is natuurkundige en oud-politicus.
Wat is het allerlaatste moment waarop een kabinet zich nog kan verzekeren van een meerderheid voor zijn begroting in beide Kamers van de Staten-Generaal? Ik keek mijn aantekeningen uit de herfst van 2013 nog eens na. Ook toen zocht de coalitie amechtig steun voor haar begroting. In de Tweede Kamer was dat geen probleem, VVD en PvdA hadden er een ruime meerderheid, maar in de Eerste Kamer ontbraken er acht zetels.
Ook toen hadden we ons te lang, tot ná Prinsjesdag, gekoesterd in de naïeve illusie dat onze plannen zo goed waren dat er heus genoeg oppositiepartijen zouden aanhaken. Quod non.
Dus moest er alsnog op stel en sprong een akkoord gesloten worden met voldoende oppositiezetels. Nerveus berichtenverkeer tussen de coalitiepartners. We hadden haast. Als er geen akkoord zou liggen vóór de Financiële Beschouwingen, kwam de zorgvuldigheid van het landsbestuur in gevaar. Dan zou de rijksbegroting niet in samenhang door het parlement besproken kunnen worden en had de volksvertegenwoordiging geen mogelijkheid om op democratisch gelegitimeerde wijze prioriteiten tussen afzonderlijke begrotingen af te wegen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Als we dan ook het belastingplan niet haalden, dan zou zelfs de kerntaak van de politiek, het verdelen van de lasten, uitlopen op een chaos. Geen enkele oppositiepartij neemt immers belastingverhogingen voor zijn rekening zonder daar iets voor terug te krijgen. Dat moest te allen tijde worden voorkomen. Dus stemden we in de coalitie onderling een strategie af en onderhandelden dag en nacht met een vooraf geïdentificeerd oppositieblok van drie partijen.
Premier en minister van Financiën vormden een partijloze tandem, de politieke strijd was aan de fractievoorzitters. Coalitiepartijen VVD en PvdA zetten de tanden op elkaar, lieten zich ondanks hun grote onderlinge verschillen niet uit elkaar spelen en gunden alle bloemen aan de oppositie. Een stevig ‘herfstakkoord’ dat de basis legde voor economisch herstel, een stabiel landsbestuur en kelderende peilingen voor met name de PvdA vormden het bitterzoete resultaat.
Allemaal nostalgisch gemijmer uit vervlogen tijden natuurlijk. Neem van de oude stuurlui aan de wal niets aan. Een minderheidskabinet moet anno 2026 vooral zijn eigen aanpak kiezen. Maar wie daarbij alle parlementaire zorgvuldigheid en logica negeert, moet niet raar opkijken als dat helemaal verkeerd afloopt. Als het kabinet geen enkele strategie heeft. Als je de behandeling van het belastingplan laat uitlopen op een parlementaire farce. Als coalitiepartners elkaar tijdens het proces voortdurend openlijk dwarszitten.
Als je gesprekjes van een uur met oppositiepartijen ‘onderhandelingen’ noemt. Als je je blijft vastklampen aan een ondeugdelijk winstbelastingsvoorstel met rammelende dekking. Als je alle deadlines oprekt en vervolgens negeert. Als je een doe-het-zelf-maar-plan naar de Kamer stuurt. En als je dan opzichtig de senaat probeert te chanteren met de chaos die je zelf veroorzaakt. Dat is erger dan politiek amateurisme: het is politiek vandalisme.
In de traditie van de kiftcultuur die Den Haag in haar greep houdt, is het vingerwijzen alweer vroeg begonnen. Klagen dat het rechtse blok er ‘van alles’ bijhaalt dat ‘niets met het belastingplan’ te maken heeft. Merkwaardig. De drie coalitiepartijen hebben zelf in hun regeerakkoord al hun eigen wensen en onderwerpen met elkaar verbonden. Waarom mag een oppositiepartij die daar steun aan moet verlenen, dat dan niet doen?
D66, dat nu het meeste misbaar maakt, had bij het herfstakkoord in 2013 een hele reeks aanvullende eisen op het gebied van de arbeidsmarkt, in ruil voor zijn instemming met de begroting. De SGP dwong steun voor de anti-abortusorganisatie Siriz en voor continuering van leerlingenvervoer naar gereformeerde scholen af. Het deed de fracties van PvdA en VVD buitengewoon veel pijn, maar omwille van de samenwerking met de oppositie gingen we ermee akkoord.
Partijen die nu beweren dat het ongepast is om aan politieke steun ook politieke eisen te verbinden, missen de essentie van de parlementaire democratie, waarin juist de brede belangenafweging centraal staat.
Wat nu? Nederland rijdt op verkiezingen af en het kabinet heeft het stuur losgelaten. Heel missschien kan de Tweede Kamer de komende dagen nog een val over het belastingplan voorkomen. Op weg naar de volgende Houdini-act – er wachten nog een tiental begrotingen. Wellicht halen we de kerst. Intussen snakt dit land naar een richting, naar een langetermijnplan. Den Haag: herpak je, of houd ermee op.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant