Na de eclatante overwinning van de Democraten bij de tussentijdse verkiezingen houdt de Amerikaanse president Donald Trump veel macht, maar voortaan ligt alles wat hij doet onder een vergrootglas. Wat zijn de gevolgen van een Democratisch Congres?
is buitenlandverslaggever van de Volkskrant en schrijft over de VS, Rusland en de internationale rechtsorde.
Gaat het beleid in de VS veranderen nu de Democraten de macht krijgen in het Congres?
De campagne draaide bovenal om binnenlandse problemen: de gestegen kosten van het levensonderhoud, de hoge brandstofprijzen en de gebrekkige gezondheidszorg. De Democraten hebben daarvoor plannen, maar zonder eigen president in het Witte Huis wordt het lastig om die de komende jaren uit te voeren, zo hebben sommige Democraten al erkend.
Er is op z’n minst steun van enkele Republikeinen in de Senaat nodig. Door de zogenoemde filibuster, het eindeloos oprekken van de inhoudelijke behandeling, kan een groot deel van de wetgeving worden tegengehouden door slechts 41 van de honderd senatoren.
Bij sommige wetgeving kan de filibuster wel worden omzeild, maar dan moeten de Democraten weer vrezen voor een presidentieel veto. Trump was dinsdag tegenstrijdig over de inzet van dat machtsmiddel. Tegen The New York Times verklaarde hij graag te willen samenwerken, tegen het rechtse Fox News zei hij het tegenovergestelde. Dat laatste ligt meer voor de hand, aangezien de Democraten de sociale uitgaven onder andere willen betalen door Trumps geliefde belastingverlagingen voor de rijken terug te draaien.
Hoe sterk is dat presidentiële veto?
Een presidentieel veto kan alleen ongedaan worden gemaakt door een tweederdemeerderheid in het Huis van Afgevaardigden én de Senaat. Dat is bijna onmogelijk.
Wat kan Trump zelf nog op binnenlands terrein bereiken?
Nieuwe wetten zal hij niet meer door het Congres krijgen. Tegelijkertijd heeft Trump de afgelopen jaren meer dan welke president ook via decreten geregeerd. Hij hanteerde daarbij vaak een overvaltactiek: eerst voldongen feiten creëren om vervolgens de juridische procedures af te wachten. Van vonnissen van lage rechters trok het Witte Huis zich weinig aan, waardoor de beslissende stem bij het door conservatieven gedomineerde Hooggerechtshof kwam te liggen. Die lieten Trump vaak zijn gang gaan.
Het nieuwe Congres zal er zijn handen vol aan krijgen om die aanpak te stoppen, maar zeker is dat de president veel meer onder een vergrootglas komt te liggen. Iedere stap zal voortaan een reactie uitlokken. Regeren met een vijandig Congres kan een uitputtingsslag worden.
Hoe ziet zo’n uitputtingsslag eruit?
De komende twee maanden zal de regering-Trump waarschijnlijk nog zo veel mogelijk benoemingen willen doordrukken, want daarvoor is vaak de goedkeuring van de Senaat nodig. Als de Democraten eenmaal aan de macht zijn, zal de vervanging van regeringsfunctionarissen of rechters steeds weer een beproeving worden.
Het nieuwe Congres staat daarnaast te trappelen om tal van onderzoeken te beginnen naar het beleid van Trump de afgelopen twee jaar. Die kunnen gaan over bijvoorbeeld het optreden van de immigratiepolitie ICE en de zakelijke deals van Trump en zijn vertrouwelingen. Ook dat zal veel energie opslurpen.
Moet Trump vrezen voor een afzettingsprocedure?
Sommige Democraten speculeren daarover, maar niet iedereen binnen de partij loopt er warm voor. Het zou kiezers de indruk kunnen geven dat Washington weer vooral druk is met de eigen politieke gevechten en niet met de zorgen van burgers.
Er breken hoe dan ook zware tijden aan voor omstreden ministers met amper publiek draagvlak, zoals minister van Defensie Pete Hegseth. Zelfs zonder afzettingsprocedure zal het nieuwe Congres er alles aan doen om via hoorzittingen zijn incompetentie aan te tonen. ‘Het eerste wat we gaan doen, is Pete Hegseth de stad uitjagen’, kondigde de nieuwe Democratische leider van het Huis van Afgevaardigden, Hakeem Jeffries, al aan.
Wat kunnen de Democraten doen om de oorlog in Iran te stoppen?
In theorie kan het Congres, dat beschikt over het ‘budgetrecht’, de geldkraan dichtdraaien, maar dat is in politiek opzicht lastig. Democraten willen niet graag het verwijt krijgen dat ze de uitgezonden soldaten in gevaar brengen door de financiering stop te zetten.
Bij het buitenlands beleid houdt Trump dan ook veel bewegingsruimte. Als hij een militaire operatie wil uitvoeren, kan hij dat nog steeds doen. Het omgekeerde geldt ook: het Congres kan hem bijvoorbeeld niet dwingen de militaire en financiële steun aan Oekraïne te hervatten.
Toch is Trumps politieke kapitaal onmiskenbaar geslonken. Een vijandig Congres zal zijn buitenlands beleid voortdurend onder vuur nemen. Daarnaast zullen Republikeinse kopstukken als minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio aan hun eigen toekomst gaan denken. Trump kan misschien nog dromen van een deal met de Russische president Vladimir Poetin ten koste van Oekraïne, de vraag is of er nog voldoende Republikeinen zijn die daarin willen meegaan nu uit peilingen blijkt dat het Amerikaanse publiek daar weinig voor voelt.
Trump mag nog steeds veel macht hebben, hij heeft ook mensen nodig die zijn plannen nog willen uitvoeren en verdedigen. Hoe dichter het definitieve einde van zijn presidentschap in zicht komt, hoe moeilijker dat kan worden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant