Elon Musk en Elizabeth Holmes De zwendelaar – ‘con man’ – als nieuwe held; Amerikanen zijn gefascineerd door oplichters, charlatans en manipulatoren. IDFA’s geruchtmakendste Amerikaanse titels gaan over twee veronderstelde zwendelaars.
Elizabeth Holmes in de documentaire Now You Can See Everything.
Elke Amerikaanse opiniemaker heeft er een mening over en de sociale media puilen uit van de memes en parodieën op You Can See Everything, een drie uur lange, hybride en cerebrale documentaire die in twee weken Amerikaanse bioscoop al 64 miljoen dollar opbracht – de surprisehit van het jaar dus. Komiek Nathan Fielder legt de laatste 34 dagen in vrijheid van Elizabeth Holmes vast en trekt zelfs in in haar gehuurde strandhuis in Del Mar, Californië.
Met haar bleke gelaat, vuurrode lipstick, starende, nimmer knipperende bolle ogen, zwarte Steve Jobs-coltrui en geforceerd lage Margaret Thatcher-stem is Holmes al veel langer een meme. Zij is dé Amerikaanse charlatan van de 21ste eeuw. Haar biotech-startup Theranos klopte na 2010 beleggers ruim 700 miljoen dollar uit de zak met valse claims dat één druppeltje bloed voortaan volstond om talloze tests uit te voeren in een apparaat ter grootte van een broodrooster. In plaats van de grote disruptor van de bloedtest – een miljardenindustrie – bleek Theranos na 2015 pure zwendel: in het nauw gebracht door inspecteurs, klokkenluiders en The Wall Street Journal implodeerde het.
Holmes verloofde zich daarna met rijkeluiszoon Billy Evans en vond zichzelf opnieuw uit als Liz, aards moeder van twee. In 2022 beweerde ze voor de rechter slechts een marionet te zijn geweest van haar rechterhand – en geheime minnaar – Sunny Balwani. De jury was niet overtuigd: Holmes kreeg ruim elf jaar celstraf onder licht regime, ingaand op 30 mei 2023.
Tegenover het fenomenale succes van You Can See Everything staat het relatieve falen van Musk, een vier uur durende documentaire over de machtige plutocraat uit Zuid-Afrika. Dat is een lineaire, recht-door-zeedocumentaire van regisseur Alex Gibney die de bizarre en abjecte ideeën én de zakelijke praktijken van ’s werelds rijkste man doorspit. Gibney portretteert Musk als een gewiekste manipulator die serieel veelbelovende bedrijven naar zijn hand zet – PayPal, Tesla, SpaceX, Twitter – om daarna namens Trump de Amerikaanse overheid uit te hollen met zijn roekeloze modus operandi van ‘move fast and break things’.
Gibney benadrukt Musks talent om investeerders en overheden miljarden uit de zak te kloppen met technologie die nog toekomstmuziek is. Niet veel anders dan Elizabeth Homes wordt verweten. Hij slaagt er evenwel niet geheel in het beeld van Elon Musk als labiel maar revolutionair ondernemer te doen vergeten.
Musk deed het matig in de Amerikaanse bioscoop en gaat daar nu uit op video on demand. Is het te wijten aan tegenwerking van Musks bevriende ‘techbro’s’? Advertenties voor Musk zouden aanvankelijk zijn geweerd door Meta, YouTube en Tiktok. En HBO – dat Musk produceerde – is nu in handen van David Ellisons Skydance, dat nauwe banden onderhoudt met Trump.
Elon Musk tijdens een campagnebijeenkomst van president Donald Trump in Butler, Pennsylvania, in oktober 2024.
Waarom ging Musk in dezelfde week uit als You Can See Everything? Hoopte de distributeur op een Barbenheimer-effect? Het lag vooraf niet voor de hand dat Elizabeth Holmes Elon Musk zo zou overschaduwen in de bioscoop. Als Amerika’s beroemdste zwendelaar van de 21ste eeuw leek zij al grondig afgegraasd in talloze podcast en documentaires zoals The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley (2019). Die beantwoordt de vraag of Holmes‘’ ‘fake it until your make it’-mentaliteit typisch is voor millennials, Silicon Valley of Amerika. Alle drie, lijkt de conclusie: de gloeilamp was in 1878 ook een nog niet bestaande technologie waarmee zelfpromotor Thomas Alva Edison investeerders misleidde. Edison, Musk, Holmes: allemaal bluffers. Alleen kon zij de pretentie niet waarmaken.
Op de val van Elizabeth Holmes volgde zeven jaar radiostilte voor ze in 2023 The New York Times thuis uitnodigde en een contract sloot met filmstudio A24 om open kaart te spelen met het duo Lance Oppenheim en Nathan Fielder. Zij verbouwden haar strandhuis met drie camera’s tot een soort panopticon: niks is geheim. Maar de openheid lijkt meestal performatief, om sympathie te wekken voor het charismatische koppel dat jogt op het strand, kust bij zonsondergang, speelt met de kinderen. Vaak bevreemden de beelden: Billy Evans die naakt onder de douche zijn gespierde torso etaleert, Elizabeth Holmes’ starende ogen in extreme close-up.
Nathan Fielder is een komiek die groot werd met ontregelende plannetjes en nerdachtig ongemak. Hij blijkt een vasthoudend ondervrager, maar komt niet dichter bij de waarheid. Wat te maken van een sleutelmoment: Holmes die met een slap polsje eieren klutst tot haar man Billy dat zuchtend overneemt. Een kindvrouwtje, te onpraktisch om zelfs een omelet te bakken? Dat is het beeld dat Holmes nu verkoopt, spelen ze toneel met eieren? Zijn ze zo goed?
In Fielders crew heeft ieder zijn waarheid. Manipuleert Elizabeth Holmes Billy of is het andersom? Bedriegen ze elkaar, of bedriegen ze samen de buitenwereld? Gelooft Holmes werkelijk dat ze nooit heeft gelogen? Is ze dan een kameleontische psychopaat? Het koppel schermt met een nieuw apparaat om bloed te testen, iets met lasers: Theranos 2.0. Het idee deugde, vinden ze nog steeds.
Holmes heeft de superkracht van haar idool Steve Jobs om andermans realiteit naar haar hand te zetten; ook Fielder lijkt haar ‘reality distortion field’ te worden ingezogen, net als eerder Amy Chozick van The New York Times, die na gesprekken half geloofde dat Holmes indertijd werd gehersenspoeld door haar partner Balwani – tot ze weer besefte dat Holmes en niemand anders Theranos’ gezicht en stem en sekteleider was.
You Can See Everything wordt pas echt interessant als Holmes achter de tralies belandt en haar echtgenoot Billy nogal louche haar naam te gelde blijkt te maken. Achter haar rug om? Met haar medeweten? Nathan Fielder probeert er grip op te krijgen door actrice Amanda Seyfried, die Holmes speelde in Netflixserie The Dropout, voor reconstructies in te zetten. Ook Seyfried heeft een mening, maar de vragen blijven dezelfde, uiteindelijk is het slechts een extra gang in Elizabeth Holmes’ spiegelpaleis.
Waar Musk macro gaat, gaat You Can See Everything micro. Het draait hier niet om grote beweringen, maar om piepkleine observaties – waarbij Fielders eigen standpunt niet eens zo relevant is. De fans zijn relatief jong. Wat fascineert Gen Z aan drie uur graven in perceptie? Is het dat epistemologie – wat is waar, wat is niet waar – steeds belangrijker wordt nu de realiteit volstrekt subjectief, vloeibaar, gemanipuleerd en ongrijpbaar is geworden – tot zij je bijt?
Wie weet. Het kan ook gewoon zo zijn dat studio A24 opnieuw zijn genie voor virale marketing bewijst door You Can See Everything tot dé FOMO-film van 2026 te maken: je moet er simpelweg een mening over hebben. Ook hierover mag iedereen zelf oordelen.
IDFA festival, van 12-22 november op verschillende locaties in Amsterdam. Info: idfa.nl
Elizabeth Holmes in de documentaire Now You Can See Everything.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie