Democratische prioriteiten Met hun ruime meerderheden in Huis en Senaat hebben de Democraten op papier veel macht om Trump dwars te zitten. Wat gaan ze doen met dit heldere kiezersmandaat en waaraan gaan ze voorrang geven?
President Donald Trump eind vorige week bij aankomst voor een Republikeinse campagnebijeenkomst in Daytona Beach (Florida).
Op de ochtend na de daverende Republikeinse nederlaag klonk Donald Trump plots poeslief richting de oppositiepartij die hij tijdens de campagne nog stelselmatig afschilderde als ‘radicaal-linkse gekken’. „We zullen gaan samenwerken”, zei de president woensdag in een interview met Fox News. „Geloof het of niet, maar ik heb een hoop Democratische vrienden, weet je. Verscheidenen hebben me al gebeld.”
Trump kent deze noodzaak tot compromis uit eigen ervaring. Halverwege zijn eerste presidentschap (2017-2021) verloren de Republikeinen bij de midterms van 2018 hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Hoewel de Senaat destijds wel behouden bleef voor zijn partij, zag Trump zich in de twee jaar daarna gedwongen tot ‘deals’ met de oppositie, met name over de overheidsfinanciën.
De afgelopen twee jaar negeerde Trump het Congres – ondanks een Republikeinse meerderheid in beide kamers – goeddeels. Hij regeerde bij voorkeur per decreet, intimidatie of noodwet. Democraten zijn er zeer op gebrand weerwerk te bieden aan deze autoritaire regeerstijl en hebben hiervoor nu een duidelijk kiezersmandaat. Hun ruime meerderheid in de Senaat geeft hun bovendien zeggenschap over de benoeming van nieuwe bewindspersonen, rechters en topmilitairen.
Tegelijkertijd beschikt de president over een krachtig tegenwapen: het veto. De maandag voor de verkiezingen voorspelde Trump al ‘Mister Veto’ te worden. „Zij zullen dingen aannemen. Die veto je en na een maand of twee waarin alles gevetood is en zij tijd verspild hebben, kom je uiteindelijk tot elkaar, tot een deal”, zei hij maandag in een podcast van tabloid de New York Post.
Voor het overtroeven van een veto (of afzetting van de president) is in beide kamers van het Congres een tweederdemeerderheid nodig. Ofschoon de Republikeinen door Trumps impopulariteit dinsdag een enorme opdoffer hebben gekregen, zou een dozijn partijgenoten in de Senaat (in het Huis flink wat meer) met de president moeten durven breken om die drempel te halen.
Aan zulke Republikeinse moed ontbrak het de afgelopen jaren altijd, zelfs na de Capitoolbestorming van begin 2021 rekende zijn partij niet af met Trump. Met een succesvolle impeachmentprocedure zouden Democraten bovendien vicepresident JD Vance aan de macht helpen, die in hun ogen geen verbetering hoeft te zijn.
Wat kunnen de Democraten, zodra ze op 3 januari de macht overnemen, dan wél uitrichten tegen de president? En wat zijn de prioriteiten op hun to-do-lijstje?
Trump mag als ‘Mr. Veto’ de oppositie proberen te blokkeren; vooral wat betreft de financiering van de overheid zitten daar grenzen aan. Het Congres gaat over de federale begroting en het zogeheten schuldenplafond. Dat laatste moet regelmatig opgehoogd worden om de snel oplopende staatsschuld (inmiddels ruim 40.000 miljard dollar) te blijven financieren. Ergens tussen het eind deze winter en de zomer van 2027 zal de volksvertegenwoordiging hier weer mee moeten instemmen.
Het ministerie van Financiën kan met boekhoudkundige trucs wat tijdrekken, maar ergens in 2027 raakt het geld echt op. Als het Witte Huis dan nog geen compromis heeft kunnen sluiten met het Congres over ophoging, mogen de VS niet meer lenen. Technisch gaat de grootste economie ter wereld dan bankroet: een scenario dat zo catastrofaal is, dat het als ondenkbaar geldt.
Toch kan in de maanden en weken voor een verhoging de spanning op de obligatiemarkten gevaarlijk hoog oplopen. Hoe riskant dat is, merkte Trump in april 2025 toen onder beleggers in Amerikaanse staatsschuld grote onrust ontstond over zijn ‘wederkerige invoerheffingen’. Zij dumpten obligaties, waardoor de langlopende rentes snel opliepen. Trump zag zich gedwongen zijn handelsoorlog fluks te staken.
De obligatiemarkten zijn, kortom, machtiger dan de Amerikaanse president en Democraten kunnen dit gegeven aanwenden om eisen te stellen voor hun steun aan ophoging van het schuldenplafond. Ze hebben de verkiezingen vooral gewonnen met de belofte dat zij wel begaan zijn met de financiële besognes die veel Amerikanen ervaren. Deze ‘betaalbaarheidscrisis’ daadwerkelijk oplossen zal veel lastiger zijn: de prijzen van brandstoffen en boodschappen en de hoogte van de hypotheekrente worden door de markt bepaald, niet door de wetgever.
Democraten kunnen wel met douceurtjes komen die de financiële nood van kwetsbare huishoudens iets verlichten. Beide partijen in Washington kunnen zich vinden in een maximumpercentage voor de boeterente van creditcardmaatschappijen voor klanten die niet tijdig aflossen. Eerder viel iets te regelen via de zorgverzekeringsprogramma’s of belastingregeling voor kinderopvang en armere gezinnen.
Makkelijk zal dit niet worden. Trump heeft het al hoge begrotingstekort van zijn voorganger Biden verder laten oplopen door de belastingkortingen voor de allerrijksten te verlengen en die niet te compenseren met voldoende bezuinigingen. De belastingverlagingen liggen al vast en zijn lastig terug te draaien. Maar de VS kunnen niet eindeloos op de pof blijven leven. Dat zou de obligatierentes verder opstuwen, terwijl de leenkosten van de overheid nu al hoger zijn dan haar defensie-uitgaven.
De ochtend in Washington DC, de dag na de Congresverkiezingen.
De handelsoorlogen die Trump begon, zijn impopulair bij kiezers. Invoerheffingen worden door importeurs immers deels doorberekend aan de consument. Ook nadat het Hooggerechtshof een groot deel van deze tarieven onwettig verklaarde, heeft Trump ze met noodgrepen overeind proberen te houden.
Democraten kunnen via wetgeving proberen Trumps protectionistische handelsbeleid te verzachten en dit verkopen als een poging de boodschappen goedkoper te maken. Zelfverklaard ‘tariff man’ Trump gelooft echter heilig dat tarieven de Amerikaanse maakindustrie nieuwleven kunnen inblazen. Ook heeft hij met verschillende landen en handelsblokken, waaronder de EU, afspraken gemaakt over lagere tarieven dan oorspronkelijk bedacht. Op dit punt lijkt er hoogstens ruimte voor bijsturingen in de vorm van meer uitzonderingen, geen majeure koerswijziging.
Minstens zo impopulair als zijn handelsconflicten, is Trumps echte oorlog tegen Iran. De VS begonnen die eind februari samen met Israël, waarna benzine en vooral diesel veel duurder zijn geworden. Vooral dat laatste drijft de inflatie op, omdat tractoren en trucks op diesel rijden.
Democraten kunnen Teheran niet dwingen de Straat van Hormuz weer te openen. Ze kunnen wel een beroep doen op de War Powers Act, die de president dwingt om na zestig dagen oorlogvoeren toestemming te vragen aan het Congres. Democraten kunnen ook weigeren de defensiebegroting op te hogen, nu de kosten van de Iran-oorlog blijven oplopen. Daarmee zouden ze kiezers tonen dat zij wel iets proberen te doen; of het Trump van nieuwe gevechtshandelingen afhoudt is onzeker.
President Bush jr. verloor in 2006 midterm-verkiezingen door een impopulaire oorlog (Irak) en ontsloeg een dag later de minister van Defensie, Donald Rumsfeld. De huidige minister Pete Hegseth is op Capitol Hill omstreden. Ook als Trump hem vervangt, willen Democraten onderzoek naar de buitengerechtelijke executies (droneaanvallen) van opvarenden van vermeende drugsbootjes onder Hegseth.
Evacuatie van een inwoner van het dorp Olesjky, 31 oktober, waarvoor tussen Oekraïne en Rusland een tijdelijk lokaal staakt-het-vuren was afgesproken.
Hoewel de Oekraïne-oorlog zeker geen centraal campagnethema was, leidt Trumps geflirt met de Russische leider Poetin tot onvrede. Het Congres nam recent met brede steun van beide partijen een wet aan die in harde sancties tegen de Russische energiesector voorziet. Trump koos er juist voor een dieseldeal te sluiten met Poetin. Het nieuwe, door Democraten geleide Congres kan via deze wet de druk op Trump en Poetin proberen op te voeren.
Een andere optie is een onderzoek beginnen naar de recente hapering van Elon Musks satellietnetwerk Starlink boven Oekraïne. Ging de techmiljardair, die fors doneerde aan de Republikeinen, hier op eigen houtje toe over, of handelde hij in opdracht van Hegseth of Trump?
In de slotfase van de campagne vestigden de Democraten succesvol de aandacht op de zelfverrijking van de president en zijn naaste familieleden en entourage. Op basis van de enquêtebevoegdheid van het Huis kunnen de Democraten hoorzittingen houden, getuigen onder ede horen, documenten opvragen en aangifte doen. Dat laatste zal vermoedelijk op een blokkade stuiten bij het ministerie van Justitie, dat geleid wordt door Trumps voormalige privé-advocaat Todd Blanche.
Vervolging van leden van de first family lijkt hierdoor ver weg, maar het stelselmatig inventariseren van alle corruptie en nepotisme kan aantrekkelijk zijn voor de beeldvorming. Net als pogingen totblokkeren van Trumps bouwprojecten in Washington, van zijn balzaal tot triomfboog.
In de campagne wisten Democraten succesvol een verband te leggen met de gestegen kosten van levensonderhoud. Deze boodschap valt met parlementaire onderzoeken verder in te kleuren: hoewel de corruptie relatief schaamteloos plaatsvindt, zal veel nog niet bekend zijn.
Er zijn genoeg kwesties te onderzoeken. Trumps zoons Eric en Don jr. investeren in drones, zeldzame aardmetalen en AI-wapens, terwijl hun zwager Jared Kushner zogenaamd onderhandelt over vrede in het Midden-Oosten, waar hij tegelijkertijd zakendeals sluit. De toe-eigening van Venezuela’s olierijkdom verloopt schimmig. Crypto wordt gebruikt als vehikel voor diplomatie, presidentiële gratie is bij Trump handelswaar.
Democraten zijn verdeeld of het zin heeft een impeachmentprocedure op te starten tegen Trump. Net als de vorige twee keren zou de president door de Senaat waarschijnlijk niet veroordeeld (lees: afgezet) worden. Het zou de indruk kunnen wekken dat de Democraten vooral bezig zijn met politieke vendetta’s, niet met de zorgen van kiezers.
Stemmen op 3 november in Bangor (Maine).
Binnen de partij woedt ook een richtingenstrijd over manieren om de president in te snoeren. Hiervoor gaan al jaren voorstellen voor allerlei procedurele trucs rond. Een optie is het aantal leden van het Hooggerechtshof uit te breiden, op die nieuwe zetels progressieve rechters te benoemen en zo de huidige conservatieve meerderheid te breken. Of om het District of Columbia staatsrechten te geven, waardoor de linkse hoofdstad Washington twee (zeker Democratische) senatoren krijgt. Of om de filibuster, een archaïsche vertragingstechniek, af te schaffen en zo meer armslag te krijgen in de Senaat.
Hieraan zitten ook nadelen: als de Republikeinen de macht heroveren, kunnen zij soortgelijke slimmigheden uithalen. Kansrijker is wellicht om wetgeving door te voeren die de stembusgang beschermt tegen nieuwe aanvallen van een president als Trump en die het partijdig hertekenen van kiesdistricten aan banden legt.
Het uitgaande Congres wist ondanks alle polarisatie een paar wetsvoorstellen door te voeren met steun van leden van beide partijen. Er kwam een wet die de huizenmarkt verruimt en een voor een strengere behandeling van illegale criminelen. Bekendste voorbeeld van bipartisanship werd de wet die de regering-Trump verplichtte de juridische dossiers over wijlen zedendelinquent Jeffrey Epstein vrij te geven. Deze roep om transparantie klonk zo luid dat Trump de wet wel moest tekenen (al gaf zijn minister van Justitie lang niet alle documenten vrij).
Zo zijn er meer zogenoemde 80/20-issues: kwesties waar circa 80 procent van de Amerikanen vóór is. Het weren van transgender vrouwen uit vrouwelijke sportcompetities is zo’n thema, ontdekten Republikeinen de afgelopen jaren. Ook de Democraten kunnen populaire voorstellen introduceren die Trump en zijn partij voor het blok zetten.
Zo is er maatschappelijk brede steun om Congresleden te verbieden in aandelen te handelen: met hun voorkennis worden sommigen steenrijk. Dit geldt ook voor plannen om kopers van vuurwapens aan strenger antecedentenonderzoek te onderwerpen. Het inperken van de miljoenendonaties door miljardairs of gehate bedrijfssectoren als Big Pharma is eveneens tamelijk populair.
De uitslag van dinsdag kan ook worden uitgelegd als een stem tegen de macht van Big Tech. Democraten voerden campagne met de belofte de gehaaste ontwikkeling van kunstmatige intelligentie af te remmen. In veel huishoudens worden datacentra gekoppeld aan gestegen energie- en waterrekeningen en de AI-revolutie voedt de vrees voor baanverlies. Met een federaal moratorium kunnen die zorgen geadresseerd worden.
Als ‘Mister Veto’ kan Trump dit soort voorstellen blokkeren, maar dat levert Democraten nog steeds winst op. Aan ons heeft het niet gelegen, kunnen ze dan zeggen in aanloop naar de verkiezingen van 2028: het zijn Trump en zijn partij die het gezond verstand negeren.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie