzijschuiven van een vrijstelling van dienstplicht en diefstal van persoonlijke bezittingen – maar ook detentie in rekruteringskantoren. Tussen het moment van mobilisatie en militaire training, worden mannen soms vastgehouden om vluchten te voorkomen.
Ook zijn afgelopen jaren enkele gevallen van marteling en mishandeling van ondergeschikten naar buiten gekomen in Oekraïne. Niet structureel, maar bij bepaalde brigades. De zaken liggen bij de openbaar aanklager.
Voor voorbijgangers was het dus mogelijk een plausibel verhaal. In het dorp scandeerde de menigte „schande, schande” en probeerde het gebouw te bestormen. Er werd met eieren en bakstenen gegooid – de aanwezige Nationale Garde antwoordde met traangas en schoot in de lucht. Op video’s is te zien dat de Nationale Garde geen gasmaskers draagt en wordt geholpen door met melk de ogen spoelen.
Er bleken wel mannen binnen. Een groep van veertien mannen werd het gebouw uitgeleid naar een bus. Volgens een woordvoerder van de Nationale Garde, die ook ter plaatse kwam, ging het om mannen die al in dienst waren, maar ‘ongeoorloofd afwezig’ waren bij het leger – een eufemisme voor desertie waar iets kortere gevangenisstraf op staat dan op deserteren. Daarnaast zouden er inderdaad vier mannen zijn die medische hulp behoefden voor verwondingen die op een onbekend moment zijn opgelopen. Zij zouden die naar een ziekenhuis zijn overgebracht.
In het kielzog van de demonstratie vond ook geweld plaats. Vlak nadat stafchef van de president Boedanov weer vertrok, ging een groep mannen achter demonstrerende burgers aan „en probeerde hen letsel toe te brengen”, schrijft het onafhankelijke persbureau UNIAN. Het medium publiceerde videobeelden van het moment waarop je mensen hoort gillen. De journalist van dat persbureau werd in zijn maag geschopt.
Op dinsdagochtend gaat de aandacht in Oekraïne vooral uit naar de initiatiefnemers van de onlusten. De vrouw stelde van een privaat-ambulancebedrijf te zijn en riep hulp in van de politie. In haar smeekbede suggereert ze zelfs gewonde soldaten van het front te evacueren. Maar het medische bedrijf dat op de ambulance vermeld staat, bestaat al niet meer. De voormalig oprichter stelt dat zijn voertuigen in 2023 en 2024 zijn verkocht en dat het bedrijf is opgeheven.
En de vrouw is geen verpleegster. In plaats daarvan zou zij een plastisch chirurg zijn, onthulde het Oekraïense onderzoeksmedium Slidstvo. Op sociale media van haar kliniek is te zien hoe ze naast de operatietafel staat. Het Oekraïense medium NV vond dat de vrouw eerder heeft deelgenomen aan een poging om „pro-Russische protesten in het centrum van Kyiv te organiseren”.
Het zou kunnen dat Oekraïne toneel is geworden van een ouderwetse Russische provokatsija – pogingen om de interne stabiliteit van het belaagde land te doen wankelen. Journalist Francis Farell was bij de rel aanwezig voor de Kyiv Indepentent. „Veel van wat er gebeurde was organisch”, stelde Farrell op zijn sociale media. „Maar de nep-verplegers alleen al zijn genoeg om zeker de zijn dat de vonk voor het conflict werd georkestreerd.” Naast de vrouw stond een tweede persoon in verpleeguniform, een man wiens identiteit niet is vastgesteld.
Maar er zijn ook andere mogelijke verklaringen voor het toneelspel. Zoals familie of geliefden van een van de mannen die proberen hem weg te halen. „Er bestaat al lange tijd een schaduwhandel in het ondersteunen van dienstweigeraars”, schrijft voormalig vice-minister van Veteranenzaken en huidig officier bij de strijdkrachten Anton Koloembet. Zo’n groep krijgt dan een verzoek voor het „redden” van een vastgehouden deserteur door via online media, met rechtshulp of een arts druk te zetten om een bepaalde gemobiliseerde te redden. „Het tragikomische is dat de Russen hier zeer indirect bij betrokken zijn. Het netwerk van de anti-mobilisatiegroepen wordt immers met hun steun aangewakkerd.”
Stafchef en voormalig spionnenbaas Kyrylo Boedanov laat het nog in het midden. „Ik weet niet met welk doel dit is gedaan, of het nu om persoonlijke redenen gebeurde, om de eigen online populariteit te vergroten, om geld te verdienen, of uit anti-staats-overwegingen” zegt hij tegenover Oekraïense journalisten van Interfax.
„Maar hoe dan ook, je kunt niet alles zomaar afschuiven op de activiteiten van provocateurs”, vervolgt Boedanov: „De situatie toont dat er spanningen in de samenleving zijn en dat er problemen zijn die opgelost moeten worden.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie