De overheid schoot de afgelopen jaren ernstig tekort in haar beleid voor boeren. Ze was onbetrouwbaar, ontbeerde regie en transparantie en luisterde niet goed, concludeert de Nationale ombudsman. Een kippenboer uit Noord-Brabant kan meepraten over het weifelende overheidsbeleid.
is economieverslaggever van de Volkskrant.
Toen de Brabantse pluimveehouder Frank Rooijakkers (47) afgelopen zomer naar het provinciehuis in Den Bosch reed, dacht hij eindelijk een gesprek te gaan voeren over zijn verduurzamingsplannen. Zeven maanden eerder had hij een plan ingediend om luchtzuiveringsinstallaties te plaatsen in een van zijn vier kippenstallen, die plaats biedt aan dertigduizend kippen en hanen. De zogeheten luchtwassers moesten de stikstofuitstoot van de piekbelaster, die vlak naast de kwetsbare natuur in De Peel is gevestigd, drastisch beperken.
Rooijakkers had in 2022 eenzelfde vergunning aangevraagd, maar niet gekregen. Dit jaar hoopte hij dat het wel zou lukken. Maar het gesprek op het provinciehuis nam een voor hem desastreuze wending. Rooijakkers kreeg, net als vier andere Brabantse kippenboeren, te horen dat de stikstofvergunning voor het bedrijf helemaal zou worden ingetrokken. Waarschijnlijk zou hij eind dit jaar moeten stoppen met het familiebedrijf. ‘Dat was gruwelijk, hard en heftig’, blikt Rooijakkers terug. ‘Het doet me nog pijn als ik erover vertel.’ Zijn vertrouwen in de overheid bereikte een dieptepunt.
Dit sentiment tegenover de overheid is onder boeren wijdverspreid en bovendien niet uit de lucht gegrepen. Dat concludeert de Nationale ombudsman in zijn rapport Een boer met kiespijn lacht niet. Daarin komt Reinier van Zutphen tot enkele snoeiharde conclusies over het overheidsbeleid van de afgelopen tien jaar. Volgens hem was de overheid voor boeren onbetrouwbaar, ontbeerde ze regie en transparantie en luisterde niet goed naar de boeren.
‘Boeren hebben geleden onder het handelen van de overheid en de onzekerheid over hun toekomst’, aldus Van Zutphen. De ombudsman wijst op steeds veranderende regels over onder meer stikstof, natuur en dierenwelzijn. Bovendien was het beleid van verschillende overheden niet goed op elkaar afgestemd en spraken de overheden elkaar zelfs vaak tegen, aldus de ombudsman.
In het rapport valt te lezen hoe het weifelende beleid werd gevoeld op de boerenerven. Bijvoorbeeld door een varkenshouder die zijn investering in een biologische luchtwasser in rook zag opgaan doordat de provincie het systeem niet op de lijst van toegestane systemen zette. Of door twee geitenhouders die vrezen dat ze te veel stikstof uitstoten, nu de overheid een boerenbedrijf in de buurt heeft opgekocht en overgedragen aan Staatsbosbeheer. ‘Dan kun je erop wachten dat onze uitstoot op dat nieuwe gebied te hoog is’, aldus een van de twee boeren.
De ombudsman en het onderzoeksteam spraken in ruim een half jaar tijd met veel belanghebbenden in de sector. 32 boeren, van melkvee- en varkenshouders tot fruittelers en tuinders, deelden anoniem hun ervaringen. Ook sprak de ombudsman met organisaties als de Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO), Agractie en Farmers Defence Force en met experts van Wageningen University & Research en de Rabobank. Hun bevindingen deelde de ombudsman in september tijdens een rondetafelgesprek met de betrokken overheidsorganisaties, waaronder het landbouwministerie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).
Van Zutphen legt de schuld niet volledig bij de overheid, maar wijst ook op de verantwoordelijkheid van de sector zelf. Hij stelt dat boerenorganisaties zichzelf in de voet schieten door actief te lobbyen in Den Haag. ‘Hierdoor dragen boeren op sommige momenten zelf bij aan de veranderlijkheid, terwijl diezelfde veranderlijkheid het dagelijks reilen en zeilen van hun boerenbedrijf niet makkelijker maakt.’
Wat doet de ombudsman?
Het onderzoek van de ombudsman, een onafhankelijk instituut, is geen oordeel over de beleidskeuzes van de overheid. Wel gaat het om het effect van dat beleid op het dagelijks leven van degenen die het aangaat. De conclusies en aanbevelingen die daaruit voortkomen, zijn niet juridisch bindend. In het verleden deed de ombudsman onder meer onderzoek naar de toeslagenaffaire en de gaswinning in Groningen. In beide gevallen was de conclusie dat de overheid had gefaald.
De ombudsman komt met drie concrete aanbevelingen voor de overheid: stel duidelijke doelen voor de lange termijn en houd daaraan vast, neem meer de regie en betrek boeren beter bij besluiten die de toekomst van hun bedrijf raken. Daarbij moet de overheid bij de uitvoering van nieuw beleid rekening houden met hun ervaringen. ‘Dat betekent erkennen wat er is misgegaan en welke gevolgen dat heeft gehad voor boeren en hun gezinnen. Alleen dan kunnen boeren weer verder met hun bedrijf en hun leven’, aldus Van Zutphen.
Voor boeren betekent dat echter niet dat alles bij het oude zal blijven, aldus de ombudsman. Hij sluit niet uit dat boeren minder dieren zullen moeten houden of zelfs stoppen met hun bedrijf. ‘Zij moeten kunnen rekenen op een overheid die eerlijk is over wat wel en niet kan en geen beloften doet die zij niet kan waarmaken. Pas dan ontstaat weer ruimte voor boeren om die keuzes te maken.’
Inmiddels heeft kippenhouder Rooijakkers weer iets van perspectief. De provincie heeft de gesprekken met de pluimveehouders hervat. ‘We zijn weer on speaking terms, we mogen weer een plan maken en zij gaan nadenken’, zegt Rooijakkers. Maar daarmee zijn de zorgen en frustraties allerminst weggenomen. ‘Ze durven maar geen beslissingen te nemen. Ik kan heel boos op ze worden, maar ooit zullen ze beslissen over mijn toekomst.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant