Merel van Vroonhoven is leraar, toezichthouder en columnist van de Volkskrant.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.Klik hier om een nieuwe paragraaf te starten
‘Een politicus denkt aan de volgende verkiezing, een staatsman aan de volgende generatie.’ Eensgezind citeerden senatoren Paul Rosenmöller (Pro) en Tanja Klip-Martin (VVD) de Amerikaanse denker James Freeman Clarke, begin oktober tijdens de Politieke Beschouwingen in de Eerste Kamer.
Wie verlangt er niet vurig naar een politiek die verantwoordelijkheid neemt voor de toekomst van onze kinderen, en niet permanent in campagnestand verkeert? Een politiek die de dialoog zoekt en het compromis vindt en niet de ander voortdurend vliegen afvangt. Een politiek die niet focust op tussentijdse peilingen, maar ze neemt voor wat ze zijn: een barometer van het onderbuiksentiment van de dag, meer niet.
Staatsmanschap, je kunt er moeilijk tegen zijn. Net als tegen wereldvrede. Maar hoe bereik je het? Het antwoord zit in het vervolg van Clarkes citaat: door landsbelang boven partijbelang te zetten, door niet mee te drijven maar te sturen. En juist daar wringt de schoen.
Vanavond debatteert de Tweede Kamer over het belastingplan. De uitkomst is een gok. Omdat iedereen – het kabinet voorop – zich te lang heeft blindgestaard op mediagenieke stokpaardjes voor de eigen achterban. De VVD, die besturen al tijden verwart met campagnevoeren, zadelde het minderheidskabinet op met de verkiezingsbelofte om vooral niet met Pro samen te werken. Die dreunt door.
Ook de oppositie heeft na acht maanden Jetten I nog altijd niet begrepen wat het betekent om parlement te zijn tegenover een minderheidsregering. Op links viert Klaver iedere concessie luidkeels als een Pro-overwinning en maakt daarmee elk volgend compromis een nog pijnlijker VVD-verlies. Op rechts koppelen JA21, BBB en SGP hun steun aan het schrappen van Spreidingswet, stikstofbrief en abortusverworvenheden. Ondenkbaar voor D66 en CDA. Het is ieder voor zich. Alsof woningmarkt en stikstofdossier niet volledig zijn vastgelopen. Nog los van klimaatcrisis en oorlogsdreiging.
Met scoren voor de bühne kun je geen land besturen. Zwart-wit klinkt daadkrachtig en helder, maar verantwoordelijke politiek bestaat bij de gratie van grijstinten en het compromis.
Pas gisterochtend ging het belastingplan naar de Tweede Kamer, aangevuld met de laatste spiegels en kralen in de hoop partijen alsnog te paaien. Amper een dag om miljarden te wegen, zonder meerderheidssteun in beide Kamers. Hopend op een wonder. Wellicht zorgt het gelegenheidstrio Markuszower, ChristenUnie en 50Plus voor de doorgang naar de Eerste Kamer, in de verwachting (of is het ijdele hoop?) dat die onder tijdsdruk wel bij het kruisje tekent.
Een chambre de réflexion is die Kamer allang niet meer, en ook daar lijkt een meerderheid ver weg. Pro en Volt zeggen nee. Het rechtse bondje blijft, ondanks ‘lichtpuntjes’, bij zijn eerdere koppelverkoopeisen. Misschien helpt BBB, dat na het zoethoudertje van een opgeschorte btw-verhoging op sierteelt en ‘niet afgezwakte’ stikstofplannen opeens voorzichtig positief blijkt.
Maar zeker is het allerminst. Zelfs CDA-voorman Bontenbal noemt het casinopolitiek. In Haagse appgroepen is de speculatie over verkiezingen alweer begonnen. Verbijsterend. Bij onze zuiderburen weigerde de premier opnieuw met een noodbegroting te regeren en bood zijn ontslag aan. Daarop drong de koning aan op verantwoordelijkheidsbesef en riep alle betrokken partijen op het algemeen belang en de bereidheid tot compromissen voorop te stellen. Precies wat Clarke onder staatsmanschap verstond.
Vandaag kan de Tweede Kamer laten zien dat staatsmanschap niet is voorbehouden aan koningen. Dan zal blijken wie aan de toekomst van de volgende generatie denkt, en wie aan zijn eigen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.